Кіріспе

1996 жылғы Артур Кларк романы. «Рихтер 10» – Артур Кларк пен Майк Маккуэйдің 1996 жылғы ғылыми фантастикалық романы. Басты кейіпкер Льюис Крейн жеті жасында ата-анасы қаза болып, үйі жер сілкінісінен қирағаннан кейін жер сілкінісіне деген жек көру сезімін дамытады. Ол жер сілкінісін айлар немесе жылдар бұрын болжаудың жолын табады, содан кейін барлық тектоникалық белсенділікті тоқтату арқылы оларды мәңгілікке жоюға тырысады. Кітаптың атауы Рихтер шкаласына сілтеме жасайды, онда 10 (шкала жасалған кезде) жер сілкінісінің ең күшті деңгейі деп есептелген.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

ХХ ғасырдың соңында Калифорниядағы жер сілкінісі жеті жасар Льюис Крейнді мүгедек, үйсіз жетім қалдырды. Бұл оқиға Крэйнды әлемдегі ең көрнекті жер сілкінісі сарапшысы, Нобель сыйлығының иегері, қатал ғалым және жер сілкінісінен зардап шеккендердің қайғысын жеңілдетуге арналған кәсіпкер болуға жетеледі. Ол сондай-ақ, жер сілкінісі туралы ғылыми зерттеулерді дамытуға бағытталған Foundation ұйымының негізгі күші болып табылады. Foundation жер сілкінісінің болатын орнын, күшін және уақытын бірнеше минуттың ішінде нақты болжау технологиясын жетілдірді. Крэйннің алғашқы болжамы бойынша, Жапониядағы Садо аралының көп бөлігі және Аикава ауылы толығымен қиратылады. Жергілікті билік оның ескертулерін елемеді және оны жамандады. Крэйннің болжамы Аикава мэрі оны тұтқындау және елден шығару үшін полициямен келгеннен кейін орындалады. Крэйннің моделі Миссисипи өзені маңындағы аудандарда күшті жер сілкінісі болады деп болжайды. Алдағы президенттік сайлауда өз мүдделерін ілгерілетуді көздеген циник бизнесмендер мен саясаткерлердің картелі осы болжамды пайдалануға шешім қабылдайды. Олар Foundation ұйымының далалық деректерін өңдеп, болжамды күнді бірнеше айға ертерек қояды. Сол күні жер сілкінісі болмағандықтан, картельдің үміткері сайлауда жеңіске жетеді, ал Льюис беделін жоғалтады. Foundation деректердің бұрмаланғанын анықтап, нақты деректерді қолданып қайта есептегенде, жер сілкінісінің тағы бірнеше айдан соң болатынын көрсетеді. Крэйн мен Foundation халықты ескертуге тырысады, бірақ федералды билік оларды үнсіздікке мәжбүр етеді. Жер сілкінісі болжалғандай орын алады, ал Льюис батыр және пайғамбар ретінде танылады. Кейін Крэйн жер сілкінісін мәңгілікке тоқтату үшін батыл жоспар құрастырады. Ол ядролық бомбалардың күшін Жердің терең қабаттарына бағыттап, Жер қыртысын құрайтын тектоникалық плиталардың арасындағы 50 стратегиялық нүктені "нүктелік дәнекерлеу" арқылы біріктіруді көздейді, осылайша олардың қозғалысын тоқтатуға тырысады. Оған қарсылар ядролық бомбалардың жарылуы қауіпті екенін және Жердің тектоникалық белсенділігін тоқтатудың күтпеген салдарлары болуы мүмкін екенін айтады. Содан кейін Крэйн ондаған жылдардан кейін Рихтер шкаласы бойынша 10 балдық жер сілкінісі Калифорнияны Солтүстік Америка құрлығынан бөліп, Тынық мұхитындағы аралға айналдыратынын, бұл орасан зор өмір мен мүлік шығыстарын тудыратынын мәлімдейді. 50 "нүктелік дәнекерлеудің" біріншісі АҚШ-тың батысындағы белгілі бір жерде және белгілі бір уақыт аралығында жасалса, бұл апаттың алдын алуға болады. Льюис үкіметті оқиғаға сендіреді және Манхэттен жобасына ұқсас құпия жоба бірінші "нүктелік дәнекерлеу" үшін басталады. Бомбалар жарылмас бұрын, террористер шабуыл жасап, жобаның нысанын қиратады. Льюис әйелі мен баласы қаза табады. Кітап жиырма бірінші ғасырдың ортасында Льюис санасын нейрондық желіге жүктеуімен және соңында жер сілкінісі болған аймақта қалып өзін-өзі өлтіруімен аяқталады. Эпилогта ол ай колониясында студенттерге білім беретін саналы голограмма ретінде қайта тіріледі.