Кіріспе

Жүктілікте бұрыннан бар қант диабетінің әсері

Қант диабеті бар жүкті әйелдер үшін ана да, ұрық та ерекше қиындықтарға тап болады. Егер жүкті әйелде бұрыннан қант диабеті болса, ол ерте босануға, туа біткен ақауларға және орташа көлемнен ірі нәрестелерге себеп болуы мүмкін. Сондықтан мамандар қант диабетімен ауыратын әйелдерге жүктілікті жоспарлаудың алдында 3 айға жуық қандағы қант деңгейін қалыпты шекте ұстауға кеңес береді.

Физиологиясы

Жүктілік алдындағы диабет физиологиялық механизмге байланысты 1- немесе 2-типті болып жіктеледі. 1-типті қант диабеті – иммундық жүйе өзіне қарсы әрекет ететін ауру, ол қант безінде инсулин өндіретін жасушаларды жояды; 2-типті қант диабеті семіздікпен байланысты және инсулинге төзімділік пен инсулиннің жеткіліксіз өндірісінің салдарынан туындайды. Жүктілік кезінде плацента адам плаценталық лактогенін (HPL) – гормонды өндіреді, ол қандағы глюкоза деңгейін жоғарылататын қарсы реттеуші әрекетке ие. Бұрыннан бар диабетпен бірге ананың физиологиялық өзгерістері қандағы глюкоза деңгейінің қауіпті түрде жоғарылауына алып келуі мүмкін. Бұл маңызды, себебі жүктілік кезінде қандағы қант деңгейін тиімді бақыламайтын жағдайлардағы салдары жүктілік емес кездегіден гөрі ауыр болады.

Ұрыққа қауіп

Жүктілікке дейінгі диабеттің теріс әсерлері, негізінен жүктіліктің бірінші триместрінде қандағы қант пен инсулиннің жоғары деңгейіне байланысты (жестілік диабетінен өзгеше, ол жүктіліктің екінші және үшінші триместрлерінде ұрықтың асқынуларына алып келуі мүмкін). Осы кезеңде ұрықтың көптеген маңызды ішкі құрылымдары мен мүшелері қалыптасқандықтан, жүктілікке дейінгі диабет туа біткен аномалияларға әкелуі мүмкін. Оларға жүрек пен орталық нерв жүйесінің (ми және жұлын) қалыпсыз дамуы жатады. Диабет пен сакральдық агенез, голопрозенцефалия және бойлық аяқ-қол жетіспеушілігі арасындағы тығыз байланыс туралы хабарламалар бар. Жүрекке қатысты, артериялық сақина, атриовентрикулярлық септімнің ақаулығы және жалғыз қарынша кешенінің пайда болу ықтималдығы жоғары екені анықталды. Бұл асқынулар көбінесе сирек кездесетінін және қандағы қантты қатаң бақылау арқылы олардан аулақ болуға болатынын ескеру қажет. Ұрпақтағы жеңіл неврологиялық және танымдық кемшіліктер – АДҚС симптомдарының күшеюі, ұсақ және жалпы моториканың бұзылуы және нақты есте сақтау қабілетінің нашарлауы сияқты – жүктілікке дейінгі 1-типті диабет пен жестілік диабетпен байланысты. Жүктілікке дейінгі диабет жаңа туған нәрестеде де асқынуларға алып келуі мүмкін, оның ішінде жаңа туған нәрестедегі сарқынша, гипогликемия және макросомия. Дегенмен, жүктілікке дейінгі диабет хромосомалық өзгерістерге байланысты аурулардың (мысалы, Даун синдромы) пайда болу ықтималдығын арттырмайды. Сонымен қатар, жүктіліктің ерте кезеңдеріндегі бұзылған даму салдарынан түсік тастау жиілеуі мүмкін. Глюкоза деңгейі бақыланбаса, туғаннан кейін нәрестенің өкпесі жеткілікті дамымауы және тыныс алу мәселелеріне әкелуі мүмкін.

Диабетпен жүктілікті басқару

Жүкті әйелдердегі қандағы глюкоза деңгейін мүмкіндігінше қатаң түрде реттеу қажет. Жүктіліктің алғашқы апталарында қандағы қантты қатаң бақылауда ұстау және өсіп келе жатқан ұрыққа қажетті қосымша глюкоза болғандықтан, инсулинмен емдеуді азайту қажет. Осы кезеңде гипогликемияны болдырмау үшін базалық және болз инсулинінің дозасын төмендету қажет болуы мүмкін. Қандағы қант деңгейін қадағалау үшін жиі тексеру ұсынылады. Ұрық өсіп, жүктілік барысында салмақ жиған сайын, денеде инсулинге төзімділікті арттыратын және инсулин қажеттілігін күшейтетін гормондардың өндірісі артады. Босану кезінде, бұл жаттығуға барабар, инсулин дозасын қайтадан азайту қажет, әйтпесе гипергликемия дамуы мүмкін. Сәби дүниеге келгеннен кейін және одан кейінгі күндері, плацентадан гормондардың өндірісі тоқтатылады, ол инсулинге қажеттілікті арттырғандықтан, инсулинге деген қажеттілік азайып, біртіндеп қалыпқа келеді. Дұрыс тамақтану жоспары, физикалық белсенділікті арттыру және тиісті инсулинмен емдеу арқылы қант диабетін тиімді басқаруға болады. Жүктіліктегі диабетті бақылауға көмектесетін бірнеше кеңес: тәттілерді шектеу, күніне үш кішкентай порция тамақ және бір-үш жеңіл тамақ (перекус) ішу, тамақтану уақытын сақтау және жемістер, көкөністер мен толық дәнді азықтардан құралатын талшықтарды жеткілікті мөлшерде қабылдау. Физикалық белсенділікті арттыру: жүру, жүзу/акваэробика және т.б. Қандағы қант деңгейін жиі мониторингтеу, дәрігерлер әдеттегіден гөрі қандағы глюкозаны жиі тексеруді ұсынады. Қандағы қант деңгейі оянғанда 95 мг/дл (5,3 ммоль/л), тамақтанғаннан кейін бір сағаттан соң 140 мг/дл (7,8 ммоль/л) және тамақтанғаннан кейін екі сағаттан соң 120 мг/дл (6,7 ммоль/л) төмен болуы керек. Әр тексеруде нәтижелерді мұқият тіркеп, емдеуді бағалау және түзету үшін медициналық командаға ұсыныңыз. Егер қандағы қант деңгейі қалыпты көрсеткіштен жоғары болса, перинатальді диабетті басқару тобы мақсатқа жетудің жолдарын ұсына алады. Көптеген әйелдерге жүктілік кезінде қалыпты қант деңгейін сақтау үшін қосымша инсулин қажет болуы мүмкін. Инсулин сәбиге зиян келтірмейді. Ұлттық денсаулық сақтау және күтім тамаша институтының ұсынысы бойынша, 1-ші типті диабеті бар және жүкті немесе жүктілікті жоспарлап отырған барлық әйелдерге жабық циклді инсулин жүйелері қолданылуы мүмкін.