Кіріспе

Бактерия түрі

Shigella flexneri – адамдарда диарея тудыруға қабілетті, Shigella туысына жататын грам-теріс бактериялардың бір түрі. Shigella-ның бірнеше серотоптары сипатталған; S. flexneri B тобына жатады. S. flexneri инфекцияларын көбінесе антибиотиктермен емдеуге болады, бірақ кейбір штамдары резистенттілікке ұшыраған. Ауырлығы аз жағдайларда емдемеу қалыпты, себебі олар болашақта одан да тұрақты болуы мүмкін. Шигеллалар Escherichia coli-мен жақын байланыста, бірақ патогендік қасиеттері, физиологиялық ерекшеліктері (лактозаны ферменттеуге келмейтіндігі немесе лизиннің декарбоксилдануы) және серологиялық көрсеткіштері бойынша E. coli-ден ажыратылады.

Ашылу

Бұл түр бұрынғы американдық дәрігер Саймон Флекснердің есімімен аталды; Shigella тұқымдасы дизентерияның себебін зерттеген жапон дәрігері Киёши Шиганың есімімен аталады. Шига 1892 жылы Токио Императорлық университетінің медицина мектебіне түсті, оқу барысында доктор Сибасабуро Китасатоның лекциясын тыңдады. Шига доктор Китасатоның зиялы қабілеті мен сенімділігіне қатты әсер етті, сондықтан бітіргеннен кейін оның инфекциялық аурулар институтында ғылыми көмекші болып жұмыс істеді. 1897 жылы Шига жапондықтар "Секири" (дизентерия) деп атаған ішек ауруының жайылған ошағына күш салды. Бұл эпидемиялар жапон халқына зиян келтірді және 19 ғасырдың соңында жиі қайталанды. 1897 жылғы секири эпидемиясы 91 000-нан астам адамды қамтыды, өлім-жітім көрсеткіші 20% -дан асты. Шига 32 дизентериямен ауырған науқасты зерттеді және ауруды қоздыратын бактерияны сәтті оқшаулап, анықтау үшін Кохтың постулаттарын қолданды. Ол бактерияны одан әрі зерттеп, сипаттады, оның токсин өндіру әдістерін, атап айтқанда Шига токсинін анықтады және ауруға қарсы вакцина жасау үшін тынымсыз еңбек етті.

Морфология

Shigella flexneri – актинге негізделген қозғалысқа тәуелді, таяқша тәрізді, жұқартқышсыз бактерия. Ол актин ақуызын жылдам және үздіксіз өндіріп, иесінің жасушаларының ішінде және арасында алға жылжуға қолданады. Бұл бактерия грам-теріс, спора түзбайтын, В серотобына жататын Shigella бактериясы. Бұл серотопта 6 серотип бар. Қазіргі кезде wzx1 5 (6-шы серотипті қоспағанда) және gtr гендерін немесе wzx6 (тек 6-шы серотип) мақсат тұтып, ПТР-негізделген молекулалық серотиптеу әдістері қолжетімді. Серотип Бұрынғы атауы Типке тән антисерум (MASF) MASF Топқа тән антисерум (MASF) I II IV 2 V VI Ic B Y 5 6 7,8 IV I S. flexneri 1a 1a + + + S. flexneri 1b 1b + + + S. flexneri 1d 1d + + + S. flexneri 2a 2a + + + S. flexneri 2b 2b + + + S. flexneri 3a 3a + + + S. flexneri 3b 3b + + + S. flexneri 4a 4a + + + S. flexneri 4b 4b + + + S. flexneri 4c 4c + + + S. flexneri 4d тип 4 + + + S. flexneri 4e 4a, 4av + + + + S. flexneri 5a 5a + + + S. flexneri 5b 5b + + + S. flexneri 6a тип 6 + + + S. flexneri 6b тип 6 + + + S. flexneri 7a 1c + + + S. flexneri 7b 1c+6 + + + S. flexneri Xa X + + + S. flexneri Xb Xv + + + S. flexneri Ya Y + + + S. flexneri Yb Yv + + + S. flexneri Z 4X, 4s + + +

Инвазия

Shigella flexneri – сүтқоректілердің ішек жолдарының эпителийлік қабығын жұқтыратын жасушаішілік бактерия. Бұл бактерия қышқылға төзімді және pH 2 жағдайында тірі қалуға қабілетті. Осылайша, ол қожайынның аузына еніп, асқазан арқылы өтіп, тоқ ішекке дейін жетіп аман қалады. Тоқ ішекке енген соң, S. flexneri эпителийге үш жолмен енуі мүмкін: 1) Бактерия эпителий жасушалары арасындағы тығыз байланыстарды өзгертіп, субмұкозаға өтуіне жағдай жасайды. 2) Ол эпителий қабатында шашыраңқы орналасқан, жоғары эндоциттік қабілеті бар M-жасушаларына еніп, субмұкозаға өте алады. 3) Субмұкозаға жеткеннен кейін бактериялар макрофагтармен фагоцитозға түсіп, апоптозды – жасуша өлімін тудырады. Бұл цитокиндерді босатып, полиморфонуклеарлы жасушаларды (ПМЖ) субмұкозаға тартады. S. flexneri тоқ ішектің люменінде қалып, ПМЖ-лер инфекцияланған аймаққа енгенде эпителийлік қабықты кесіп өтеді. Шигеллаға жауап ретінде эпителийлік қабат арқылы ПМЖ жасушаларының ағылуы эпителийдің тұтастығын бұзады, бұл люмендегі бактериялардың M-жасушаға тәуелсіз механизм арқылы субмұкозаға өтуіне мүмкіндік береді. S. flexneri осы үш әдіс арқылы субмұкозаға жетеді және эпителийлік жасушаларға базальдық жағынан енуге тырысады. Бактерияда төрт белгілі инвазиялық плазмид антигендері бар: IpaA, IpaB, IpaC және IpaD. S. flexneri эпителийлік жасушаның базальдық жағымен жанасқанда, IpaC және IpaB бірігіп, эпителийлік жасуша мембранасында тесік жасайды. Содан кейін ол III типті секреция жүйесін (T3SS) пайдаланып, басқа Ipa ақуыздарын эпителийлік жасушаның цитоплазмасына енгізеді. S. flexneri көршілес мембранаға жеткенде, көршілес жасушаның цитоплазмасына қарай өсінді құрайды. Бактерия екі қабатты жасушалық мембранамен қоршалған күйде болады. Содан кейін ол тағы бір IpaBC кешенін пайдаланып, тесік жасап, келесі жасушаға өтеді. VacJ – S. flexneri-ге өсіндіден шығу үшін қажетті ақуыз. Оның нақты функциясы әлі зерттелуде, бірақ ол болмаған жағдайда жасушааралық таралу күрт нашарлайтыны белгілі. Эпителийлік жасушаның ішінде бактериялардың көбеюі жасушаға зиян келтіреді, бірақ эпителийлік жасушаның өлімі негізінен қожайынның қабыну реакциясының салдары деп есептеледі. S. flexneri-дің кейбір штаммдары стрептомицин, ампициллин немесе триметоприм антибиотиктеріне төзімді. Хлорфеникол, налидиксин қышқылы және джентамицин кейбір штаммдарға қарсы тиімді антибиотиктер болып табылады.

Кіші РНК

Бактериялық шағын РНК көптеген жасушалық процестерде маңызды рөлдер атқарады. RnaG және RyhB sRNA-лары S. flexneri бактериясында жақсы зерттелген. Ssr1 sRNA, қышқыл стресске төзімділікте және вируленттілікті реттеуде рөл атқаруы мүмкін, тек Shigella бактериясында ғана бар екені көрсетілді.

Жұқпалы цикл

Shigella flexneri құрамында вируленттілік плазмиді бар, ол үш вируленттілік факторын кодтайды: 3-типті секреция жүйесі (T3SS), инвазиялық плазмид антигенді ақуыздары (IPA ақуыздары) және IcsA (клеткадан клеткаға таралуға қолданылады). Инфекция кезінде S. flexneri көптеген грамтеріс патогендерге тән ине-шприц тәрізді T3SS аппаратын пайдалана отырып, ие жасушаның цитоплазмасына ipa ақуыздарын енгізеді. Бұл IPA ақуыздары ие жасушада "мембраналық бүршікленуді" (membrane ruffling) тудырады. Мембраналық бүршіклену бактерияларды ұстап, жұтатын мембраналық қалталар құрайды. Ішке енгеннен кейін S. flexneri ие жасушаның актинін итеруге пайдаланады, парацитофагия деп аталатын жасушалық механизм арқылы тікелей жасушадан жасушаға жылжып, бактериялық патоген Listeria monocytogenes сияқты әрекет етеді. Shigella flexneri инфекцияның бастапқы кезеңінде, Shigella-ның үлкен плазмидісіндегі ORF169b-мен кодталған және III типті секреция жүйесімен шығарылатын OspI эффекторлық ақуызын қолдану арқылы жедел қабыну реакциясын тежеуге қабілетті. Бұл бактериялық инвазия кезінде TNF α рецепторымен байланысты фактор 6 (TRAF6) арқылы жүзеге асырылатын сигнализациялық жолды басу арқылы қабыну реакциясын басады. OspI глутамин деамидаза активтілігіне ие және UBC13-тің 100-орын орналасқан глутаминін глутаматқа селективті түрде деаминациялай алады, бұл TRAF6 активтенуіне қажетті E2 убиквитин конъюгациялық активтілігінің бұзылуына әкеледі.