Кіріспе
Reps Theatre (Репертуарлық ойыншылар немесе жай ғана Reps) – Зимбабве театры және театр ұйымы, ел астанасы Харареде орналасқан. Бұл Зимбабведегі ең көне әуесқой театрлық ұйымдардың бірі. Алғашқы қойылым (1931 жылдың ақпаны) екі туындыдан тұрды: Лорд Дансанидің "Даңқ пен ақын" және Г.К. Честертонның "Сиқыр". Ұйым көбінесе еуропалық немесе американдық пьесаларды қояды. Репертуарлық ойыншылар – театр менеджері, хатшы, кітап сақтаушы, шеберхана, күзет, бар және тазалық қызметкерлерімен жұмыс істейтін әуесқой ұйым. Бірақ барлық актерлер, актрисалар және техникалық персонал ақысыз еріктілер болып табылады. 1960 жылы ұйым нәсілдік дискриминацияға қарсы саясаты үшін заңдық дауға тартылды. Бұл оқиға "Дәретхана шайқасы" (төменде қараңыз) деп аталды.
Ерте тарих
Компания төрт мүшеден тұратын "оқу тобы" ретінде құрылды. 1931 жылдың ақпан айында топ Дати залында өнер көрсетулерін бастады. Келесі бес жыл ішінде қиын жағдайларда көптеген қойылымдар орындалды. 1936 жылы оларға Принц Эдуард мектебінің Бейт залы ұсынылды. Сахна жақсы жабдықталған, ал көрермендер әрқайсысы 3 пенниге бір төсенішті жалға ала алатын болды. Қоғам келесі 11 жылда 38 пьеса қойды, бірақ 1947 жылы зал мектеп шараларына қажет болғандықтан, олардың жалдау шарты тоқтатылды. Қоғамға көрме алаңындағы қиын-қайшы ескі зал берілді. Бұл зал Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде кинотеатр ретінде салынған еді. Зал жөнделіп, 1947 жылдың қыркүйегінде "Белведер театры" ретінде қайта ашылды. Театр 240 адамға арналған және негізінен пьесалардың жақсарған деңгейіне байланысты өте танымал болды. Келесі 12 жылда 74 пьеса қойылды.
Жаңа театр
Репстің тағдырына зор әсер еткен екі адам – Адриан Стэнли мен Джордж Барнс еді. 1952 жылы «Репс» өзінің 21 жылдығын тойлады және жаңа театр салу жоспарлары пішіктене бастады. Джордж Барнс театр қорының мүшелік жүйесін құруды ұсынды. Осы жүйе бойынша 500 адам жаңа театрдың құрылысына 50 фунт стерлингтен үлесін қосатын болды. 1957 жылға қарай Қоғам 25 000 фунт стерлинг жинап, құрылыс жұмыстары басталды. Жаңа «Репс» театры 1960 жылдың қыркүйегінде «Романов және Джульетта» гала-қойылымымен ашылды. Оған BSAP оркестрінің кернейлерінен фанфара, қалалық оркестрдің бөлігінен қосымша музыка, залға келген әрбір әйелге корсаждар, Федерацияның генерал-губернаторы Лорд Далхаузидің ресми ашылу рәсімі және қойылымнан кейін фойеде барлық көрермендерге арналған шампан кеші ұйымдастырылды. 1964 жылы Адриан театрдың алғашқы жалақылы директоры болып тағайындалды және театрды қаржылық қиындықтан шығару үшін көп уақыт жібермеді. Адриан Стэнли өмірінің соңына дейін қойылымдар қойып, жүздеген спектакльдерді сахнаға шығарды. Тағы бір белгілі продюсер Ноэль Макдональд көп уақытын «REPS» театрына арнады. Ол көптеген жастарды сахнаға шығуға шабыттандырды, пантомималар, ересектер мен балаларға арналған қойылымдар қойды. Оның әйелі Мэри қойылымдар үшін көптеген костюмдер тікті және санкцияларға қарамастан, әрқашан жақсы нәтижелерге қол жеткізді.
"Туалеттер шайқасы"
"Туалеттер шайқасы" – комитет жаңа театр бірнеше айдан кейін ашылатын болғандықтан, оның барлық нәсілдерге ашық болуын анықтау үшін жасырын дауыс беру өткізуге шешім қабылдағаннан бастау алған оқиғаның лақап аты. Көпшілік дауыспен нәсілдік емес саясатты қолдады және Өкілдер комитеті келісті. Бір ғана мәселе – жаңа театрда тек ерлер мен әйелдерге арналған дәретханалар болды, ал Солсбери қалалық жұмыстар комитеті дереу наразылық білдірді. Олар Құрылыс ережелерінің 142-бабына сілтеме жасай отырып, «Еуропалықтарға азиялықтар, жергілікті тұрғындар және/немесе басқа нәсіл өкілдері пайдаланатын санитарлық жағдайларды пайдалануға тыйым салынады, ал азиялықтар, жергілікті тұрғындар және/немесе басқа нәсіл өкілдеріне еуропалықтар пайдаланатын санитарлық жағдайларды пайдалануға тыйым салынады» деді. 1959 жылдың 17 маусымында Комитет Өкілдерге, егер жеке дәретханалар жасалмаса, олар Қоғамдық ғимарат сертификатын алмайтынын және театр ашылмайтынын мәлімдеді. Қоғам алдында екі мәселе тұрды: жаңа дәретханалар өте қымбатқа түсетін еді және ашылу мерзімін кешіктіретін еді. Сонымен қатар заңның заңдылығына күмән туды, және «Халыққа қолайлы жағдайлар» мәселесі бойынша парламентте талқылау өтеді деп күтілді. Бұған қоса, бұл заң Солсберидегі көптеген басқа қоғамдық ғимараттарда сақталмады. Алайда, қалалық кеңес бұл мәселені қатаң түрде көтеріп, 1959 жылдың 14 желтоқсанында Өкілдерге тек бөлек дәретханалар ғана емес, сонымен қатар жеке вестибюль мен кіреберіс болуы керек деп талап етті. 1960 жылдың 13 қаңтарында ресми ашылуға бір ай қалғанда, Өкілдер комитеті қақтығыстан қашу үшін шешім қабылдады және ашылу еуропалықтарға ғана шектелді. Ашылудан кейін және қалалық жұмыстар комитеті бұл мәселеде екіге бөлінген деген уәждемелерге сүйене отырып, Өкілдер табандылық танытты. Төраға Кен Тауси Солсбери қаласының мэріне және кеңесші Ж.Ж. Посселтке заңның жарамдылығына күмән келтіретін хаттар жолдады. Қалалық жұмыстар комитеті бас тартпады және 1960 жылдың 29 наурызында Кеңес Өкілдерге қарсы тыйым салу туралы өтініш білдірді. Бұл дауды шиеленістіре түсті: Қоғамның бұл ұсынысты комитет талқылауға дейін 30 күні болды. Өкілдер адвокат Маколейдің кеңесіне жүгінді, оның пікірі қалалық жұмыстар комитетінің аргументтерін жоққа шығарды және нақты дәлелдеудің үлгісі болды. Бұл жеті беттен тұратын есеп мәселенің барлық аспектілерін қамтыды. Оның мазмұны Гилберт пен Салливанның бір үзіндісін еске түсірді: «Егер кеңес санитарлық жағдайларды пайдалануды реттеуге құқылы болса да, ереже заң бойынша жаман, түсініксіз, белгісіз және ақылға сыймайтын болады. Ол бір нәсілдің басқа нәсілге арналған жағдайды пайдалануын тыйым салады. Кез келген азамат басқа нәсілдің мүшесі бұл жағдайды бірде-бір рет пайдаланғанын қалай білуі мүмкін? Бір рет пайдаланғаннан кейін, ол сол нәсілге арналған жағдай болып табылады! Бір рет заңсыз пайдаланғанда, оны ешқандай нәсілдің мүшесі пайдалана алмайды, осылайша оны адам қатынастарының қиын мәселесінен толықтай шығарып тастайды». 8 сәуірде бұл есеп жеке түрде қала әкіміне жеткізілді, ол оларға ағымдағы саясатты тыныш түрде жалғастыруды кеңес берді. Бірнеше күннен кейін тыйым салу туралы өтініш қабылданбады. «Туалеттер шайқасы» аяқталды.
"Even if the council had the power to regulate the use of sanitary conveniences, the Bye Law would still be bad in law and void for vagueness and uncertainty and unreasonableness. It prohibits the use of one race of conveniences used by another race. How can any member of the public know whether the convenience has been used, at some time, by a member of another race? Once so used the convenience becomes incapable in law of being used by the race it was intended to serve! One illegal use by a member of the wrong race would thus render it incapable in law of being used by any race at all, thus removing it altogether from the awkward problem of human relations." On 8 April, the report was privately conveyed to the Mayor, who advised them to quietly carry on with its current policy. A few days later, the motion for an interdict was defeated. The 'Battle' was over.
1965 жылдан қазіргі уақытқа дейін
1965 жылы премьер-министр Иан Смит Родезияның Ұлыбританиядан тәуелсіздігін жариялады. Бұл әрекет таңқаларлық түрде, сол жылғы Reps-тің табысына ешқандай жағымсыз әсер етпеді. Дегенмен, Смит үкіметінің келесі жылдары елге қатысты санкциялар орындау құқықтарын алуды күрделендірді. Көптеген шетелдік компаниялар Reps-ке құқық берсе, олар Смит саясатын мақұлдағандай көрінеді деп қорқыды. Адриан Стэнли осы келісімдердің көп бөлігін жүргізіп, «Godspell» және «Иса Мәсіх Супержұлдызы» сияқты бірнеше жаңа қойылымдарға құқықтарды алуға қол жеткізді. Бұл екі қойылым Зимбабве тарихындағы ең танымал қойылымдарға айналды. Ланкастер Хаусы келісімі және Зимбабве мемлекетінің құрылуы театрға көп әсер етпеді, тек санкциялар жеңілдеді. Бір ғана ерекше жағдай – тәуелсіздік тойлау кезінде көптеген шетелдік дипломаттар Reps театрына билет алды, бірақ олардың көбі келмеді.
Көбелектілер
Repteens 1960 жылы тамызда Reps театрында "жастар компаниясы" ретінде құрылды. Repteens-тің мақсаты жастарды театр өнеріне баулу болды. Компания 13-19 жас аралығындағы жандарға ашық және тәжірибелі театр режиссері/оқытушы басқарады. Оның мүшелері жиі Reps театрының ірі қойылымдарына тартылады, ал компания кейде өз қойылымдарын ұйымдастырады. Көптеген бұрынғы Repteens мүшелері театр саласында мансап қуды – ең белгілісі Лондон мен Эдинбургтегі қойылымдары үшін үлкен даңқ пен наградаларға ие болған Over the Edge Company.