Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Үстел үстіндегі шеберлік ойыны
Tabletop dexterity game
Түймелік футбол немесе түймелі футбол – футболдың үстел үстінде ойналатын симуляциялық ойыны. Ойын алаңында (көктемде) ойыншыларды бейнелеу үшін ойық түймелер немесе арнайы жасалған дискілер қолданылады, көбінесе қақпашы рөлінде үлкен тіктөртбұрыш блок болады. Тақтаның өлшемдері, белгілері және ойын ережелері стандартты футболды модельдеу үшін жасалған. Ол Бразилияда, сондай-ақ Еуропаның Венгрия, Грузия және Словения сияқты елдерінде танымал. "Түймелік футбол" немесе "түймелі футбол" термині толыққанды аударма емес, себебі ағылшын тілінде осы ойынның стандартты атауы жоқ. Португал тілінде ол "футебол де меса" ("үстел футболы", оны жиі футболмен шатастырады) немесе "футебол де botão" (түймелік футбол) деп аталады. Венгр тілінде ол asztali labdarúgás, gombfoci немесе szektorlabda деп аталады. Грузин тілінде бұл ойынға гилбурти (ღილბურთი) деп аталады. Словенияда оны knofkanje деп атайды.
Button football or button soccer is an association football simulation game played on a tabletop, using concave buttons or special made disks to represent players on the pitch (field), often with a larger rectangular block as the goalkeeper piece. Board dimensions, markings, and rules of play are modeled to simulate standard football. It is popular in Brazil, as well as various countries in Europe, including Hungary, Georgia and Slovenia. The term "button football" or "buttonball" is an imperfect translation, as there is no standard name for the game in English. In Portuguese, it is known as either futebol de mesa ('table football', which would commonly be confused with table football also known as foosball), or as futebol de botão (button football). In Hungarian, it is called asztali labdarúgás, gombfoci, or szektorlabda. In Georgian, it is called ghilburti (ღილბურთი). In Slovenia it is called knofkanje.
Тарих
Батырмалы футболдың пайда болуы, әдетте, кеспелермен, бөтелке қақпақтарымен немесе монеталармен ойналатын түрлі ойындарға байланысты. Футбол ережелерін имитациялап, әр командада 11 ойыншыдан тұратын ойынның қалай ойлап табылғаны белгісіз, бірақ 6 ойыншыдан тұратын нұсқасы Шығыс Еуропада пайда болғандығы мәлім. Бразилияда батырмалы футболдың қамқоршысы ретінде Геральдо Декурт кеңінен танылады. Ол 1922 жылы мектеп оқушысы кезінде киімдерінен алынған батырмаларды ойын бөлшектері ретінде пайдалана бастады. Декурт 1930 жылы алғашқы ресми ережелер мен нұсқаулық кітабын жариялады. Ол ойынды "Celotex" деп атады, бұл ойын үстелдерін жабатын материалдың аты болды. Декурт өмірінің соңына дейін ойынды насихаттауды және турнирлер ұйымдастыруды жалғастырды. 1962 жылы Federação Paulista de Futebol de Mesa (Паулиста батырмалы футбол федерациясы) құрылды. Бразилияда, сондай-ақ АҚШ-та, Хьюстон (Техас штаты) және Калифорниядағы Сан-Франциско шығанағында ондаған ресми батырмалы футбол клубтары мен лигалары бар. Венгрияда батырмалы футболдың тарихы 1900 жылдардың басына дейін жетеді, мектеп оқушылары пальтоларынан батырмаларды алып ойнайтын. Венгриядағы батырмалы футбол ұйымдастырылған лигалар мен турнирлерден бастап, үйде жасалған футбол үстелдері мен ойын алаңдарында кеңінен таралған. Батырмалы футбол, әсіресе 1950 жылдардың басында танымалдылығын арттыра берді. Сол кезеңде сызық төрешілері үшін әртүрлі материалдар қолданылды, кейбіреулері өнеркәсіптік, ал кейбіреулері қолмен жасалған. Өнеркәсіптік батырмалар біркелкі өлшем мен түспен ондаған жиынтықтан тұруы мүмкін, немесе жеке-жеке сатылып, олардың мөлшері функциясына байланысты өзгерді (қорғаушылар үшін үлкен, жартылай қорғаушылар үшін орташа, шабуылшылар үшін кішкентай) және көбінесе танымал футбол командаларының түстеріндей көп қабатты түсті комбинациялармен жасалған. Соңғыларының ішінде ең бағалылары галалиттен жасалған, бірақ тасталған сағаттардың қақпақтары сияқты басқа да пластикалық материалдар да қолданылды. Қолмен жасалған батырмалар көбінесе кокос қабығынан, мүйізден немесе сүйектен және осыған ұқсас материалдардан жасалған. Өнеркәсіптік батырмалар көбінесе қабаттарды сызып тастау немесе кесу, немесе ойнайтын жиектерін қысқарту сияқты "реттеуден" өтетін. Сол сияқты, автобус билеттеріне киім батырмалары жабыстырылған бөлшектерге де осылай істелді. Қақпашылар көбінесе 6x4 см шамасындағы, тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін балқытылған қорғасынмен толтырылған оттық қораптары болды. Әдетте, бейресми ойындар мен турнирлерде ойыншылар әртүрлі түс, өлшем және пішіндегі батырмаларды қолдана алатын. Кейіннен ойынның формальдылығы күшейіп, стандарттау үшін әртүрлілікпен қоштасты. Бүгінде Бразилия мен Венгрияда жергілікті, аймақтық және ұлттық деңгейде тұрақты турнирлер өткізілетін ондаған батырмалы футбол клубтары бар. Бұл екі елде де ұлдардың көп бөлігі (сондай-ақ қыздардың да аз бөлігі) жастық шағында батырмалы футбол ойнайды. Грузияда батырмалы футболды шағын ойыншылар қауымдастығы ойнайды. Ойын дәстүрі 1970 жылдары пайда болды және оны әр буын ойнап келеді. Ойын әдетте 10 батырмадан және командаға бір қақпашыдан тұратын фанерадан жасалған үстелде ойналады. Бүгінгі күні "батырмалар" біркелкі өлшемде, қолмен жасалған, шлифовка және файлмен тегістелген дискілерден тұрады. Әр дискінің пішіні мен формасы командадағы рөліне және орнына байланысты ерекшеленеді. Ойыншылар кішкентай дискіні "доп" ретінде пайдаланады. Грузин ережелері бойынша ойын екі кезеңнен тұрады, әр кезеңі 15 минуттан.
The origins of button football are likely derived from any number of games played with tabs, bottle caps, or coins. The invention of the game using 11 pieces per side with rules simulating football is unclear, though a 6 piece version is known to have originated in eastern Europe. In Brazil, the patron of button football is widely accepted as Geraldo Décourt. He began playing in 1922 as a schoolboy, using buttons removed from his clothing as pieces. Décourt published the first known rule and guide book in 1930. He named the game “Celotex”, after the material which covered the tables on which it was played. Décourt continued to promote the game and organize tournaments on and off for the rest of his life. In 1962 the Federação Paulista de Futebol de Mesa (Paulista Federation of Button Football) was formed. There are dozens of formalized button football clubs and leagues throughout Brazil, and recently in the US, in Houston, Texas, and the San Francisco Bay Area in California. Likewise in Hungary, button football can be traced back to the early 1900s, with schoolboys taking the buttons off their coats to play. Hungarian button football is played everywhere from organized leagues and tournaments, to home made football tables and at playgrounds. Button football continued to grow in popularity, especially during the early 1950s. In that era, various materials were used for linesmen, some industrial, some hand made. Industrial buttons could be ten piece sets, uniform in size and color, or sold as individual pieces, varying in size according to function (larger ones for defenders, mid sized ones for midfielders, smaller ones for attackers) and in several layered color combinations usually but not necessarily patterned after the more popular soccer teams; of the latter, the most prized ones were made of galalite, although several other plastic materials were also used such as the covers of discarded watches. Hand made buttons were usually made from coconut shells, horn or bone sections and similar materials. Industrial buttons often went through some extent of "tuning", such as scraping or slicing off layers or trimming playing edges. The same was done to pieces such as bus tokens, atop which clothes buttons were glued. Goal tenders were most often than not matchboxes about 6 by 4 cm filled with molten lead slabs for stability. As a rule, in informal games and tournaments players could mix and match different kinds, sizes and color buttons. Later on, the game became more strictly formalized, dispensing with variety for the sake of standardization. Today there are dozens of button football clubs throughout Brazil and Hungary, rigidly structured, with regular tournaments at the local, state, and national level. The majority of boys (and to a lesser extent girls) in both these countries play button football at some point in their youth. In Georgia, button football is played by a small community of players. The tradition of the game originated in 1970s and is played by successive generations. The game is typically played on a plywood, with a set of 10 buttons and a goalkeeper per team. The "buttons" today are uniformly sized, hand made disks smoothed with sandpaper and a file. Each disk has a specific shape and form depending on its role in the team and position. Players use the smaller disk as the "ball". The Georgian rules game consists of two halves of 15 minutes each.
Жабдық
Ойын тегіс, жазық бетке ойналады, оның белгілері футбол алаңына сәйкес келеді. Үстелдің стандартты өлшемдері ұзындығы 1,84 м, ені 1,20 м, ал алаңның көлемі 1,67 м х 1,04 м. Қақпалардың ішкі өлшемдері әдетте 12,5 см енімен және 5 см биіктігімен болады. Әр команда 11 ойыншыдан тұрады: 10 алаң ойыншысы немесе түймелер – бұл кішкентай дөңгелек дискілер, және 1 қақпашы – тіктөртбұрышты блок түрінде. Бастапқы соққыда барлық 11 ойыншы өз жақтарына орналастырылады. Түймелердің пішіні әрқашан дөңгелек болады. Төмен сапалы ойыншылар пластиктен жасалған және әртүрлі диаметрге ие. Жоғары сапалы ойыншылар шыны талшықтан жасалған, диаметрі әдетте 35 мм мен 50 мм аралығында, ал биіктігі көбінесе 8 мм-ден аспайды. Бүгінгі таңда, ресми ойындар мен турнирлерде барлық түймелердің материалы, түсі және көлемі бірдей болуы керек. Мұндай стандартизацияны ескі ойыншылар сынға алады, олардың пікірінше, бұл командаларды әртүрліліктен және нақты футбол командаларына ұқсастықтан айырады. Түймелер футбол жейдесіне тән белгілермен және нөмірлермен, сондай-ақ танымал ойыншылардың суреттерімен немесе команда логотиптерімен безендірілуі мүмкін, бірақ бір команда ішінде үлкен әртүрлілікке рұқсат етілмейді.
The game is played on a smooth, flat surface with markings per a regulation football field. Typical dimensions of the table would be 1.84 m long by 1.20 m wide, with the field being 1.67 m by 1.04 m. Goals are typically 12.5 cm wide by 5 cm tall per the interior dimensions. Each team consists of 11 pieces, 10 field pieces, or buttons, in the form of small circular disks, and 1 goaltender piece in the form of a rectangular block. At the opening kickoff, all 11 pieces are relegated to their respective sides. Button are always circular in shape. Lower quality pieces are made of plastic and of a wide variety of diameters. Higher quality pieces are made of fiberglass, having a diameter of typically between 35 mm and 50 mm, and a height usually no greater than 8 mm. Nowadays, in formal games and tournaments, all buttons should be of the same material, color and size. Such standardization is decried by older players, as in their view it robs teams from variety and from similitude to real life soccer teams. Buttons can be decorated with markings and numbers typical of a football jersey, as well as graphics of famous players or team logos, but no large diversity within a given team is allowed
Қақпашы ойыншылары – бұл тіктөртбұрышты блоктар, олардың өлшемдері мен салмағы қатаң реттеледі. Типик өлшем шектері: 35 мм ені x 80 мм биіктігі x 15 мм тереңдігі. Ойын добы – тоқылған матадан жасалған, диаметрі 10 мм және салмағы 0,1-0,3 грамм аралығындағы шар. Түймелерді итеру үшін диаметрі түймелердің диаметрімен бірдей немесе одан үлкен, жалпақ дөңгелек пластикалық диск қолданылады (ол жұқа жалпақ түйме де болуы мүмкін). Физикалық қасиеттері маңызды емес.
Goaltender pieces are rectangular blocks with dimensions and weights closely regulated. Typical dimension limits include 35 mm width x 80 mm height x 15 mm depth. The game ball is a sphere of woven felt with a diameter of 10 mm weighing between 0.1 and 0.3 grams. Buttons are propelled using a flat circular plastic disc (that could be a thin flat button, as well) of approximately the same diameter as the buttons or higher. Physical characteristics are not critical.
Ойын процесі
Ойынды анықтау үшін әртүрлі ереже жүйелері бар. Келесі жалпы нұсқаулар көпшілігіне ортақ, тіпті барлығына да:
There are a variety of different rule systems to define play. The following general guidelines are common to most, if not all:
Ойынның бастапқы қимылында барлық 11 фигура өз жақтарына орналастырылады. Ойын барысында алаңдағы ойыншылар дөңгелек дискіні пайдаланып, алаңдағы фигураларға төменнен күш түсіріп жылдырылады, осылай олар алға жылжытылады (фигураларды дискімен итеруге болмайды). Алаңдағы фигуралар допты соғу үшін алға жылжытылады. Доп алға жіберіліп, содан кейін келесі ойын кезінде сол алаңдағы ойыншымен қайта соғылады (яғни, "доппен жүру"), сол команданың басқа ойыншысына қарай (яғни, "пас беру") немесе қарсыластың қақпасына қарай (яғни, "соққы беру") жіберіледі. Ойыншылар өз фигураларын әр ереже жүйесінде белгіленген иелену ережелеріне сәйкес өзгертіп отырады. Қақпаға соққы беру алдында шабуылдаушы команда соққыны жариялауы керек, бұл қорғаныс командасына қақпашыны орналастыруға мүмкіндік береді. Егер доп соққы жарияланбастан қақпаға кірсе, гол есептелмейді. Егер алаңдағы ойыншы допты соқпай тұрып қарсыластың ойыншысына тисе, ол фол деп есептеледі. Егер доп қарсыластың ойыншысына тисе де, алаң шегінен шықпаса, допты ұстау құқығы қарсыластың командасына беріледі. Егер доп алаң шегінен шығып кетсе, допты соңғы рет ұрған команда допты иелену құқығын жояды. Батырманы басқарушы ереже жүйесінде белгіленген уақыт аралықтарында, әдетте тек ойын тоқтатылғанда қолмен басқаруға болады. Бұрыштан соққы беру, бос соққы беру және пенальти соққылары үшін доп тиісті жерге қойылады, ал шабуылдаушы ойыншының қалауынша оның артына батырма орналастырылады. Допты лақтыру және қақпадан соққы берулер допты тиісті жерге қойып, содан кейін дискімен немесе қақпашымен итеру арқылы немесе қайтадан доптың артына батырманы тізеу арқылы симуляцияланады (бұл нақты ереже жүйесінің ережелеріне байланысты). Фолдар ойынды бұзу, мысалы, ойыншыларды немесе допты уақтысы келмегенде әсер ету, қарсыластың ойыншыларына тию немесе спорттық емес мінез-құлық сияқты жағдайларда да жариялануы мүмкін. Әр ереже жүйесі үшін арнайы ережелер белгіленеді, ең басты айырмашылық – әр команданың иелену кезінде допқа тиіп алу саны.
At the opening kickoff, all 11 pieces are relegated to their respective sides. Field players are moved during the game by using a circular disk to exert a downward force on the field pieces, propelling them forward (pieces may never be pushed with the disk). Field pieces are propelled forward to strike the game ball. The ball is either sent forward and then hit again with the same field piece the next play (i. e. "dribbling"), sent forward towards another field piece on the same team (i. e. "passing"), or towards the opposing goal (i. e. "shooting"). Players alternate manipulating their pieces based on the possession rules defined in each rule system. Shots on goal must be declared by the attacking team prior to being taken to allow the defending team to adjust its goalkeeper. If the ball enters the goal without a shot having been declared, the goal is annulled. If a field piece strikes an opposing piece prior to hitting the ball, that is declared a foul. If the ball hits an opposing piece then stays within the field of play, possession is relinquished to the opposing team. If the ball leaves the field of play, possession is taken by the team that did not hit touch the ball last before going out of bounds. Button may be manually manipulated at intervals determined by the governing rule system, usually only during stoppages in play. For corner kicks, free kicks, and penalty shots, the ball is placed in the appropriate location and a button is placed behind it at the attacking player's discretion. Throw ins and goal kicks are simulated by placing the ball at the appropriate location, then either flicking the ball with disk or goalkeeper, or again by lining up a button behind the ball (depending on the rules of the particular rule system). Fouls may also be declared for gameplay offenses such as affecting pieces or the ball at inappropriate times, touching the opposing player's pieces, or unsportsmanlike conduct. Specific rules are defined for each rule system, with the primary difference being the number of touches each team may have per possession.
Ережелер жүйесі
Әр түрлі ереже жүйелері негізінен әр команданың допқа тиіп алуға рұқсат етілген саны бойынша ерекшеленеді. Олар сонымен қатар, жабдықтарға және ойын жүргізу қағидаларына қатысты нақты нұсқауларды да қамтиды. Бразилия мен Венгрияда ең көп таралған үш ереже жүйесі бар:
The various rule systems differ predominantly regarding the number of touches each team may have. They will also cover specific guidelines equipment and game conduct Within Brazil and Hungary, there are three most popular rule systems: