Қашықтан басқарылатын суастына қарсы күрес тікұшағы

Кіріспе

Қашықтан басқарылатын су асты кемелерге қарсы күрес тікұшағы

Gyrodyne QH 50 DASH (Drone Anti Submarine Helicopter) – Американың Gyrodyne компаниясы жасаған кішкентай ұшақсыз тікұшақ. Ол толық өлшемді тікұшақпен жұмыс істеуге мүмкіндігі жоқ кемелерде су асты кемелеріне қарсы алыс қашықтықтағы қару ретінде қолданылды. Ол 1969 жылға дейін өндірісте болды. Көптегендері бүгінге дейін түрлі құрлықтағы мақсаттар үшін пайдаланылуда.

Жобалау және әзірлеу

DASH 1950-ші жылдардың соңында АҚШ Әскери-теңіз күштерінің Флотты қайта жаңғырту және модернизациялау (FRAM) бағдарламасының маңызды бөлігі болды. FRAM бағдарламасының басталу себебі – Кеңес Одағының су асты кемелерін АҚШ-тың суға қарсы фрегаттарды құрастырудан жылдамдап салуы еді. Фрегаттарды салудың орнына, FRAM жаңарту сериясы АҚШ-қа заманауи теңіз шайқасында тиімділігі төмен ескі кемелерді қайта жаңарту арқылы жылдам модернизация жасауға мүмкіндік берді. Әскери-теңіз күштері Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңінің эсминецтеріндегі сонарды жаңарта алды, бірақ сонардың қабылдауының шекарасына шабуыл жасау үшін тұрақтандырылған қару қажет болды. Ескі эсминецтерде толыққанды ұшу дексіз қосымша жабдықтарды орнатуға орын жеткіліксіз болды. DASH концепциясының бастапқы нұсқасы – ядролық тереңдік бомбаларын немесе торпедаларды тасымалдайтын жеңіл, пилотсыз тікұшақ болатын. Тікұшақтың бір рет қолданылатын құрал ретінде қарастырылғандығы ескерілді. 1950-ші жылдардың ортасында адам басқаратын Gyrodyne Rotorcycle бағдарламасы DASH прототипін жасауға көмектесті, соңында Rotorcycle пилотсыз нұсқасын – DSN 1/QH 50A-ны жасау үшін модификацияланды. DSN 1 Porsche YO 95 6 72 атты күшті поршеньді қозғалтқышпен жабдықталған және бір Mark 43 іздеу торпедасын тасымалдаған. Келесі даму нұсқасы DSN 2/QH 50B екі Porsche YO 95 6 қозғалтқыштарымен жабдықталды және де бір Mk 43 торпедасын алып жүрді. DASH-тың серийлі өндірісі үшінші нұсқасы DSN 3/QH 50C-тан басталды, онда поршеньді қозғалтқыш орнына Boeing T50 4 турбовалды қозғалтқыш орнатылды және жүк көлемі екі Mark 44 торпедасына дейін арттырылды. 1966 жылдың қаңтарында өндіріс тоқтағанға дейін барлығы 378 QH 50C тікұшағы жасалды. 1961 жылы келісімшарт бойынша сынақтан өткен соң қызметтен шығарылған бір QH 50A (DS 1006) 1964 жылы ауыспалы жүзу шассиін сынау үшін қайта қолданысқа енгізілді. Ұзын цилиндрлі жүзу құралдары кеңейтілген шана тірегінің әр бұрышына бекітілді. Әр жүзу құралы көлденеңнен 90 градусқа бұрылып, алға қарай бағытталды және қатты бетке қону үшін ұшында платформасы болды. Суға қонғанда, жүзу құралдары тік күйге келтірілді және тікұшақ жүзу құралдарының шамамен 75% суға батқанша тұрып қалды, бұл жоғары тұрақтылықты қамтамасыз етті.

DASH was a major part of the United States Navy's Fleet Rehabilitation and Modernization (FRAM) program of the late 1950s. FRAM was started because the Soviet Union was building submarines faster than the US could build anti submarine frigates. Instead of building frigates, the FRAM upgrade series allowed the US to rapidly update by converting older ships that were less useful in modern naval combat. The navy could upgrade the sonar on World War II era destroyers but needed a stand off weapon to attack at the perimeter of the sonar's range. The old destroyers had little room for add ons such as a full flight deck. The original DASH concept was a light drone helicopter that could release a nuclear depth charge or torpedoes. The aircraft was considered expendable. The manned Gyrodyne Rotorcycle program of the mid 1950s provided prototype work for the DASH, and ultimately the Rotorcycle was modified to produce the initial drone version, the DSN 1/QH 50A The DSN 1 was powered by a Porsche YO 95 6 72 hp piston engine and carried one Mark 43 homing torpedo. The next developmental version was the DSN 2/QH 50B that was powered by two Porsche YO 95 6 engines and also carried a single Mk 43. Serial production of the DASH began with the third version, the DSN 3/QH 50C, in which a Boeing T50 4 turboshaft engine replaced the piston engine and the payload was increased to two Mark 44 torpedoes. A total of 378 QH 50Cs were produced before production ended in January 1966. A single QH 50A, (DS 1006), which had been retired in 1961 after contractor testing, was re activated in 1964 to test tilt float landing gear. A long cylindrical float was added to each corner of the extended skid framework. Each float could rotate 90° from horizontal, oriented to straight ahead, and incorporated a pad at the end for landing on hard surfaces. For landing on water the floats were rotated to the vertical position and the helicopter settled until the floats were approximately 75% submerged, giving a high degree of stability.

Операциялар

1967 жылдың сәуір және маусым айлары аралығында Вьетнамға аттанған USS Allen M. Sumner (DD 692) эсминецінің бортында QH 50C моделі болды. DASH басқару жүйесінде екі контроллер болды: біреуі ұшу палубасында, екіншісі – жауынгерлік ақпарат орталығында (ЖАО). Ұшу палубасындағы контроллер ұшу мен қонуды басқарды. Ал ЖАО-дағы контроллер DASH-ты нысанаға дейін жеткізіп, жартылай автоматтандырылған басқару және радар жүйесі арқылы қаруды қолданды. ЖАО контроллері ұшқышсыз аппаратты немесе оның биіктігін көре алмады, сондықтан кейде басқаруды немесе жағдайды бағалау қабілетін жоғалтатын. Бағдарлама аясында ұшқышсыз аппаратқа телекамера орнату бойынша сәтті тәжірибелер жүргізілді. Бұл DASH SNOOPY-лер теңіз артиллериясының нысанасын табу үшін де қолданылды. 6-шы күшті теңізде қону және ұшыру үшін арнайы байлау жүйесі жасалды. Бұл жүйе ұшу палубасына бекітілген болат рельстер мен ангардан аппаратты шығаруға арналған кабельдерден тұрды. Теміржолдар тікұшақты қатты толқындарда палубадан сырғып кетпеуі үшін бекітілді. Бұл жүйе кемеде сынақтан өтіп, пайдаланылды, бірақ тікұшақты қатты теңізде ұшыру үшін қолданылмады. DASH пайда болуына Gyrodyne компаниясының АҚШ Теңіз корпусымен бірлесіп жасаған кішкентай тәжірибелік коаксиалды тікұшақ – RON Rotorcycle әсер етті, ол барлау платформасы ретінде қолданылатын. Коаксиалды тікұшақта, көптеген тікұшақтардағы негізгі және құйрық роторларынан өзгеше, айналу моментін басқару үшін екі қарсы айналатын негізгі роторы бар. Коаксиалды роторлар көтеруге арналған қуатты арттырады, бұл роторлардың қысқа болуына мүмкіндік береді. Бұл екі қасиет тікұшақтың көлемдерін азайтуға көмектеседі. Алайда, роторлардың біріне бірі соқтығыспауы үшін оларды бір-бірінен қашық ұстау қажет, себебі айналу кезінде олар иілгіш болады. Бұл жүйенің күрделілігін арттырады және маневрлеуді төмендетеді. Дрон үшін бұл шарттар қанағаттанарлық болды. DASH үшін бастапқы теңіздік нұсқасының өнімділігін арттыру үшін турбовалды қозғалтқыш қолданылды, ал орындықтар мен басқару элементтері қашықтан басқару жүйесімен және екі Mark 44 торпедасын сақтауға арналған бөлімшемен ауыстырылды. Осылайша, DASH кемеден 35 шақырымға дейін ұшуға қабілетті болды, бұл су асты кемесіне шабуыл жасалып жатқанын ескертуге мүмкіндік бермейді, кем дегенде, торпеда суға түскенше. DASH бір рет қолданылатындықтан, оның құрамында резервтік құрылғысыз стандартты өнеркәсіптік электроника қолданылды. Басқару жүйесі көп арналы аналогты FM болды. Оперативті аппараттардың 80%-дан астамы электрониканың бір нүктелік ақауларына байланысты жоғалды. Жоғалтулардың 10%-ы ұшқыштардың қателіктерінен, ал 10%-ы қозғалтқыш немесе ұшақ корпусының ақауларынан туды. DASH бағдарламасы 1969 жылы тоқтатылып, 1968-1973 жылдары қызметтен алынды. DASH кемедегі қызметте сенімді емес болып шықты, АҚШ Әскери-теңіз күштерінің 746 дронының жартысынан астамы теңізде жоғалды. Бұл жеткілікті техникалық қызмет көрсетудің болмауынан туындаған болуы мүмкін, себебі басқа әскерлердің DASH-терімен көп қиындықтар болған жоқ. Ресми себеп сенімділіктің төмендігі болғанымен, өндіруші Вьетнам соғысының шығындарына және осы соғыста суастына қарсы қабілеттіліктердің қажеттілігінің болмауына назар салды. Өзгертілген DASH көліктері Вьетнам соғысында бірнеше жыл бойы қолданылды. Телевизиялық камералармен жабдықталған олар кемелердің артиллериялық нысанасын табу және барлау үшін қолданылды. 2006 жылдың мамырына дейін АҚШ армиясы White Sands Missile Range-те аз сандағы QH 50D DASH ұшқышсыз аппараттарын пайдаланды, олар нысаналарды сүйреп, радарлар мен электрондық жүйелерді калибрлеу үшін қолданылды. Жапонның теңіздік өзін-өзі қорғау күштері (JMSDF) Такацуки және Минегумо класс эсминецтерінде пайдалану үшін 20 QH 50 дронынан тұратын флотқа ие болды. JMSDF DASH операциясын өте беделді деп есептегендіктен және ұшақтар үнемі ұшырылып, қызмет көрсетілгендіктен, олардың жоғалту деңгейі АҚШ Әскери-теңіз күштерінен әлдеқайда төмен болды. Алайда, АҚШ бағдарламасы тоқтатылғаннан кейін DASH операциясын жүргізу қиын болғандықтан, 1977 жылы ұшқышсыз аппараттар мен оларға байланысты жабдықтар JMSDF қызметінен алынды.

thumb|A QH 50C on board the destroyer USS Allen M. Sumner (DD 692) during a deployment to Vietnam between April and June 1967. The DASH's control scheme had two controllers: one on the flight deck, and another in the combat information center. The flight deck controller handled take off and landing. The controller in the Combat Information Center (CIC) would fly DASH to the target's location and release weapons using semiautomated controls and radar. The CIC controller could not see the aircraft or its altitude and occasionally lost operational control or situational awareness. Late in the program, there were successful experiments to add a TV camera to the drone. These DASH SNOOPYs were also used as airborne spotters for naval gunfire. A tethered landing system was developed to land and take off in up to Force 6 seas. This system consisted of steel rails that were screwed to the flight deck and a cable system to pull the helicopter out of the hangar bay. The helicopter was attached to the steel rails so that it would not slide off the flight deck in heavy seas. This system was occasionally set up and used aboard ship, but never used in rough seas to launch a helicopter. The DASH came about because Gyrodyne had worked with the United States Marine Corps to develop a small, experimental co axial helicopter, the RON Rotorcycle, for use as a scouting platform. A co axial helicopter has two contrarotating main rotors to control torque, unlike the more common main rotor/tail rotor found on most helicopters. Co axial rotors put more power into lift, allowing shorter rotor blades. Both traits help a helicopter to be as small as possible. On the downside, the blades must be kept very far from each other to avoid colliding, since the blades flex as they rotate. This leads to increased complexity and decreased manoeuvrability. For a drone, these trade offs were fine. For the DASH role, the original marine version had a turboshaft engine for improved performance and the replacement of the seats and controls with a remote control system and stowage for two Mark 44 torpedoes. In this form the DASH could be flown up to 22 mile (35 km) from the ship, giving a submarine no warning that it was under attack, at least until the torpedo entered the water. Since it was expendable, DASH used off the shelf industrial electronics with no back ups. The controls were multi channel analog FM. Over 80% of operational aircraft losses were traced to single point failures of the electronics. A total of 10% of the losses were from pilot errors, and only 10% of the losses were from engine or airframe failures. The DASH program was canceled in 1969 and withdrawn from service 1968–1973. DASHes proved unreliable in shipboard service, with over half of the US Navy's 746 drones lost at sea. This was possibly due to inadequate maintenance support, as other services had few difficulties with their DASHes. Although low reliability was the official reason, the manufacturer pointed to the expenses of the Vietnam War, and the lack of need for antisubmarine capability in that war. Modified DASH vehicles continued to operate for several more years in the Vietnam War. With attached television cameras, they were used as remote artillery spotters and organic reconnaissance by their ships. Until May 2006, a small number of QH 50D DASH drones were operated by the United States Army at White Sands Missile Range, where they were used to tow targets and calibrate radars and electronic systems. The Japanese Maritime Self Defense Force (JMSDF) operated a fleet of 20 QH 50 drones, for use on its Takatsuki class and Minegumo class destroyers. Because the JMSDF regarded the DASH operation as highly prestigious and the aircraft were flown and serviced regularly, they suffered a much lower loss rate than the US Navy. However, with the difficulty of maintaining DASH operations after the termination of the U. S. program, the drones and associated equipment were removed from JMSDF service in 1977.

Нұсқалар

DSN 1U. 1962 жылы QH-50A деп қайта аталған тоғыз алдын ала өндірілген ұшақ, АҚШ Әскери-теңіз күштерінің белгісі. DSN 2U. 1962 жылы QH-50B деп қайта аталған үш алдын ала өндірілген ұшақ, АҚШ Әскери-теңіз күштерінің белгісі. DSN 3U. 373 өндірістік ұшақ үшін АҚШ Әскери-теңіз күштерінің белгісі, 1962 жылы QH-50C деп қайта аталды. QH-50A DSN 1 1962 жылы қайта жабдықталды, 72 а.к. (54 кВт) Porsche төрт поршенді қозғалтқышы бар, бағалау үшін тоғыз алдын ала өндірілген ұшақ. QH-50B DSN 2 1962 жылы қайта тағайындалды, екі 86 а.к. (64,5 кВт) Porsche төрт поршенді қозғалтқыштарымен жабдықталған үш алдын ала өндірілген ұшақ. QH-50C DSN 3 1962 жылы қайта тағайындалды, 300 а.к. (225 кВт) Boeing T50 8A турбошақты қозғалтқышымен жұмыс істейтін, 373 дана өндірілген ұшақ. QH-50D Үлкен Boeing T50 12 турбошақты қозғалтқышы, шыны талшықты роторлық пернелері, отын сыйымдылығы арттырылған және құйрық бөлігі жоқ өндірістік ұшақ. 377 дана жасалды. QH-50DM 10 модификацияланған QH-50D ұшағы өндірілді (сериялық нөмірі 150AO – 160AO). "DM" 550 а.к. қуаты Boeing T50 12 модификацияланған нұсқасымен қамтамасыз етілді. Бұл ұшақтар Вьетнам соғысы кезінде АҚШ Армиясының әскери барлау жұмыстарына қолданылды. YQH-50E Үш QH-50D ұшағы Allison T63 A 5A қозғалтқыштарымен модификацияланды. QH-50F YQH-50E-нің жоспарланған өндіріс нұсқасы, бірақ жасалмады. QH-50H QH-50F-тің үлкен фюзеляжы және роторлары бар қос қозғалтқышты нұсқасы, бірақ жасалмады.

Тірі қалған әуе кемелері

VersionSerialLocationNotesQH 50CDS 1045Pima Air & Space Museum, Tucson, ArizonaЕң көне QH 50QH 50CDS 1176Авиациялық ұшқышсыз көліктер мұражайы, Caddo Mills, Texas. "Люси" – "Peanuts" комиксінің тірі қалған жалғыз кейіпкері. QH 50CDS 1190Америкалық вертолет мұражайы, Батыс Честер, Пенсильвания. DS-1082 деп белгіленген. Сиэтл, Вашингтон қаласындағы Ұшу мұражайынан көшірілді. QH 50CDS 1199Орлек (DD 886), Лейк-Чарльз, Луизиана QH 50CDS 1235Авиация мұражайы, Гарден-Сити, Нью-Йорк QH 50CDS 1261Расселл әскери мұражайы, Расселл, ИллинойсУорнер-Робинс, Джорджия авиация мұражайынан көшірілді. QH 50CDS 1322Солтүстік Техастың әскери мұралық жинағы, Невада, Техас QH 50CDS 1347USS Laffey (DD 724), Патриотс Пойнт, Mt. Pleasant, South Carolina QH 50DDS 1482The Helicopter Museum, Weston super Mare, North Somerset, EnglandQH 50DDS 1543USS Джозеф П. Кеннеди (DD 850), Battleship Cove, Fall River, MassachusettsСнупи нұсқасы. Шын мәнінде, DS 1543A, Gyrodyne Foundation жасаған толыққанды жұмыс істейтін көшірме. АҚШ әскерінің белгілері. QH 50DDS 1660Аэроғарыш мұражайы, Калифорния, Сакраменто, Калифорния QH 50DDS 1679Патюксент өзенінің әскери-әуе мұражайы, Лексингтон Парк, Мэриленд QH 50DDS 1757Пен штатының университеті Аэронаутикалық инженерлік мектебі, Хаммонд ғимараты, Пенсильвания QH 50DDS 1914Хоторн орднанс мұражайы, Хоторн, НевадаЖалған сериялық нөмір, бірақ толық функционалды көшірме, Gyrodyne негізін қалаушыға құрмет ретінде салынған және Foundation-нан қарызға алынған. Жалған сериялық нөмір, бірақ толыққанды жұмыс істейтін көшірме. Кейде қоғамдық шараларға қатысады. QH 50DJ 19Жапония теңіздік өзін-өзі қорғау күштерінің (JMSDF) Куре мұражайы, Хиросима, Жапония