Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ана
Female parent
Ана – баланың анасы. Әйел бала туғандықтан, оның биологиялық баласы болсын болмасын баланы тәрбиелеу арқылы немесе жүктілік орнына жүктілік кезінде ұрықтандыру үшін жұмыртқасын ұсынғандықтан ана деп есептелуі мүмкін. Биологиялық ана – жыныстық қатынас немесе жұмыртқа доноры арқылы нәрестеге генетикалық үлес қосатын әйел. Биологиялық ана өзі тәрбиелемеген балаға да ақшалай көмектесу сияқты заңдық міндеттемелерге ие болуы мүмкін. Асырап алушы ана – заңды түрде бала асырап алып, баланың анасы атанған әйел. Болуға тиіс ана – баламен биологиялық байланысы бар екені айтылған, бірақ расталмаған әйел. Өгей ана – баланың бұрынғы ата-анасымен некеде тұрған, биологиялық емес ана. Ол отбасы құра алады, бірақ әдетте балаға қатысты ата-ананың заңдық құқықтары мен міндеттеріне ие болмайды. Әке – ананың еркек әдепкісі. Жүкті әйелдерді болашақ аналар немесе ана болуға дайын әйелдер деп атауға болады, бірақ мұндай атаулар (биологиялық) әкелерге немесе асырап алушы ата-аналарға оңай қолданылмайды. Ана болу процесі «материценция» деп аталады. «Аналық» сөзі анаға, ал «әкелік» сөзі әкеге қатысты қолданылады. «Ана болу» етістігі бала тудыру немесе балаға қамқорлық жасауды білдіреді, содан «аналық» есім де туындайды. Жақындықта қолданылатын сөздер: ана (ана, анашым, анам), ана (анашым), аналық, мамасита (ма, мам) және анашым. Балалардың үлгі алатын әйел тұлғасын кейде аналық бейне деп атайды.
A mother is the female parent of a child. A woman may be considered a mother by virtue of having given birth, by raising a child who may or may not be her biological offspring, or by supplying her ovum for fertilisation in the case of gestational surrogacy. A biological mother is the female genetic contributor to the creation of the infant, through sexual intercourse or egg donation. A biological mother may have legal obligations to a child not raised by her, such as an obligation of monetary support. An adoptive mother is a female who has become the child's parent through the legal process of adoption. A putative mother is a female whose biological relationship to a child is alleged but has not been established. A stepmother is a non biological female parent married to a child's preexisting parent, and may form a family unit but generally does not have the legal rights and responsibilities of a parent in relation to the child. A father is the male counterpart of a mother. Women who are pregnant may be referred to as expectant mothers or mothers to be, though such appellations are less readily applied to (biological) fathers or adoptive parents. The process of becoming a mother has been referred to as "matrescence". The adjective "maternal" refers to a mother and comparatively to "paternal" for a father. The verb "to mother" means to procreate or to sire a child, or to provide care for a child, from which also derives the noun "mothering". Related terms of endearment are mom (mama, mommy), mum (mummy), mumsy, mamacita (ma, mam) and mammy. A female role model that children can look up to is sometimes referred to as a mother figure.
Биологиялық ана
Адамдарда, басқа сүтқоректілердегідей, биологиялық ана болу үшін жүкті әйел ұрықтанған жұмыртқаны (жұмыртқа жасушасын) толық дамытуы керек. Әйел овуляция басталғаннан кейін жыныстық қатынас арқылы жүкті бола алады. Дұрыс тамақтанған қыздарда, алғашқы менструация (күтек) әдетте 12-13 жас шамасында басталады. Әдетте, тірі зиготадан ұрық, содан кейін эмбрион пайда болады. Жүктілік әйелдің жатырында ұрық (мерзіміне дейін жеткізілсе) тууға жеткілікті деңгейде дамығанға дейін жалғасады. Адамдарда жүктілік көбінесе 9 айға созылады, одан кейін әйел босану процесін бастан кешіреді және босанады. Дегенмен, бұл әрқашан осылай бола бермейді, себебі кейбір балалар мерзімінен бұрын, кешіккен немесе өлі туған жағдайда жүктіліктен аман қалмайды. Әдетте, бала дүниеге келгеннен кейін ана сүт өндіреді. Ана сүті – баланың иммундық жүйесі үшін антиденелердің көзі және жаңа туған нәрестелер басқа тағамдарды жеп, сіңіре бастағанға дейін тамақтанудың негізгі көзі болып табылады; үлкен нәрестелер мен сәбилерді 6 айдан бастап қосымша тағамдармен бірге емдіруді жалғастыруға болады. Баласыздық – баланың болмауы. Баласыздық жеке, әлеуметтік немесе саяси маңызға ие болуы мүмкін. Баласыздық ерікті болуы мүмкін, яғни өз қалауымен немесе денсаулық мәселелеріне немесе әлеуметтік жағдайларға байланысты болуы мүмкін. Ана болу әдетте ерікті болады, бірақ зорлау салдарынан болған жүктілік сияқты мәжбүрлі жүктіліктің нәтижесі де болуы мүмкін. Қаламаған аналық, әсіресе мәжбүрлі неке және балалар некесі практикаланатын мәдениеттерде кездеседі.
Biological motherhood for humans, as in other mammals, occurs when a pregnant female gestates a fertilized ovum (the "egg"). A female can become pregnant through sexual intercourse after she has begun to ovulate. In well nourished girls, menarche (the first menstrual period) usually takes place around the age of 12 or 13. Typically, a fetus develops from the viable zygote, resulting in an embryo. Gestation occurs in the woman's uterus until the fetus (assuming it is carried to term) is sufficiently developed to be born. In humans, gestation is often around 9 months in duration, after which the woman experiences labor and gives birth. This is not always the case, however, as some babies are born prematurely, late, or in the case of stillbirth, do not survive gestation. Usually, once the baby is born, the mother produces milk via the lactation process. The mother's breast milk is the source of antibodies for the infant's immune system, and commonly the sole source of nutrition for newborns before they are able to eat and digest other foods; older infants and toddlers may continue to be breastfed, in combination with other foods, which should be introduced from approximately six months of age. Childlessness is the state of not having children. Childlessness may have personal, social or political significance. Childlessness may be voluntary childlessness, which occurs by choice, or may be involuntary due to health problems or social circumstances. Motherhood is usually voluntary, but may also be the result of forced pregnancy, such as pregnancy from rape. Unwanted motherhood occurs especially in cultures which practice forced marriage and child marriage.
Биологиялық емес ана
Аналар көбінесе биологиялық анасынан басқа әйелге жүгіне алады, әсіресе егер ол баланы тәрбиелеудегі басты әлеуметтік рөлді атқаратын болса. Бұл көбінесе асырап алған ана немесе өгей ана (баланың әкесінің биологиялық байланысы жоқ серіктесі) болады. Кейбір жағдайларда баланың анасынан өзге, биологиялық байланысы жоқ балаға күтім көрсететін әйелдерді атау үшін "екінші ана" немесе "басқа ана" терминдері қолданылады. Бала асырап алу түрлі формалары тарих бойы қолданылып келген, тіпті адамзат өркениетінің пайда болуына дейін де болған. 20-шы ғасырда қалыптасқан бала асырап алудың қазіргі жүйелері, әдетте, толыққанды заңдар мен ережелермен реттеледі. Соңғы онжылдықтарда халықаралық асырап алулар көбейіп келеді. АҚШ-та бала асырап алу кең таралған және заңдық тұрғыдан қарағанда (басқа батыс елдермен салыстырғанда) салыстырмалы түрде оңай. 2001 жылы 127 мыңнан астам бала асырап алған АҚШ, әлемдегі бала асырап алудың шамамен жартысын құрады.
Mother can often apply to a woman other than the biological parent, especially if she fulfills the main social role in raising the child. This is commonly either an adoptive mother or a stepmother (the biologically unrelated partner of a child's father). The term "othermother" or "other mother" is also used in some contexts for women who provide care for a child not biologically their own in addition to the child's primary mother. Adoption, in various forms, has been practiced throughout history, even predating human civilization. Modern systems of adoption, arising in the 20th century, tend to be governed by comprehensive statutes and regulations. In recent decades, international adoptions have become more and more common. Adoption in the United States is common and relatively easy from a legal point of view (compared to other Western countries). In 2001, with over 127,000 adoptions, the US accounted for nearly half of the total number of adoptions worldwide.
Суррогат ана
Суррогат ана – бала тудыру мүмкіндігі жоқ жұп үшін басқа әйелдің ұрықтанған жұмыртқасынан пайда болған баланы көтеретін әйел. Осылайша, суррогат ана өзінің биологиялық анасы емес баланы көтеріп, дүниеге әкеледі. Суррогат ана болу, репродуктивті технологиялардың, мысалы, ішкі ұрықтандырудың (in vitro fertilization) жетістіктерінің арқасында мүмкін болды. Ішкі ұрықтандыру арқылы жүкті болған әйелдердің барлығы суррогат ана болып табылмайды. Суррогаттық аналықта генетикалық ана (жұмыртқасын беруші) және жүктілік (немесе суррогат) ана (баланы толық мерзімге көтеретін) қатысады.
A surrogate mother is a woman who bears a child that came from another woman's fertilized ovum on behalf of a couple unable to give birth to children. Thus the surrogate mother carries and gives birth to a child that she is not the biological mother of. Surrogate motherhood became possible with advances in reproductive technologies, such as in vitro fertilization. Not all women who become pregnant via in vitro fertilization are surrogate mothers. Surrogacy involves both a genetic mother, who provides the ovum, and a gestational (or surrogate) mother, who carries the child to term.
Лесбиянка және бисексуалдық аналық
Технологиялық дамудың арқасында соңғы онжылдықтарда бір жынысты қатынастағы лесбиянкалар мен бисексуал әйелдердің ана болу мүмкіндігі артты. Қазіргі заманғы лесбияндық ата-аналық гетеросексуалдық қарым-қатынаста болған, кейіннен өзін лесбиян немесе бисексуал деп таныған әйелдермен басталды, себебі көзқарастардың өзгеруі гетеросексуалдық емес қарым-қатынастарға көбірек қабылдаушылық тудырды. Осындай әйелдердің ана болуының тағы бір жолы – бала асырау, күтуге алу немесе ішкі ұрықтандыру.
The possibility for lesbian and bisexual women in same sex relationships to become mothers has increased over the past few decades due to technological developments. Modern lesbian parenting originated with women who were in heterosexual relationships who later identified as lesbian or bisexual, as changing attitudes provided more acceptance for non heterosexual relationships. Other ways for such women to become mothers is through adopting, foster parenting or in vitro fertilization.
Әлеуметтік рөл
Ана болумен байланысты әлеуметтік рөлдер уақыт, мәдениет және әлеуметтік топтар бойынша өзгеріп отырады. Тарихи тұрғыдан алғанда, әйелдердің рөлі ана және әйел болумен шектелген, олар өздерінің көп бөлігін осы рөлдерге арнап, уақытының басым бөлігін үй шаруасына жұмсауы күтілген. Көптеген мәдениеттерде әйелдерге бұл жұмыстарда аналары немесе қарындастары сияқты үлкен туыстары көмектескен. Жұмыс істейтін әйелдерге келсек, аналар көбінесе «карьералық әйел» болудың орнына «аналық жолмен» жүреді. Аналар үйде қалатын немесе жұмыс істейтін болуы мүмкін. Соңғы онжылдықтарда үйде қалатын әкелердің саны да артты. Бұл жағдайларға қатысты әлеуметтік көзқарастар мәдениетке байланысты әртүрлі: мысалы, Еуропада, неміс тілінде сөйлейтін елдерде аналардың жұмыстан шығып, үй шаруасымен айналысуының берік дәстүрі бар. Тарихи тұрғыдан алғанда, бала тәрбиелеуде аналардың басты рөлі болған, бірақ 20-ғасырдың соңынан бастап кейбір батыс елдерінде бала күтіміне әкелердің де үлесі зор мән беріліп, әлеуметтік жағынан қабылдануда. 20-ғасырда әйелдердің саны жалақылы жұмысқа орналасуы да артты. Жұмыс істейтін аналардың құқықтарына декреттік өкімет және ата-аналық демалыс кіреді. Ана болудың әлеуметтік рөлі мен тәжірибесі географиялық орналасуға байланысты күрт өзгереді. Аналар балаларындағы бейімделу және қарым-қатынасты нығайтуға бағытталған мінез-құлықты әкелеріне қарағанда көбірек ынталандырады. Әкелеріне қарағанда аналар балаларының әңгімелердегі үлесін жиі мойындайды. Аналардың балаларымен сөйлеу әдісі («ана тілі») өте кішкентай балалардың сөйлеуді түсінуге жасаған тырысқандарын қолдау үшін (ағылшын тіліндегі анықтамаға сәйкес) әкелеріне қарағанда тиімді. 1970 жылдардан бері, экстракорпоралды ұрықтандыру жүктілікті «табиғи» шектен тыс жаста мүмкін етті, этикалық дауларды тудырып, ана болудың әлеуметтік мағынасына елеулі өзгерістер енгізуге мәжбүр етті. Дегенмен, бұл батыс әлемінің географиялық орналасуымен байланысты бір жақты көзқарас: батыс әлемінен тыс жерлерде ин витро ұрықтандыру негізгі денсаулық сақтаумен, әйелдердің денсаулығымен, нәресте өлімін азайтумен және полиомиелит, тиф және безгек сияқты өмірге қауіп төндіретін аурулардың алдын алумен салыстырғанда аз маңызға ие. Дәстүр бойынша, және бүгінгі күні әлемнің көп бөлігінде ананың үйленген әйел болуы күтіледі, некеден тыс туылған балаға қатысты әлеуметтік ұят бар. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл ұят тек анаға ғана емес, сонымен қатар баласына да қатысты. Бұл жағдай дамушы елдердің көп бөлігінде әлі де сақталып келеді, бірақ көптеген батыс елдерінде жағдай түбегейлі өзгерді, жалғыз аналардың жағдайы әлеуметтік жағынан көбірек қабылдануда. Бұл тақырыптар бойынша толық ақпарат алу үшін «Заңдылық (отбасы құқығы) және жалғыз ата-ана» беттеріне қараңыз. Жалпы туылу көрсеткіші (ЖТК), яғни бір әйелге шаққандағы балалардың саны елден елге өте әртүрлі. 2013 жылы ЖТК Нигерде ең жоғары (бір әйелге 7,03 бала) және Сингапурда ең төменгі (0,79 бала/әйел) деп есептелді. АҚШ-та 2013 жылы ЖТК бір әйелге 2,06 бала туылған деп бағаланды.
The social roles associated with motherhood are variable across time, culture, and social class. Historically, the role of women was confined to some extent to being a mother and wife, with women being expected to dedicate most of their energy to these roles, and to spend most of their time taking care of the home. In many cultures, women received significant help in performing these tasks from older female relatives, such as mothers in law or their own mothers. Regarding women in the workforce, mothers are said to often follow a "mommy track" rather than being entirely "career women". Mothers may be stay at home mothers or working mothers. In recent decades there has been an increase in stay at home fathers too. Social views on these arrangements vary significantly by culture: in Europe for instance, in German speaking countries there is a strong tradition of mothers exiting the workforce and being homemakers. Mothers have historically fulfilled the primary role in raising children, but since the late 20th century, the role of the father in child care has been given greater prominence and social acceptance in some Western countries. The 20th century also saw more and more women entering paid work. Mothers' rights within the workforce include maternity leave and parental leave. The social role and experience of motherhood varies greatly depending upon location. Mothers are more likely than fathers to encourage assimilative and communion enhancing patterns in their children. Mothers are more likely than fathers to acknowledge their children's contributions in conversation. The way mothers speak to their children ("motherese") is better suited to support very young children in their efforts to understand speech (in context of the reference English) than fathers. Since the 1970s, in vitro fertilization has made pregnancy possible at ages well beyond "natural" limits, generating ethical controversy and forcing significant changes in the social meaning of motherhood. This is, however, a position highly biased by Western world locality: outside the Western world, in vitro fertilization has far less prominence, importance or currency compared to primary, basic healthcare, women's basic health, reducing infant mortality and the prevention of life threatening diseases such as polio, typhus and malaria. Traditionally, and still in most parts of the world today, a mother was expected to be a married woman, with birth outside of marriage carrying a strong social stigma. Historically, this stigma not only applied to the mother, but also to her child. This continues to be the case in many parts of the developing world today, but in many Western countries the situation has changed radically, with single motherhood being much more socially acceptable now. For more details on these subjects, see Legitimacy (family law) and single parent. The total fertility rate (TFR), that is, the number of children born per woman, differs greatly from country to country. The TFR in 2013 was estimated to be highest in Niger (7.03 children born per woman) and lowest in Singapore (0.79 children/woman). In the United States, the TFR was estimated for 2013 at 2.06 births per woman.
Денсаулық
ДДҰ ана өлімін " жүктілік кезінде немесе жүктіліктің аяқталуынан кейін 42 күн ішінде, жүктіліктің ұзақтығына және орналасқан жеріне қарамастан, жүктілікке байланысты немесе жүктілік барысында күшейген кез келген себептен болатын әйелдің өлімі" деп анықтайды, бірақ бұл кездейсоқ немесе жанындағы себептерден туындамауы тиіс. Аналар өлімінің шамамен 56% Сахара төңірегіндегі Африкада, ал тағы 29% Оңтүстік Азияда тіркеледі. 2006 жылы Save the Children ұйымы әлем елдерін бағалап, Скандинавия елдерін бала туу үшін ең қауіпсіз орындар деп тапты, ал Сахара төңірегіндегі Африка елдерін ең қауіпті деп санады. Осы зерттеуге сәйкес, ең төменгі ондыққа кіретін елдердегі аналар жүктілік немесе босанған кезде өлу ықтималдығы жоғарғы ондыққа кіретін елдердегі аналарға қарағанда 750 есе артық, ал балаларының бірінші күндік мерекесіне дейін өлуі 28 есе жиі кездеседі. Соңғы деректер бойынша, Италия, Швеция және Люксембург аналар өлімі көрсеткіштері бойынша ең қауіпсіз елдер болып табылады, ал Ауғанстан, Орталық Африка Республикасы және Малави – ең қауіпті елдер. Бала туу тиімді шаралар қолданылмаған жағдайда қауіпті процесс болуы мүмкін. Егер мұндай шаралар қабылданбаса, аналар өлімі көрсеткіші 100 000 туылған балаға шаққанда 1500-ге жуық деп есептеледі. Қазіргі заманғы медицина бала туу кезіндегі тәуекелді едәуір азайтты. Қазіргі батыс елдерінде аналар өлімі көрсеткіші 100 000 туылған балаға шаққанда шамамен 10 құрайды.
A maternal death is defined by WHO as "the death of a woman while pregnant or within 42 days of termination of pregnancy, irrespective of the duration and site of the pregnancy, from any cause related to or aggravated by the pregnancy or its management but not from accidental or incidental causes". About 56% of maternal deaths occur in Sub Saharan Africa and another 29% in South Asia. In 2006, the organization Save the Children has ranked the countries of the world, and found that Scandinavian countries are the safest places to give birth, whereas countries in sub Saharan Africa are the least safe to give birth. This study argues a mother in the bottom ten ranked countries is over 750 times more likely to die in pregnancy or childbirth, compared to a mother in the top ten ranked countries, and a mother in the bottom ten ranked countries is 28 times more likely to see her child die before reaching their first birthday. The most recent data suggests that Italy, Sweden and Luxembourg are the safest countries in terms of maternal death and Afghanistan, Central African Republic and Malawi are the most dangerous. Childbirth can be a dangerous process in the absence of effective measures to reduce death. When none of these measure are taken, the maternal death rate has been estimated as being within the order of magnitude of 1,500 deaths per 100,000 births. Modern medicine has greatly alleviated the risk of childbirth. In modern Western countries the current maternal mortality rate is around 10 deaths per 100,000 births.
Діни
Дүниежүзінің көбінесе барлық діндері аналардың міндеттерін немесе рөлдерін діни заңдар арқылы немесе маңызды діни оқиғаларда қызмет атқарған аналарды қастерлеу арқылы анықтайды. Аналар мен әйелдерге қатысты діни заңдардың көптеген мысалдары бар. Аналар туралы нақты діни заңдары немесе діни мәтіндері бар ірі әлемдік діндерге христиандық, иудаизм және ислам жатады. Аналықты құрметтеудің мысалдарының ішінде католиктер үшін Мадонна немесе Ырысқа толы Қыз Мариям және Нақыл сөздер кітабында ана ретіндегі белсенді әйелдік туралы көптеген жағымды сілтемелер бар. Сонымен қатар, индуизмнің Ана Құдайы және христиандықтан бұрынғы ежелгі гректердің Деметр аналары да аналар болып саналады.
Nearly all world religions define tasks or roles for mothers through either religious law or through the glorification of mothers who served in substantial religious events. There are many examples of religious law relating to mothers and women. Major world religions which have specific religious law or religious texts that comment on mothers include: Christianity, Judaism, and Islam. Some examples of honoring motherhood include the Madonna or Blessed Virgin Mother Mary for Catholics, and the multiple positive references to active womanhood as a mother in the Book of Proverbs. Hindu's Mother Goddess and Demeter of ancient Greek pre Christian belief are also mothers.
Ана мен бала арасындағы зорлық-зомбылық
Тарихта ана мен бала арасындағы көптеген қақтығыстар тіркелген. Кейбіреуі тіпті кісі өлтіруге әкелді, мысалы, Мысырдың Клеопатра III патшасы мен оның ұлы Птолемей X арасындағы жанжал. Қазіргі заманғы мәдениеттерде ана өлтіру (анасын өлтіру) және бала өлтіру (ұлын немесе қызын өлтіру) зерттелгенімен, олардың себептері толыққанды түсініксіз күйде қалып отыр. Психоз бен шизофрения екеуінің де жиі кездесетін себептері болып табылады, сондай-ақ, тұрмысы нашар және отбасылық зорлық-зомбылыққа ұшыраған тарихы бар жас аналардың бала өлтіру қаупі біршама жоғары. Бала 8 жасқа дейін болғанда аналардың бала өлтіру ықтималдығы әкелерге қарағанда жоғары. Ана өлтіруге көбінесе ересек ұлдар кінәлі. 2012 жылы АҚШ-та 130 ана өлтіру (1 миллион адамға 0,4) және 383 бала өлтіру (1 миллион адамға 1,2) оқиғасы тіркелді, яғни күніне шамамен 1,4 оқиға орын алды.
History records many conflicts between mothers and their children. Some even resulted in murder, such as the conflict between Cleopatra III of Egypt and her son Ptolemy X. In modern cultures, matricide (the killing of one's mother) and filicide (the killing of one's son or daughter) have been studied but remain poorly understood. Psychosis and schizophrenia are common causes of both, and young, indigent mothers with a history of domestic abuse are slightly more likely to commit filicide. Mothers are more likely to commit filicide than fathers when the child is 8 years old or younger. Matricide is most frequently committed by adult sons. In the United States in 2012, there were 130 matricides (0.4 per million people) and 383 filicides (1.2 per million), or 1.4 incidents per day.
Өнер саласында
Тарих бойы аналар түрлі көркем туындыларда, соның ішінде суреттерде, мүсіндерде және жазба мәтіндерде бейнеленген. Олар «ана» деген сөздің мәдени мағынасын қалыптастыруға, сондай-ақ ана болудың идеалдарын және тиымдарын анықтауға көмектесті. Родос аралындағы IV ғасырға жататын қабірлердегі бедерлерде аналар мен балалары бейнеленген. Францияда аналар мен балаларын суретке түсірудің ұзақ дәстүрі бар. XVIII ғасырда бұл туындылар Ағарту дәуіріндегі берік отбасылық байланыстар мен ана мен бала арасындағы қарым-қатынасқа деген қызығушылықты бейнеледі. XIX ғасырдың соңында Мэри Кассат аналардың портреттерімен танымал болды. Американдық ақын, эссеші және феминист Адриен Рич «патриархалды институт ретіндегі аналық пен күрделі және алуан түрлі өмірлік тәжірибе ретіндегі аналық арасындағы қақтығысты» атап өтті. Батыс өнері тарихында аналықты бейнелейтін туындылардың көп бөлігі еркек суретшілердің қолынан туған, әйелдер немесе аналар жасағандары өте сирек. Олар көбінесе әртүрлі өмірлік тәжірибелерге емес, «аналық институтына» назар аударады. Сонымен қатар, аналық туралы өнер феминистік өнер қозғалысында тарихи тұрғыдан шеттетілген, бірақ бұл тақырыпқа арналған феминистік жариялымдардың көбеюімен өзгеріп келеді. Батыс өнерінде аналық институты көбінесе «барлық жақсылықты, кешірімді және құрбандыққа баруға дайын ана туралы миф» және осыған байланысты идеалдар арқылы бейнеленеді. Басты туындыларда бейнеленген аналар көбінесе ақ нәсілді, гетеросексуалды, орта тапқа жататын және жас немесе тартымды болады. Басқа суретшілер аналықтың идеалдардан тыс жатқан жақтарын, соның ішінде аналықтың қосқұрлылығын, құштарлығын және өзін-өзі жетілдіруге ұмтылысын бейнеледі. Мысалы, Холокосттан аман қалғандардың бірінші буынының өкілдері, Элла Либерман Шибер және Шошана Ньюман сияқтылар, өздерін сақтау үшін балаларын тастап, оларды құрбандыққа шалған аналарды бейнеледі. Қазіргі заманғы өнерде аналықтың алуан түрлі бейнелерін көруге болады. Кэтрин Опидің өзін-өзі суретке түсірген фотосуреттері, оның ішінде баласына сүт берген кездегі суреттері, Бойжеткен Мариямның архетипіне сілтеме жасайды, бірақ оның лесбияндық болмысын ортаға салу арқылы оның жыныстық нормаларын бұзады. 2020 жылғы фотосуреттер жинағында Солана Кейн қара нәсілді аналардың қуанышын зерттеді, бұл қара нәсілді аналықты бейнелейтін суреттердің негізгі бұқаралық ақпарат құралдарындағы жетіспеушілігіне наразылық білдіру мақсатын көздейді. Рене Кокстың «Yo Mama» сериясындағы жалаңаш автопортреттері қара әйел денесінің және АҚШ-тағы аналық пен құлдықтың тарихи бейнелеріне қарсы шығады, соңғысы көбінесе «өте пассивтілік пен құнсыздалған махаббат» сипаттамаларымен сипатталады, бұл әдетте аналықпен байланысты.
Throughout history, mothers have been depicted in a variety of art works, including paintings, sculptures and written texts, that have helped define the cultural meaning of 'mother', as well as ideals and taboos of motherhood. Fourth century grave reliefs on the island of Rhodes depicted mothers with children. Paintings of mothers with their children have a long tradition in France. In the 18th century, these works embodied the Enlightenment's preoccupation with strong family bonds and the relation between mothers and children. At the end of the nineteenth century, Mary Cassatt was a painter well known for her portraits of mothers. American poet, essayist and feminist Adrienne Rich has noted "the disjuncture between motherhood as patriarchal institution and motherhood as complexly and variously lived experience". The vast majority of works depicting motherhood in western art history have been created by artists who are men, with very few having been created by women or mothers themselves, and these often focus on the "institution of motherhood" rather than diverse lived experiences. At the same time, art concerning motherhood has been historically marginalized within the feminist art movement, though this is changing with an increasing number of feminist publications addressing this topic. The institution of motherhood in western art is often depicted through "the myth of the all loving, all forgiving and all sacrificing mother" and related ideals. Mothers depicted in dominant art works are also primarily white, heterosexual, middle class and young or attractive. Other artists have addressed similar aspects of motherhood that fall outside dominant ideals, including maternal ambivalence, desire, and the pursuit of self fulfillment. For example, works by first generation survivors of the Holocaust such as Ella Liebermann Shiber and Shoshana Neuman have depicted mothers abandoning and suffocating their children in an effort to stay alive themselves. Increasingly diverse representations of motherhood can be found in contemporary works of art. Catherine Opie's self portrait photographs, including of herself nursing, reference the existing Virgin Mary archetype while subverting its norms around sexuality by centering her identity as a lesbian. In her 2020 photography collection, Solana Cain explored the meaning of joy for Black mothers to challenge the lack of images in mainstream media that represent Black motherhood. Renee Cox's Yo Mama series of nude self portraits challenge historical representations of both the black female body and of maternity and slavery in the US, the latter of which is often characterized by the "extreme passivity and devalued love" typically associated with motherhood.
Этимология
Қазіргі ағылшын сөзі орта ағылшынның moder сөзінен, көне ағылшынның mōdor сөзінен, протогерман тілінің *mōdēr сөзінен (салыстырыңыз: шығыс фриз тіліндегі muur, голланд тіліндегі moeder, неміс тіліндегі Mutter) және прото-индоевропа тілінің *méh₂tēr сөзінен (салыстырыңыз: ирланд тіліндегі máthair, тохар тілінің A нұсқасындағы mācar, B нұсқасындағы mācer, литва тіліндегі mótė) шыққан. Басқа туыс сөздерге латын тіліндегі māter, грек тіліндегі μήτηρ, ортақ славян тіліндегі *mati (содан орыс тіліндегі мать (mat')), парсы тіліндегі مادر (madar) және санскрит тіліндегі मातृ (mātṛ) жатады.
The modern English word is from Middle English moder, from Old English mōdor, from Proto Germanic *mōdēr (cf. East Frisian muur, Dutch moeder, German Mutter), from Proto Indo European *méh₂tēr (cf. Irish máthair, Tocharian A mācar, B mācer, Lithuanian mótė). Other cognates include Latin māter, Greek μήτηρ, Common Slavic *mati (thence Russian мать (mat')), Persian مادر (madar), and Sanskrit मातृ (mātṛ).
Зоология
Зоологияда, әсіресе сүтқоректі жануарлар арасында, ана жануар адам анасына ұқсас көптеген биологиялық қызметтерді атқарады.
In zoology, particularly in mammals, a mother fills many similar biological functions as a human mother.
Сүтқоректілер
Көптеген басқа сүтқоректі аналар да адамдар сияқты көп ортақ белгілерге ие.
Many other mammal mothers also have numerous commonalities with humans.
Бастапқылар
Адам емес түрлердегі аналардың мінез-құлқы мен рөлі адамға ең жақын түрлерде ең көп ұқсастық көрсетеді. Яғни, ең жақын – үлкен маймылдар, одан кейін барлық маймылдардың жоғары тұқымдастығы, содан соң барлық приматтар.
The behavior and role of mothers in non human species is most similar in species most closely related to humans. This means great apes are most similar, then the broader superfamily of all apes, then all primates.