Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Өз түріндегі ұрпақты күтуші.
Caregiver of offspring in their own species
Ата-ана – баланың тудырушысы немесе, адамдарда, ол күтуші немесе заңды қамқор болуы мүмкін. Ата-ананың жыныс жасушалары баланың пайда болуына себеп болады, еркек – сперма арқылы, ал әйел – жұмыртқа арқылы. Ата-аналар бірінші дәрежелі туыстар болып табылады және генетикалық жағынан 50% ортақ. Әйел алмастыру арқылы да ата-ана бола алады. Кейбір ата-аналар асырап алушы ата-аналар болуы мүмкін, олар ұрпақты тәрбиелеп өсіреді, бірақ биологиялық байланысы жоқ. Асырап алушы ата-анасы жоқ жетім балаларды әже-шешесі немесе басқа да туыстары тәрбиелей алады. Ата-ананы бір буын арттағы ата-баба ретінде де қарастыруға болады. Медицинаның соңғы жетістіктерінің арқасында екінен астам биологиялық ата-ана болуы мүмкін. Үшінші биологиялық ата-ананың мысалдарына суррогаттық аналық немесе көмекші репродуктивті процедура кезінде ДНК үлгісін ұсынған үшінші тұлға жатады, бұл нәтижесінде алушының генетикалық материалы өзгереді. Ата-аналардың ең көп таралған түрлері – аналар, әкелер, өгей ата-аналар және әже-шешелер. Ана – "балаға немесе балаларға өмір сыйлаған әйел". Ата-ананың баланың өміріне қатысуының әлеуметтік жағдайы мәдениеттен мәдениетке өзгереді, алайда, тым аз қатысатын адам балаға немқұрайлы қарағандыққа кінәлі болуы мүмкін, ал тым көп араласатын адам тым қорғаушы, ыңғайлы жағдай жасауға тырысатын, тым бақылаушы немесе әр нәрсеге араласатын болып танылуы мүмкін.
A parent is either the progenitor of a child or, in humans, it can refer to a caregiver or legal guardian. The gametes of a parent result in a child, a male through the sperm, and a female through the ovum. Parents are first degree relatives and have 50% genetic meet. A female can also become a parent through surrogacy. Some parents may be adoptive parents, who nurture and raise an offspring, but are not biologically related to the child. Orphans without adoptive parents can be raised by their grandparents or other family members. A parent can also be elaborated as an ancestor removed one generation. With recent medical advances, it is possible to have more than two biological parents. Examples of third biological parents include instances involving surrogacy or a third person who has provided DNA samples during an assisted reproductive procedure that has altered the recipients' genetic material. The most common types of parents are mothers, fathers, step parents, and grandparents. A mother is "a woman in relation to a child or children to whom she has given birth." The extent to which it is socially acceptable for a parent to be involved in their offspring's life varies from culture to culture, however one that exhibits too little involvement is sometimes said to exhibit child neglect, while one that is too involved is sometimes said to be overprotective, cosseting, nosey, or intrusive.
Биологиялық
Адамның биологиялық ата-анасы – жеке тұлғаның гендерін мұраға алған адамдар. Бұл термин, әдетте, адамның қарапайым ата-анасын биологиялық ата-анасынан ерекшелеу қажет болған жағдайда ғана қолданылады. Мысалы, әкесі қайта үйленген адам әкесінің жаңа әйелін өгей анасы деп атаса, анасына бұрынғыдай атауын жалғастыра береді. Алайда, биологиялық анасымен байланысы аз немесе болмаған адам асырап алған ата-анасын анасы деп, ал биологиялық анасын осылай деп немесе есімімен атауы мүмкін.
A person's biological parents are the persons from whom the individual inherits their genes. The term is generally only used if there is a need to distinguish an individual's parents from their biological parents, For example, an individual whose father has remarried may call the father's new wife their stepmother and continue to refer to their mother normally, though someone who has had little or no contact with their biological mother may address their foster parent as their mother, and their biological mother as such, or perhaps by her first name.
Анасы
Ана – бала тудыру, өмірге әкелу немесе тәрбиелеу арқылы басқа адаммен аналық байланысқа ие әйел. Бір адамның анасы бірнеше әйел болуы мүмкін. Ананың әлеуметтік, мәдени және діни тұрғыданғы анықтамасы мен атқаратын рөлінің күрделілігі мен әртүрлілігіне байланысты, барлыққа ортақ, қабылданған анықтама беру қиын. Суррогат ана қолданылуы екі биологиялық ананың болуын анықтауға себеп болуы мүмкін.
A mother is a female who has a maternal connection with another individual, whether arising from conception, by giving birth to, or raising the individual in the role of a parent. More than one female may have such connections with an individual. Because of the complexity and differences of a mother's social, cultural, and religious definitions and roles, it is challenging to define a mother to suit a universally accepted definition. The utilization of a surrogate mother may result in explication of there being two biological mothers.
Әке
Әке – кез келген баланың әкесі болып табылатын ер адам. Ол баланың тәрбиесіне қатысып немесе баланың тууына себеп болған биологиялық материалды – сперманы ұсынған адам болуы мүмкін.
A father is a male parent of any type of offspring. It may be the person who shares in the raising of a child or who has provided the biological material, the sperm, which results in the birth of the child.
Әже
Ата-ананың ата-анасы – адамның өз әкесі немесе анасының ата-анасы. Жыныстық жолмен көбейетін және генетикалық химера емес кез келген тірі организмнің ең көп дегенде төрт генетикалық ата-анасы, сегіз генетикалық әкесі мен шешесі, он алты генетикалық бабасы және т.б. болады. Сирек жағдайларда, мысалы, туысқандардың немесе жартылай туысқандардың арасындағы инцест болғанда, бұл көрсеткіштер азаяды.
Grandparents are the parents of a person's own parent, whether that be a father or a mother. Every sexually reproducing creature who is not a genetic chimera has a maximum of four genetic grandparents, eight genetic great grandparents, sixteen genetic great great grandparents and so on. Rarely, such as in the case of sibling or half sibling incest, these numbers are lower.
Аталық мәселесі
Аталықты анықтау тесті аталықты дәлелдеу үшін, яғни ер адамның басқа бір адамның биологиялық әкесі екенін анықтау үшін жүргізіледі. Бұл әкелік құқықтары мен міндеттеріне қатысты болуы мүмкін. Сол сияқты, аналықты анықтау тесті де жүргізілуі мүмкін. Бұл сирек кездеседі, себебі кем дегенде босану және жүктілік кезінде, егер жүктілік эмбрион ауыстыру немесе жұмыртқа донорлығы арқылы болмаса, ана кім екені анық болады. Дегенмен, бұл аналықты даулаумен байланысты сот процестері, анасы ұзақ уақыт бойы баласын көрмеген жағдайлар немесе қайтыс болған адамдарды анықтау сияқты жағдайларда қолданылады. Толыққанды сенімді дәлел болмаса да, құлақ жапырақшасының біткен түрі, "жесірдің шыңы" немесе иектегі ойық сияқты кейбір туа біткен белгілер, олардың оңай байқалатындығы және аутосомалық доминантты гендер арқылы берілуіне байланысты, ата-аналықты шамамен анықтауға көмектеседі. Ата-аналықты анықтаудың сенімді жолы – ДНК талдауы (адамның генетикалық саусақ іздері деп те аталады), бірақ бұрынғы әдістерге АВО қан тобын анықтау, әртүрлі ақуыздар мен ферменттерді талдау немесе адам лейкоциттерінің антигендерін пайдалану кіретін. Қазіргі аталықты анықтау тестілерінде полимераза тізбектік реакциясы және шектеу фрагментінің ұзындығы полиморфизмі қолданылады. Алайда, генетикалық саусақ іздерін алу әдісі басқа барлық тестілеу түрлерінің орнын толығымен басып алды.
A paternity test is conducted to prove paternity, that is, whether a male is the biological father of another individual. This may be relevant in view of rights and duties of the father. Similarly, a maternity test can be carried out. This is less common, because at least during childbirth and pregnancy, except in the case of a pregnancy involving embryo transfer or egg donation, it is obvious who the mother is. However, it is used in a number of events such as legal battles where a person's maternity is challenged, where the mother is uncertain because she has not seen her child for an extended period of time, or where deceased persons need to be identified. Although not constituting completely reliable evidence, several congenital traits such as attached earlobes, a widow's peak, or the cleft chin, may serve as tentative indicators of (non ) parenthood as they are readily observable and inherited via autosomal dominant genes. A more reliable way to ascertain parenthood is via DNA analysis (known as genetic fingerprinting of individuals), although older methods have included ABO blood group typing, analysis of various other proteins and enzymes, or using human leukocyte antigens. The current techniques for paternity testing are using polymerase chain reaction and restriction fragment length polymorphism. For the most part, however, genetic fingerprinting has all but taken over all the other forms of testing.
Қамқоршылық
Заңдық қорғаншы – басқа адамның жеке және мүліктік мүдделерін қорғауға заңдық өкілеттігі (және осыған сәйкес міндеті) бар адам. Қорғаншылар көбінесе үш жағдайда тағайындалады: денсаулығы нашарлаған немесе қарттығына байланысты әрекетке қабілетсіз жасы келген адамға қамқорлық, кәмелетке толмаған балаға қамқорлық және дамуында кемістігі бар ересектерге қамқорлық. Көптеген елдер мен штаттардың заңдарында кәмелетке толмаған баланың ата-анасы оның заңдық қорғаншысы болып табылады, ал ата-аналар соттың келісімімен қайтыс болған жағдайда баланың заңдық қорғаншысы кім болатынын анықтай алады. Кейбір заң жүйелері ата-анаға сот шешімі болмаса да, заңдық қорғаншының өкілеттіктерін жүзеге асыруға рұқсат береді. Мұндай жағдайда, ата-ана өз баласының табиғи қорғаншысы деп аталады.
A legal guardian is a person who has the legal authority (and the corresponding duty) to care for the personal and property interests of another person, called a ward. Guardians are typically used in three situations: guardianship for an incapacitated senior (due to old age or infirmity), guardianship for a minor, and guardianship for developmentally disabled adults. Most countries and states have laws that provide that the parents of a minor child are the legal guardians of that child, and that the parents can designate who shall become the child's legal guardian in the event of death, subject to the approval of the court. Some jurisdictions allow a parent of a child to exercise the authority of a legal guardian without a formal court appointment. In such circumstances the parent acting in that capacity is called the natural guardian of that parent's child.
Ата-аналық тәрбие
Бала тәрбиесі немесе бала өсіру – нәресте кезінен ересек жасқа дейін баланың физикалық, эмоционалдық, әлеуметтік, қаржылық және интеллектуалдық дамуын дамыту және қолдау процесі. Ата-ана болу баланың биологиялық байланыстан тыс өсіп-жетілуінің қырларын білдіреді.
Parenting or child rearing is the process of promoting and supporting the physical, emotional, social, financial, and intellectual development of a child from infancy to adulthood. Parenting refers to the aspects of raising a child aside from the biological relationship.
Жыныстық қатынас және жыныстық аралас
Баланың кем дегенде бір биологиялық әкесі және кем дегенде бір биологиялық анасы болады, бірақ барлық отбасы дәстүрлі ядролық отбасы емес. Асырап алу, ортақ ата-аналық, өгей отбасылар және ЛГБТ ата-аналық сияқты көптеген түрлері бар, олар туралы пікір қақтығыстары жиі туындайды. Әлеуметтік ғылымдар әдебиеті ата-аналардың жыныстық құрамының оңтайлы екендігі туралы ұғымды жоққа шығарады, сондай-ақ бір жынысты ата-аналары бар балалар мен жасөспірімдердің екі әр түрлі жынысты ата-аналары бар балаларға қарағанда дамуда кемістіктері бар деген пікірді де жоққа шығарады. Мамандар мен ірі ұйымдар қазіргі таңда ата-аналардың жыныстық құрамының оңтайлы екендігі туралы жалпы қабылданған консенсус бар екендігіне келіседі. Отбасы зерттеулері әдебиеті көрсеткендей, балалардың денсаулығы мен "нәтижелерін" анықтауда отбасылық құрылымдар (ата-аналардың саны, жынысы, сексуалдық бағдары және бірге тұру жағдайы) емес, отбасылық процестер (ата-аналардың тәрбиесінің сапасы және отбасы ішіндегі қарым-қатынастар) маңызды. Ата-ана мен бала арасындағы қақтығыс – ата-аналар мен олардың балаларының оңтайлы тіршілік ету мүмкіндіктерінің айырмашылығынан туындайтын эволюциялық қақтығысты сипаттайды. Ата-аналар балаларының санын көбейтуге ұмтылса, балалар ата-аналық инвестицияның үлкен үлесін алып, осы арқылы өз тіршілік ету мүмкіндіктерін арттыруға тырысады, көбінесе бауырларымен бәсекелеседі. Бұл теорияны Роберт Триверс 1974 жылы ұсынды және ол өзімшіл ген теориясын кеңейтеді, сонымен қатар көптеген байқалған биологиялық құбылыстарды түсіндіру үшін қолданылады. Мысалы, кейбір құстардың түрлерінде ата-аналар екі жұмыртқа салып, екі немесе одан да көп бала өсіруге тырысса да, ең күшті бала ата-анасы әкелген азықтың көп бөлігін иеленеді және әлсіз бауырларын өлтіреді, бұл құбылыс бауыр өлтіру деп аталады.
A child has at least one biological father and at least one biological mother, but not every family is a traditional nuclear family. There are many variants, such as adoption, shared parenting, stepfamilies, and LGBT parenting, over which there has been controversy. The social science literature rejects the notion that there is an optimal gender mix of parents or that children and adolescents with same sex parents suffer any developmental disadvantages compared with those with two opposite sex parents. The professionals and the major associations now agree there is a well established and accepted consensus in the field that there is no optimal gender combination of parents. The family studies literature indicates that it is family processes (such as the quality of parenting and relationships within the family) that contribute to determining children's well being and "outcomes", rather than family structures, per se, such as the number, gender, sexuality and co habitation status of parents. Parent–offspring conflict describes the evolutionary conflict arising from differences in optimal fitness of parents and their offspring. While parents tend to maximize the number of offspring, the offspring can increase their fitness by getting a greater share of parental investment often by competing with their siblings. The theory was proposed by Robert Trivers in 1974 and extends the more general selfish gene theory and has been used to explain many observed biological phenomena. For example, in some bird species, although parents often lay two eggs and attempt to raise two or more young, the strongest fledgling takes a greater share of the food brought by parents and will often kill the weaker sibling, an act known as siblicide.
Эмпатия
Дэвид Хейг адам ұрығының гендері анаға оңтайлы болғаннан гөрі анадан көбірек ресурстар алуға қалай таңдалатынын айтты, бұл гипотеза эмпирикалық дәлелдермен расталған. Мысалы, плацента ананың инсулинге сезімталдығын төмендететін аллорин гормондарын бөліп шығарады, осылайша ұрыққа қандағы қанттың көп мөлшері қолжетімді болады. Ана қан ағынындағы инсулин деңгейін арттыру арқылы жауап береді, ал плацентада инсулинге қарсы ферменттердің өндірісін күшейтетін инсулин рецепторлары бар, бұл әсерді тежеуге бағытталған.
David Haig has argued that human fetal genes would be selected to draw more resources from the mother than it would be optimal for the mother to give, a hypothesis that has received empirical support. The placenta, for example, secretes allocrine hormones that decrease the sensitivity of the mother to insulin and thus make a larger supply of blood sugar available to the fetus. The mother responds by increasing the level of insulin in her bloodstream, the placenta has insulin receptors that stimulate the production of insulin degrading enzymes which counteract this effect.
Балалы болу мен бақыт
Еуропада ата-аналар, әдетте, баласы жоқ адамдардан гөрі бақыттырақ. Әйелдерде бірінші баладан кейін бақыт артқанмен, келесі балалардың болуы одан әрі жақсылыққа әкелмейді. Бақыт, көбінесе, бірінші бала туғанға дейін және кейін бір жыл ішінде артады.
In Europe, parents are generally happier than non parents. In women, happiness increases after the first child, but having higher order children is not associated with further increased well being. Happiness seems to increase most in the year before and after the first childbirth.