Ашық асырап алу: тарихы мен қазіргі жағдайы

Кіріспе

Ашық асырап алу – асырап алудың бір түрі, онда биологиялық және асырап алушы отбасылар бір-бірінің жеке ақпаратына әртүрлі деңгейде қол жеткізе алады және байланыс орнату мүмкіндігіне ие болады. Ашық асырап алу батыста салыстырмалы түрде жаңа құбылыс болғанымен, көптеген ғасырлар бойы Азияның көптеген қоғамдарында, әсіресе Оңтүстік Азияда дәстүрлі практика болып келген. Мысалы, индуист қоғамында баласыз жұптардың өз баласы болмауына үміті шектеулі болған жағдайда, күйеуінің інісінің екінші немесе келесі ұлын асырап алуы жиі кездеседі. Ашық асырап алуда асырап алушылар заңды ата-ана ретінде толық құқықтарға ие болады, бірақ биологиялық және асырап алушы отбасының мүшелері байланысты әртүрлі нысандарда орнатуға мүмкіндік алады: қарапайым хаттар мен/немесе фотосуреттер жіберуден бастап, туған және асырап алушы отбасылардың бетпе-бет кездесуіне дейін.

Бала асырап алудың ашықтығы

Ашық асырап алу салыстырмалы түрде жаңа құбылыс деп есептелсе де, АҚШ-тағы асырап алудың көп бөлігі жиырмасыншы ғасырға дейін ашық болған. 1930 жылға дейін көптеген асырап алушылар мен биологиялық ата-аналар асырап алу процесі кезінде байланыста болған. Көп жағдайда асырап алу әлеуметтік қолдау ретінде қарастырылды: жас балалар ата-аналарына көмектесу үшін (көтеруге тиіс балалар санын азайту арқылы) және басқа отбасыға шәкірттік арқылы көмектесу үшін асырап алынды. Әлеуметтік қысым отбасыларға биологиялық тұрғыдан құрылған отбасы туралы мифті сақтауды талап еткен кезде асырап алу жабыққа айналды. Бір зерттеуші баланың сыртқы келбетін асырап алушы отбасының сыртқы келбетімен сәйкестіруге бар күштерін салған отбасыларды «сияқты» отбасылар деп атады. Ашық асырап алу 1970 жылдардағы зерттеулер ашық асырап алу балалар үшін жақсы екенін көрсеткеннен кейін баяу дамыды. 1975 жылы жағдай өзгерді және 1990 жылдардың басында американдық асырап алу агенттіктерінің көпшілігі ашық асырап алуды ұсынды. 1980 жылдардың соңы мен 1990 жылдардың басында айтарлықтай прогресс байқалды – 1987 және 1989 жылдар арасындағы зерттеу көрсетті, агенттіктердің үштен бірі ғана толық ашық асырап алуды ұсынды; 1993 жылға қарай сауалнамаға қатысқан агенттіктердің 76 пайызы толық ашық асырап алуды ұсынды. 2013 жылға қарай АҚШ штаттарының шамамен жартысы оларды заңды түрде міндетті деп санайды, бірақ ашық асырап алудағы байланыс әрқашан сақталмайды. Некесіз аналардың әлеуметтік танылмауы, әсіресе «Нәрестелерді жинау дәуірінде» (1945-1975 жж.) жалғыз аналарды қоғамнан шеттетуге әкелді. 1980 жылдары жағдай жақсарып, үйленбеген аналардың көп бөлігі балаларын өзімен қалдырды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін аналар басымдығы бар қоғамда бала тудыра алмаған жұбайлар да кемсітілді. «Некесіз аналардан» балаларды алып, оларды асырап алушыларға беру – «Нәрестелерді жинау дәуірінде» әлеуметтік экспериментке айналды. Бұл асырап алулар көбінесе жабық болды. Анықтамалар жасырын болды, биологиялық аналар балалары туралы құпия сақтауға шақырылды, ал асырап алушы ата-аналар балаға «өздеріне туғандай» қарауға міндеттелді. 2012 жылғы «Вашингтон Таймс» газетінде жарияланған мәліметтерге сәйкес, АҚШ-тағы бала асырап алудың 95%-ы асырап алушы және биологиялық ата-аналар арасында белгілі бір деңгейде ашықтыққа ие. 2024 жылға қарай Adoption Network АҚШ-тағы асырап алудың 95%-ын ашық деп санайды.

Although open adoptions are thought to be a relatively new phenomenon, most adoptions in the United States until the twentieth century were open. Until the 1930s, most adoptive parents and biological parents had contact at least during the adoption process. In many cases, adoption was seen as a social support: young children were adopted out not only to help their parents (by reducing the number of children they had to support) but also to help another family by providing an apprentice. Adoptions became closed when social pressures mandated that families preserve the myth that they were formed biologically. One researcher has referred to these families, that made every attempt to match the child physically to their adoptive families, as 'as if' families. Open adoption has slowly become more common since research in the 1970s suggested that open adoption was better for children. In 1975 the tide began to change, and by the early 1990s open adoptions were offered by a majority of American adoption agencies. Especially rapid progress was seen in the late 1980s and early 1990s between 1987 and 1989 a study found only a third of agencies offered fully open adoption as an option; by 1993 76 percent of the surveyed agencies offered fully open adoptions. As of 2013, roughly half of US states consider them legally binding, however contact in open adoption is not always maintained. The social stigma of unmarried motherhood, particularly during the Baby Scoop Era (1945 1975) rendered single mothers as social outcasts. By the 1980s, the situation improved greatly and the vast majority of unwed mothers kept their babies. In a mother driven society after WWII, infertile couples were also seen as deficient due to their inability to bear children. The social experiment of taking children from "unmarried mothers" and "giving" them to adoptive parents became the norm during the Baby Scoop Eea. These adoptions were predominantly closed. The records were sealed, biological mothers were told to keep their child a secret, and adoptive parents told to treat the child "as if born to" them. According to a 2012 report in the Washington Times, 95% of US infant adoptions now have some level of openness between adoptive and birth parents. As of 2024, the Adoption Network considers 95% of domestic adoptions in the US to be open.

АҚШ-тағы бала туылғанға дейінгі ашықдық

Бұрын Америкада баласын асырап алу агенттігіне тапсырған ана, бала асырап алушы отбасын таңдауда агенттікке толық жауапкершілікті жүктеуші еді. 1990 жылдардың басынан бері АҚШ-тағы асырап алу агенттіктерінің көпшілігі белгілі бір дәрежеде немесе толық ашықтық ұсынады. Практика штаттан штатқа өзгеше болғанымен, көптеген асырап алулар ананың асырап алу туралы анықтама кітаптарын немесе болашақ асырап алушы ата-аналардың онлайн-профильдерін қарауынан басталады. Әдетте, бұл агенттік немесе адвокаттың асырап алу процесінде көмектесуі үшін оларды таңдаған асырап алушы отбасылар болады. АҚШ-тың көптеген штаттарында асырап алушы ата-аналардың жеке басын ғана емес, бір-бірі туралы жеке ақпаратты да ашық көрсетуге рұқсат беріледі. Асырап алушы ата-аналар ананың өмірі мен денсаулық тарихын білгісі келеді, сондай-ақ ана да баласына ата-ана болатындар туралы осындай ақпаратты білгісі келеді. Ана болашақ асырап алушы ата-аналарды бір немесе бірнеше отбасыға дейін таңдап алғанда, олар әдетте жеке кездесуді ұйымдастырады. Жақсы асырап алу агенттіктері мен адвокаттар бұл кездесуді қысымсыз жағдайда өткізеді, ешкімді дереу шешім қабылдауға мәжбүрлемейді. Егер олар бір-бірінен қашық болса (кейбір асырап алулар штаттар аралық болып келеді, онда ана асырап алушы ата-аналардан басқа штатта тұрады), алғашқы кездесу әдетте телефон арқылы өтеді, содан кейін телефон арқылы кездесу жақсы өткен жағдайда жеке кездесуге өтеді. Көптеген аналар бала дүниеге келгенге дейін асырап алушы ата-аналармен бір реттен артық кездеседі. Егер олар бір-біріне жақын тұрса, ана асырап алушы ананы (немесе асырап алушы әкені де, егер ана қаласа) дәрігерге барар кезде шақыруы мүмкін. Бұл асырап алуға қатысты барлық тараптарға байланыс орнатуға мүмкіндік береді. Ананың қалауы бойынша, асырап алушы ата-аналар бала туғанда босандыру процесінде болуы мүмкін. Ашық асырап алуларда ең көп кездесетін жағдай – асырап алушы ата-аналардың баланың (және отбасының) суреттерін және жыл сайын жазбаша хабарламаларын бала 18 жасқа толғанға дейін анаға жіберуге міндеттенуі. Көбінесе бұл суреттер мен хабарламалар жылына бір реттен артық жіберіледі, мысалы баланың туған күні немесе басқа маңызды оқиғалар кезде. Кейде хабарламаларды жеткізу үшін делдал тағайындалады, ал кейде тікелей жіберіледі. Бұл пошта немесе электрондық пошта арқылы болуы мүмкін. Кейбір асырап алулар суреттер мен хабарламалар жіберуден гөрі ашық болып, бетпе-бет байланысты қамтиды. Байланыс мөлшері баланың өмірі бойында жылына бір реттен бастап, бірнеше рет кездесуге дейін өзгеруі мүмкін. Асырап алушы және биологиялық ата-аналар асырап алу аяқталғаннан кейін байланыс туралы уәделерді жазбаша түрінде бекіту үшін Асырап алудан кейінгі келісімшартқа (кейде Ашық асырап алу туралы келісім деп аталады) қол қоюы мүмкін. Тіпті бұл сала бойынша заңдары жоқ штаттарда да, тараптар келісімді ресмилендіргісі келсе, мұндай келісімдерді дайындауға болады. АҚШ-тың көптеген штаттарында соттар баланың мүддесіне қызмет ететін жағдайда осы келісімдерді заңды түрде күшінде деп табады. Бұл келісімдер "қол алысу" келісімдеріне ұқсауы мүмкін, бірақ асырап алушы ата-ананың уәделері орындалмаған жағдайда биологиялық ата-анаға аз қорғаныс береді. Егде жастағы балаларды асырап алудың тағы бір жолы – сот арқылы биологиялық ата-аналардың дұрыс емес тәрбиелеу немесе зорлық-зомбылық салдарынан ата-аналық құқықтарынан айырылуы. Бала әлі де биологиялық ата-анасына деген идеалдық сезімдерді сақтайтын болса да, мұндай жағдайларда бала мен асырап алушы ата-ана, сондай-ақ биологиялық ата-ана арасында байланыс болмауы жиі кездеседі.

In the past when an American birth mother would go to an adoption agency to place her child for adoption, the agency took full responsibility in selecting the adoptive family, with the birth mother playing no role. Most adoption agencies in the US since the early 1990s have offered some, or complete, openness. Although practices vary state by state, most adoptions start with the birth mother reviewing dozens of adoption profile books or online profiles of prospective adoptive parents. Usually, these are adoptive families who have retained that agency or attorney to assist them in the adoption process. Most US states permit full openness not just regarding identities, but also personal information about each other. Just as the adoptive parents want to learn about the birth mother's life and health history, so does the birth mother want the same information about the people she is considering as the parents for her child. When the birth mother has narrowed down her prospective adoptive parents to one or a few families, normally they arrange to meet in person. Good adoption agencies and attorneys do this in a pressure free setting where no one is encouraged to make an immediate decision. If they are geographically distant from each other (as some adoptions are interstate, with the birth mother living in a different state from the adoptive parents), the first meeting will normally be by phone, then advance to a face to face meeting if the meeting by phone went as well as hoped. Many birth mothers do more than just meet the adoptive parents once before the birth. If they live close enough to each other it is not uncommon for the birth mother to invite the adoptive mother (or adoptive father too if the birth mother wishes) to come to her doctor appointments. This may allow all parties to the adoption a chance to bond. Adoptive parents may be present for the delivery if that is the birth mother's wish. Likely the most common arrangement in open adoptions is for the adoptive parents to commit to sending the birth mother photos of the child (and themselves as a family) each year, and short written updates, until the child reaches the age of 18. Often these photos and updates will be sent more than just once a year, such as the child's birthday or other significant events. Sometimes an intermediary is selected to receive and forward the updates, and sometimes it is done directly. This can be through mail or email. Some adoptions are more open than just sending photos and updates and include face to face contact. The amount of contact can vary greatly from just once in the first year, to multiple times annually throughout the child's life. The birth and adoptive parents will often sign a Post Adoption Contract (sometimes called an Open Adoption Agreement), putting in writing any promises regarding contact after the adoption is finalized. Even in those states which do not expressly have laws in this area, these agreements can usually be prepared if the parties desire to formalize the agreement. In an increasing number of US states, courts will find these agreements legally enforceable, as long as they serve the best interests of the child. It is not unusual for these agreements to be more like "handshake" agreements, although they offer less protection to a birth parent if the adoptive parent's promises were not honored. Another way older children can be placed for adoption is where the birth parents' rights were terminated by a court due to improper parenting or abuse. Although the child may still foster idealized feelings for that failing parent it is not uncommon in these adoptions for there to be no contact between the child and adoptive parent, and the birth parent.

Туу туралы жазбаларға қол жеткізу

18 жасқа толғанда Ұлыбританияда, Австралияда және Канаданың бірнеше провинциясында асырап алынған адамдар өздерінің туу туралы куәліктеріне автоматты түрде құқылы болады және егер олар асырап алынғандығын білсе, өздерінің асырап алу туралы жазбаларына қол жеткізе алады. АҚШ-тың көбінесе барлық штаттарында асырап алу туралы жазбалар жабық болып сақталады және асырап алу рәсімі аяқталғаннан кейін олар жұртшылықтың қарауына ұсынылмайды. Көптеген штаттар асырап алуға қатысты тараптарға барлық тараптардың мүдделерін сақтай отырып, асырап алу туралы жазбадан жеке басын анықтамайтын және анықтайтын ақпаратты алуға мүмкіндік беретін процедураларды енгізді. Жеке басын анықтамайтын ақпаратқа асырап алынған баланың туған күні мен орны; жасы, нәсілі, ұлты, діні, медициналық тарихы, дене бітімі, білімі, биологиялық ата-анасының кәсібі; баланы асырап алуға берген себебі; биологиялық бауырлардың болуы кіреді. Барлық штаттар асырап алушы ата-анаға кәмілетке толмаған асырап алынған баланың жеке басын анықтамайтын ақпаратына қол жеткізуге рұқсат береді. Көбінесе барлық штаттар асырап алынған балаға ересек болғаннан кейін туыстары туралы жеке басын анықтамайтын ақпаратқа қол жеткізуге мүмкіндік береді. Шамамен 27 штат биологиялық ата-аналарға жеке басын анықтамайтын ақпаратты алуға рұқсат береді. Сонымен қатар, көптеген штаттар ересек бауырларына да осындай құқық береді. Жеке басын анықтайтын ақпарат – асырап алынған баланы, биологиялық ата-ананы немесе басқа туыстарды анықтауға мүмкіндік беретін кез келген дерек. Барлық штаттардың көбі, егер ақпаратты алуды сұраған адам оның жариялануына келісім берсе, жеке басын анықтайтын ақпаратты жариялауға рұқсат береді. Көптеген штаттар биологиялық ата-аналардан, келісім беру немесе баланы тапсыру кезінде, асырап алынған бала 18 немесе 21 жасқа толғанда олардың жеке басын ашуға дайын екендерін көрсетуді сұрайды. Егер келісім тіркелмесе, ақпаратты сот шешімісіз жариялауға болмайды, онда ақпаратты жариялауға негіз бар екені расталуы керек. Сот ордерін алуды сұраған адам, асырап алуға қатысты тараптың құпиялылығын сақтаудан гөрі маңыздырақ ашылудың себебін нақты және сенімді дәлелдермен көрсетуге тиіс. Алабама, Аляска, Делавэр, Канзас, Нью-Гэмпшир және Орегон штаттарында туу туралы куәлік алу үшін себептерді растау қажет емес. Bastard Nation, One Voice және Origins USA сияқты кейбір ұйымдар АҚШ-тың басқа штаттарында асырап алынған балалардың туу туралы куәліктеріне автоматты түрде қол жеткізуі үшін үгіт жүргізеді.

At age 18, people adopted in the United Kingdom, Australia, and in several provinces in Canada are automatically entitled to their birth certificates and may access their adoption records if in fact they are even aware that they are adopted. In nearly all US states adoption records are sealed and withheld from public inspection after the adoption is finalized. Most states have instituted procedures by which parties to an adoption may obtain non identifying and identifying information from an adoption record while still protecting the interests of all parties. Non identifying information includes the date and place of the adoptee's birth; age, race, ethnicity, religion, medical history, physical description, education, occupation of the biological parents; reason for placing the child for adoption; and the existence of biological siblings. All states allow an adoptive parents access to non identifying information of an adoptee who is still a minor. Nearly all states allow the adoptee, upon reaching adulthood, access to non identifying information about their relatives. Approximately 27 states allow biological parents access to non identifying information. In addition many states give such access to adult siblings. Identifying information is any data that may lead to the positive identification of an adoptee, biological parents, or other relatives. Nearly all states permit the release of identifying information when the person whose information is sought has consented to the release. Many states ask biological parents to specify at the time of consent or surrender whether they are willing to have their identity disclosed to the adoptee when he or she is age 18 or 21. If consent is not on file, the information may not be released without a court order documenting good cause to release the information. A person seeking a court order must be able to demonstrate by clear and convincing evidence that there is a compelling reason for disclosure that outweighs maintaining the confidentiality of a party to an adoption. In Alabama, Alaska, Delaware, Kansas, New Hampshire, and Oregon, there is no requirement to document good cause in order to access their birth certificates. Some groups, such as Bastard Nation, One Voice, and Origins USA, campaign for adoptees' automatic access to birth certificates in other US states.