Кіріспе

1970 жылы Леонард Кастлдың түсірген "The Honeymoon Killers" фильмі культты мәртебеге ие болды, сонымен қатар сыншылар тарапынан жоғары бағаланды және Франсуа Труфо оны "өзінің сүйікті американдық фильмі" деп атады. Фильмнің цифрлық қалпына келтірілген нұсқасы 2003 жылы The Criterion Collection арқылы DVD-де жарық көрді, ал 2015 жылы жаңа цифрлық көшірмесімен қайтадан шығарылды.

Сюжет

Марта Бек - Мобилде, Алабама штатында қарт анасымен бірге тұратын, семіз, салмағы артық мейірбикелік администратор. Мартаның досы Банни Мартаның атын "жеке жүректер" клубына жасырын түрде ұсынады, нәтижесінде Нью-Йорк қаласынан Раймонд Фернандестің хаты шығады. Бастапқыда ренішін жеңген Марта Реймен хат алысып, оған қызыға бастайды. Ол Алабамадағы Мартаға барып, оны азғырады. Содан кейін, одан қарыз алғаннан кейін, Рей Мартаға "Дарас Джейн" хаттарын жібереді, ал Марта Банниге өзін-өзі өлтіруге тырысқаны туралы (жалған) жаңалықпен хабарласу үшін көмек сұрайды. Рей Мартаға Нью-Йорктегі қонағына баруға рұқсат береді, онда ол жалғызбасты әйелдерді азғырып, алдап өмір сүретін алаяқ екенін айтады. Марта бұл сөздерге еш мән бермейді. Рейдің нұсқауы бойынша, Марта анасын қарттар үйіне орналастырады. Мартаның ашуланған анасы оны тастап кеткені үшін одан бас тартады. Марта Рейдің "жұмысына" еріп баруды талап етеді. Бір-бірінен кейін әйелдер "қарындасы" көзге түсіп, қызға ғашық болған жігіттің көңілінен шығады. Рей Мартаға басқа әйелдермен ешқашан ұйықтамайтынына уәде береді, бірақ жүкті Мертл Янгқа үйленуі арқылы уәдесін қиындатады. Янг күйеу жігітті жақындатып, онымен жақындасуға тырысқаннан кейін, Марта оған дәрі береді, ал Рей есірткілі әйелді автобусқа отырғызады. Оның өлімі бірден күдікке ұшырамайды. Алдамшылар келесі нысанаға көшеді, ал Рейді әйелмен келіспеушілікке әкелетін жағдайда ұстағаннан кейін, Марта өзін-өзі суға батыруға тырысады. Оны тыныштандыру үшін Рей Нью-Йорк қаласының маңындағы Вэлли-Стрим қаласында үй жалға алады. Ол Олбанідегі қарт Жанет Фэймен ұзатылып, оны Мартамен бөлісетін үйге алып кетеді. Жанет Рейге 10 000 долларлық чек береді, бірақ кейін екеуіне күдікпен қарай бастайды. Жанет отбасымен байланысуға тырысқанда, Марта мен Рей оны құшақтап өлтіру алдында, оны тырнақпен ұрады. Олар оның денесін жертөледегі еден астына, оның сандығына көміп, қабірдің кірпігіне Исаның екі аяқ суреті тасталды, Марта оларға қайғылы түрде, ол қайда барса да, оны алып кететінін айтты. Содан кейін олар бірнеше апта Мичиган штатында жесір қалған Дельфин Даунинг пен оның кішкентай қызымен бірге тұрады. Рейдің ең көп жеңімпаздарынан жас әрі әдемі Дельфин Мартаға сенім білдіреді, өйткені ол Рейдің баласына жүкті болғандықтан, Рейді мүмкіндігінше тезірек үйленуге көндіруге көмектеседі деп үміттенеді. Марта Делфинге есірткі құюда, ол кезде әйелдің қызы Реймен бірге бөлмеге кіреді. Ол Дельфиннің басын атып, Марта қызын жертөледе суға батырып өлтіреді. Рей Мартаға тағы бір әйелге, бұл әйелге Нью-Орлеанға көшу жоспарын жүзеге асыру керектігін айтады, содан кейін ол Мартаға үйленеді; ол оған ешқашан өзінің белгілерінің бірімен сатқындық жасамауға уәдесін қайталайды. Рейдің оған өтірік айтудан ешқашан бас тартпайтынын түсінген Марта полицияға хабарлап, олардың келуін сабырмен күтеді. Эпилог төрт айдан кейін, Марта мен Рей түрмеде болған кезде өтеді. Соттың бірінші күні Марта камерадан шығып бара жатқанда, Рейден хат алады, онда ол оған барлық нәрсеге қарамастан, ол сүйген жалғыз әйел екенін айтады. Содан кейін экрандағы тақырыптар Марта Бек пен Реймонд Фернандестің 1951 жылдың 8 наурызында Синг-Сингте өлім жазасына кесілгенін айтып, әңгімені қорытындылайды.

Даму

Фильм продюсер Уоррен Стайбель (телевизиядағы "Оқ желісі" бағдарламасының продюсері ретінде танымал), сценарист/режиссер Леонард Кастл (композитор ретінде танымал) және оператор Оливер Вуд үшін тұңғыш жоба болды. Стайбелдің бай досы Леон Леви оған фильм түсіруді ұсынды және Стайбелдің айтуынша, қажет болатын 150 000 долларды берді.

Тарихи ақиқат

Фильм шын оқиғаларға негізделгенімен және "Жалғыз жүректердің кісі өлтірушілерінің" және олар өлтіргендердің нақты есімдерін, сондай-ақ қылмыстардың нақты жерлерін пайдаланғанымен, ашылу титрлерінде көрсетілгенге қарағанда, фильм фактілерге елеулі өзгерістер енгізеді. Нақты оқиғалар 1940 жылдардың соңында болғанмен, фильмнің оқиғасы нақты уақыты көрсетілмейтін кезеңде өрбітеді, бірақ түсірілім 1960 жылдардың соңында жүргізілгені анық, сонымен қатар фильм соңында олардың 1951 жылы атқыланғаны айтылады. Фильм кісі өлтірулерді Бек оқиғаға араласуымен және оның қызғанышының нәтижесінде басталып кеткендей көрсетеді. Алайда, Фернандес Бекпен танысқанға дейін өзінің алаяқтығының құрбаны болған Джейн Уилсон Томпсонды өлтірген деген болжам бар, бұл оның Томпсонның жесірі болып көрінуі және оның мүлігіне, соның ішінде Бек оған қосылған Нью-Йорктегі пәтерге ие болуы үшін қажет болды. Бек екі баласымен ажырасқаны және Фернандестің бұйрығымен оларды тастап кеткені туралы ешқандай мәлімет жоқ (оның анасын тастауымен ауыстырылған); сондай-ақ Фернандестің Испаниядағы заңды әйелі мен төрт баласы да есімдері аталмайды. Фильм Бек пен Фернандестің өздерін ұстатуын көрсетеді, бірақ бұл өкініштің көрсетілісі тарихи деректерге қайшы келеді: көршілер Даунингтердің жоғалып кеткенін байқады және Бек пен Фернандес кинодан оралғаннан кейін Даунингтердің үйінен ұсталды.

Кастинг

Ширли Столер мен Тони Ло Бьянко, екеуі де Нью-Йорктегі сахна актерлері, басты рөлдерге бекітілді. Столер мен Крис Манхэттендегі «The Living Theatre» және Нью-Йорктегі Олбанидегі сахналық қойылымдарда бірге жұмыс істеген. Стайбель бастапқыда Мартин Скорсезеді режиссер ретінде шақырған, бірақ Скорсезе тым баяу жұмыс істегендіктен қызметтен босатылды, алайда ол түсірген бірнеше эпизодтар соңғы фильмге қосылды. Скорсезе «200 беттік сценарий болғандықтан, мен барлық түсірілімдерді жалпы планмен жасап, қосымша кадрлар түсірмедім, сондықтан жұмыстан шығарылғанымды мойындадым» деді. Оның орнына индустриалды фильмдер жасаушы Дональд Волкман келді, бірақ ол екі аптадан кейін Леонард Кастлмен ауыстырылды. Ғалым Мартин Рубин Малер симфонияларының қолданылуы «бізді көбінесе шыдамсыз оқиғалардан тысқары шығарып, бірден басты кейіпкерлердің (әсіресе Мартаның) осы оқиғаларды үлкейтіп, бұрмалап түсінуіне батырады» деп мәлімдейді. Кино тарихшысы Роб Крейг фильмнің драмалық музыкасы «грек трагедиясының керемет сезімін» беретінін атап өтеді.

Стиль

Ғалымдар мен сыншылар «The Honeymoon Killers» фильмін ақ-қара түсірілімі және деректі фильмді еске түсіретін операторлық жұмысы үшін атап өтті. Сыншылар фильмнің шығуымен бірге оның реализмінің де көрініс бергенін байқады. «Дейтон Дейли Ньюс» газеті фильмнің түсірілімі мен монтаждалуы оқиғаларды шынайы бейнелеуге үлкен үлес қосқанын жазған рецензия жариялады. Бірақ желтоқсан айында «Нью-Йорк Дейли Ньюс» басылымы «Cinerama Releasing Corporation» компаниясы фильмді шығаратынын хабарлады, ал премьерасы 1970 жылдың 4 ақпанында Нью-Йорк қаласында өтті. Фильм сыншылар тарапынан мақтау алғанына қарамастан, АҚШ прокатында «сәл табысқа жетті». «The New York Times» газетінің Роджер Гринспуны фильмді жоғары бағалап, былай деп жазды: «Кастлдің фильмі – үмітсіз ғашықтық пен қатыгез өлім туралы камералық драманың бір түрі. Ол американдық орта таптың өмір салтына терең үңілсе де, анекдотты әрекетке, ал пафосты, тіпті басты кейіпкерлердің пафосын да, құштарлыққа бағындырады. Екінші рөлдердегі актерлердің ойыны қанағаттанарлықтан кереметке дейін жетеді». «Detroit Free Press» газетінің Харви Тейлор да актерлердің ойынын, әсіресе Столер мен Ло Бьянконың өнерлерін «керемет» деп бағалады, бірақ фильмнің «жағымсыз» екенін мойындады. «Дейтон Дейли Ньюс» фильмнің реализмін атап өтті: «Зерлі ақ-қара түсірілім, нашар монтаж, бір камерадан түсірілген кадрлар, ескі жиһаз – Марта Бек пен Реймонд Фернандестің арасындағы шынайы емес, қорқынышты махаббат оқиғасының шындығы осында». «New Jersey's Courier Post» газетінен Стивен Аллен суретке түсірілімнің «қатал деректі немесе андеграунд фильм сапасы» бар екенін, бұл фильмге шынайылық сыйлайтынын айтты, сондай-ақ актерлердің таңдалуын реалистік деп бағалады. 1992 жылы қайта көрсетілген фильмге қатысты «Los Angeles Times» газетінің тілшісі Кеннет Туран фильмді мақтап, былай деп жазды: «Өзіне адал болу – «The Honeymoon Killers» фильмінің ең үлкен күші. Жазушы-режиссер Кастл, екінші фильм түсірмегеніне қарамастан, материалды толық бақылай білді, оны жақсы түсінді және барлық элементтер – қатты жарықтан бастап, жазық декорацияларға дейін, саундтректегі Малер үзінділеріне дейін, фильмнің шикілігі мен қажыр-қайратын күшейту үшін біріктірілгенін қамтамасыз етті». «Rotten Tomatoes» сайтында фильмге 95% рейтинг берілген, орташа бағасы 19 рецензия бойынша 8/10 құрайды. Австралия цензуралық кеңесі фильмді «зорлық-зомбылыққа, әдепсіздікке және құмарлыққа» толы деп танығаннан кейін, 1970 жылы шыққаннан кейін 1980 жылдардың соңына дейін Австралияда көрсетілуіне тыйым салынды.

Үй медиасы

Фильм 2003 жылдың шілдесінде The Criterion Collection компаниясы тарапынан DVD форматында жарық көрді (AIP кітапханасының иесі MGM лицензиясымен). 2015 жылы Criterion Collection компаниясы жаңадан қалпына келтірілген Blu-ray және DVD нұсқасын шығарды.

Мұра

Шығарылғаннан кейінгі онжылдықтарда "Жақын айлар қызыл кісілері" фильмi тұрақты жанкүйерлер қауымын құрды. Француз режиссері Франсуа Трюффо оны "өзінің сүйікті американдық фильмі" деп мақтап айтқан.