Кіріспе

Кеңесші Майлер Маграт (Miler McGrath немесе Myler McGrath, Maolmhuire Mag Raith; шамамен 1523 – 14 қараша 1622) – Ирландияның солтүстік провинциясы Ольстердегі Ферманагтың гаэльдік туатында туған жоғары дәрежелі ирланд дін қызметкері. Ол О'Брайен руының мұрагерлік тарихшыларының отбасынан шыққан. Ол Францискан орденіне кіріп, католик дін қызметкеріне тоғыстырылды. Кейін Ватикан оны Ирландиядағы Даун және Коннор епископы етіп тағайындады, бірақ ол Ирландияның Англикан шіркеуіне өтіп, Кашельдің протестант архиепискобы болды. Маграттың Реформация кезіндегі беймәлім және сыбайлас әрекеттеріне байланысты оны протестант және католик тарихшылары да сықпылықпен қарастырады. Ол сондай-ақ Ирландия Парламентінің мүшесі болды.

Ерте өмір және Даун мен Коннордың католик епискобы

Архиепископ Маграт, бәлкім, қазіргі Ульстердегі Донегал графлығының оңтүстік-шығысындағы Петтиго ауылында немесе оның маңында дүниеге келген (ол қазіргі Термон Макграт қасаратында тумаған, өйткені бұл құрылым шамамен 1611 жылға дейін салынбаған). Маграттың тууы кезінде және өмірінің көп бөлігінде Петиго мен оны қоршаған "Термон Маграт" жерлері, соның ішінде Сент-Патриктің тазарту орны, Гелл Ирландиясындағы туат немесе иелік болған Ферманагтың бөлігі болды. Фермананың көп бөлігі кейіннен Фермана графтығының құрамына енді. Маграт францискандық діни қызметкер болды және өзінің ерте өмірін Римде өткізді – "Капитолийде", – ол жерден Ирландияға миссионерлік сапарға жіберілді. Англиядан өтіп бара жатқанда ол реформацияны қабылдағаны үшін пара талап ету үшін католиктерден рұқсат алған хаттарын көрсеткен деген сенім болды. Дегенмен, ол Ирландиядағы католик епискобының лауазымының Жоғарлық туралы актқа заңды түрде келісуіне кедергі келтірмейтініне билік өкілдерін көндірген сияқты. 1565 жылғы қазанда Маграт Даун мен Коннордың Рим католик епископы болып тағайындалды, бірақ уақытша билікке оның туысы Шейн О'Нилл, О'Нилл кланының басшысы, 1566 жылы жолыққан. 1567 жылғы мамыр айында ол Ирландияның Лорд-депутаты сэр Генри Сидниге Дрогедада қатысты, онда ол реформацияланған сенімге сәйкес келуге және өзінің креслосын Тақтың қолынан ұстауға келісті. 1569 жылы Джон Мерриман Даун мен Коннордың протестанттық епископы болып тағайындалды: Маграт католик креслосын сақтап қалды, бірақ ақыры 1580 жылы Рим оны ересі және басқа да мәселелер үшін Даун мен Коннордан айырды; осылайша ол тоғыз жыл бойы католик және Ирландия шіркеуінің прелаты ретінде екі лауазымды бірдей атқарды.

Англикан епискобы - Клогхер және Кашель

1570 жылы Маграт Корольдік тарапынан Клогхердің протестант епископы болып тағайындалды, соның ішінде уақытша биліктері де болды, және Англияға сапар шекті, онда қызбаға шалдықты. 1571 жылдың ақпанында ол Кашел архиепископы және Эмли епископы болып тағайындалды (Клогхерге 1605 жылға дейін жаңа тағайындама жасалмады). Осы жылы ол Кашелдегі бірнеше францискан монахтарын түрмеге қамады. Ашуға булыққан көтерілісші Джеймс Фицморис Фицджеральд, егер оларды босатпаса, архиепископ Магратпен байланысты барлық адамдар мен нәрселерді күлге айналдырамын деп угроза жасады. Эдвард Батлер монахтарды дереу босатты. 1572 жылы Маграт Батлердің үлкен ағасы, Ормондтың 10-шы графына қарсы айыптаулар келтірді, бірақ оларға сенім артпады. 1575 жылы Дублинге жол тартқанда, оған жауласқан рудың жасақтары шабуыл жасап, ауыр жарақат алды. 1583 жылы Десмонд көтерілісі аяқталғанға дейін Маграт өзінің провинциясында қалды, бір жағынан ағылшын үкіметіне көмектесіп, екінші жағынан католик көтерілісшілерімен сөз байласты. 1582 жылдың қазан айында ол Англияға сапар шекті, өзімен бірге қарсыластар туралы құнды ақпарат бере алатындығын көрсететін ұсыным хаттарын алып келді. Ол Кашелдің құны 98 фунтқа ғана жететініне шағымданды және Уильям Сесилдің, Лорд Берглидің наразылығына қарамастан, Уотерфорд пен Лисмор епископтығын қосымша басқару құқығымен алды, оны 1589 жылға дейін, содан кейін 1592 жылдан бастап епископ Уэзерхед қайтыс болғанға дейін басқарды. Билікке адалдығына қарамастан, Маграт өзінің көз алдында бейбіт өмір сүрген Кашелдің жаңа католик архиепископы, доктор Керниді тұтқындаған жоқ. Дегенмен, Маграт билік өкілдерінің құрметін алуды жалғастырды және 1584 жылы Эмлидің католик епискобы, Морис МакБрайенді тұтқындады, ол екі жылдан кейін Дублин қамалында қамауда қайтыс болды. 1589 жылдың наурыз айында ол протестанттар арасында даулы тұлға болған Керри плантациясының жерлеушісі, сэр Уильям Гербертті мақтады. 1591 жылы Маграт рұқсатсыз Англияға сапар шекті, және ол болмағанда оған қарсы ауыр айыптаулар қойылды. Сапары барысында ол сотталған гейллік принці, Брайан О'Руркты протестантизмге көндіруге тырысты, бірақ ол Лондонда өлім жазасына кесілгенге дейін дарға асылу тірегінің астында епископты қорлады. Осы шамада Маграттың туысы Дермот Крег, Корк пен Клойннің католик епискобы, Мунстерде Легатиндік билікпен, және олар өзара жақсы қарым-қатынаста болды. Маграт өзінің жаны қауіпте деп қорқып, тәубеге келу және Риммен татуласу үшін оның туысының тұтқындалмауына көңіл бөлді, сонымен бірге оның қайда екені туралы Корольдікке ақпарат берді.

Тоғыз жылдық соғыс

1596 жылы Тоғыз жылдық соғыс кезінде архиепископ Маграт және Ормондтың 10-шы графы Фаухартта Солтүстік басшыларымен конференция өткізді, оларға Лоут, Каррикфергус және Ньюри округтерін қоспағанда, Ольстерді иеленуді ұсынды, себебі бұл аймақтар ағылшын гарнизондарының бақылауында болды. Ұсыныс қабылданбады, бірақ осыдан кейін Лоут графтығы Ленстердің құрамына енгені саналды. 1599 жылы Магратты оның туысы Хью, Тиронның 2-ші графының ұлы Кон тұтқынға алды. Граф Магратты босатуға бұйырды, өйткені тек Киелі Әке ғана оның «досы мен одақтасына» тиісуге құқылы еді. Маграт католицизмге қайта оралатынын уәделеді, бірақ балаларына қарау қажеттігін айтты, сосын Кон оны шарттармен босатты: ақша төлемі және Маграттың әйелімен туысқан О’Мираның ұлы кепіл ретінде жеке келуі керек еді. 1600 жылы Маграт Лондонға барып, Роберт Сесилді өзінің адалдығына көндірді, бірақ ол көңілсіз адам болып көрінді және оған зейнетақы тағайындалды. Сотта ол Дичлидің сэр Генри Лиін «өте әдепсіз және қарапайым емес сөздермен» опасыздық жасады деп айыптады, ал Лидің туысы Томас Ли (кейіннен 2-ші Эссекс графының төңкеріс әрекетіне қатысы үшін асылған ирландтық қызметтегі капитан) Сесилге шағымдану мүмкіндігін сұрап хат жазды. Маграт Англияның қолдауымен Десмонд графтығына талапкермен бірге Ирландияға оралды. Ол соғыс салдарынан кедейлікте қалғанын мәлімдеді, бірақ Сесил Ирландияның Англикан шіркеуі «шошқа қорасы» сияқты жалғандап жатқанына наразылық білдіріп, сэр Джордж Каревтен осы мәселені реттеуді сұрады.

Жаңа дәуір

Джеймс I кезінде Маграттың төрт епископтық және жетпіс рухани иелігін Ирландияның сол кездегі бас прокуроры сэр Джон Дэвис сынға алды. 1607 жылы Дублин архиепископы Томас Джонс оның рухани басқаруын сынады, содан кейін Маграт алты айдан соң Уотерфорд пен Лисмордан бас тартты. Лисмордың иелігін ол сэр Уолтер Рэлиге шамалы ақыға сатты, бірақ Кашельдің капитулярлық мөрін өзінде сақтап қалды. Соңында ол Коннахттағы Киллала және Ахонри епископтықтарын қабылдауға мәжбүр болды, олардың құны аз болды: 1610 жылы ол олардың иелігін алмайын деп шағымданды, ал толық құқық 1611 жылға дейін берілмеді. 1608 жылы сот қазылары оның туысы, қашқан бүлікші Лорд Тайронның Банн балық аулауына қатысты зардап шеккенін жариялады (бұл Ирландиядағы ағылшын заңдарының ежелгі билігіне қатысты мүлік құқығы, Король бұл мәселені алғашқы сот шешімінде сәтті дауластырды), және О'Ниллдің «Ирландия тажына кез келген ирланд немесе шотландтан гөрі жақсы құқығы бар [яғни Джеймс I]» деген пікірін айтты. Мәселенің өте сезімтал екеніне қарамастан, қылмыстық іс қозғалмады. Өзінің жеке басын одан әрі нығайту үшін, 1609 жылы Маграт Дерри епископымен Термон Маграттың иелігі үшін дауласты, ал оның жерлері келесі жылы Маграттың ұлы Джеймске берілді. Маграт Ольстерге көшті (онда ол Донегал графтығындағы Темплкронда әлі тұрған ғимаратты салды) және Уильям Найтты Кашельдегі өзінің көмекшісі етіп тағайындады; Найт көп ұзамай қоғамда мас күйде ұятқа қалғаннан кейін елден кетіп қалды. Кашель епископтығының кірістері мен иеліктері толығымен ысырап болды деп есептелді. Лорд-депутат сэр Артур Чичестер Магратты «қайратты және еркіндікке ұмтылатын» деп сипаттап, оның Ольстер ирландтары арасындағы ықпалынан қорқып, оны тоқтатып қойды. Стаффорд та оның зұлымдықтары туралы айтты. 1612 жылы францискан орденінің ирланд провинциалы Маграттың Риммен келісуіне үміттенді; 1617 жылы ол Кашель тасын өзінің жастығын өткізген Капитолийге алмастыруы мүмкін деп ойлады. Маграттың қоғамдық өмірге соңғы рет қатысқаны 1613 жылы Дублиндегі Парламентте болды. Ол он жылдан кейін, епископтықта 52 жыл қызмет еткен соң, 100 жасында қайтыс болды.

Мұра

Маграт Ирландия тарихында даулы тұлға болып қала берді. Протестанттар тарапынан оны Ирландиядағы Реформацияның беделін түгелдей құлатқан, қалпына келмейтін ашкөздік пен қаржылық жемқорлыққа айыптайды. Сонымен қатар, оны маскүнемдікпен де қорлады. Католиктер оны дінен шыққан дін қызметкері және зорлықпен Католиктерге қарсы тұрған монархиямен байланыс жасаған адам деп қарады. Оның өмір сүрген кезіндегі қастықтар мен оның нағыз адалдығы туралы не айтсақ та, Маграттың тірі қалу қабілеті болды. Оның католиктерді қуғынға салуға кедергі келтіргенін анық білгеніне қарамастан, соттағы ең қатал сыншыларының оған көрсеткен төзімділігі оның зор күші мен ықпалының көрсеткіші. Қалай болғанда да, оған берілген кең еркіндік және екі тарапты бірден манипуляциялаудағы шеберлігі сол заманның қаншалықты қиын болғанын көрсетеді. Ал маскүнемдік туралы айтсақ, оның ұзақ ғұмыры бұл айыпты жоққа шығарады. Маграт Типперри графтығындағы Лисанидегі Джон О'Мираның қызы, Айн Ни Мираға үйленді; және Турлоу, Редмонд, Джеймс, Брайан, Маркус, Мэри, Сисели, Энн және Эллис атты балалары болды. Әйелі қайтыс болғаннан кейін Маграт қайтадан үйленді.

Танымал мәдениетте

1577 жылы ирландтық англикан епископтары Маграт, Мэтью Шейн және Уильям Кейсиге, сондай-ақ енді танылмайтын төртінші бір адамға қарсы францискандық дін қызметкері, ақын Фрайер Эоган О Дубтайг (Оуэн О'Даффи) ирландтық бард поэзиясы түрінде сатира жазды. "Léig dod chomortus dúinn" ("Біз үшін енді сіздің серіктеріңіздің қажеті жоқ") деп басталатын өлеңде архиепископ Магратқа бағытталған сатираның көп бөлігі оның "Маолмхуир" есімінің ирланд тілінде "Марияның қызметшісі" деген мағынаны білдіруіне қатысты, ал ол Марияға құрмет көрсетуден бас тартып, оның орнына жердегі әйелге үйленген болатын. Ақын оның "Маол ган Мхуир" ("Мариясыз қызметші") деген атқа көбірек лайық екенін айтады.