Кіріспе

Артурдейл – Америка Құрама Штаттарының Батыс Вирджиния штатындағы Престон округінде орналасқан құрылмаған қауымдастық. Ол 1933 жылы Ұлы депрессияның ең қиын кезінде жұмыссыз қалған жергілікті шахтерлер мен фермерлерге мүмкіндік беру мақсатындағы әлеуметтік эксперимент ретінде салынды. Артурдейлді қысқа ғұмырлы Тұрмыс көрісін қамтамасыз ету бөлімі және Бірінші ханым Элеонора Рузвельттің жеке қатысуымен іске асырылды, ол өзінің беделін пайдаланып жобаға үкіметтің қолдауын алуға қол жеткізді. Мақсаты – өзін-өзі қамтамасыз етуді ынталандыру және нарық күштеріне де, әлеуметтік жәрдемге де тәуелділікті азайту болатын. Тәжірибе идеологиялық қайшылықтарға байланысты сәтсіз аяқталды, себебі ең мұқтаж адамдарға көмектесуге басымдық берілгенімен, қауымдастықтың кәсіби деңгейде өзін-өзі басқаруын қамтамасыз ететін талаптар да қойылды. Кәсіпкерлік рух қалыптаспады, және жоба көбінесе классикалық сәтсіздік ретінде есте қалады, бірақ оның алғашқы тұрғындарының кейбіреуі оның принциптерін қорғауын жалғастырды. Артурдейл қазір тарихи аудан болып саналады, онда 100-ден астам түпнұсқа ғимарат сақталған, сонымен қатар «Жаңа мәміле» мұражайы да бар.

Құрылыс және өсім

Артурдейл жердің бұрынғы иесі Ричард Артурдың есімімен аталып, ол салық төлеуді тоқтатқандықтан жерін федералды үкіметке сатқан. Құрылыс 1933 жылдың соңында басталды, және бастапқыда Элеонора Рузвельттің басты басымдығы Артурдейл қауымы болғаны анық болды. Ол Ішкі істер министрі Харольд Л. Айкеспен және басқалармен келісіп, Артурдейл үйлерінің оқшаулау және ішкі санитарлық тораптар сияқты қазіргі заманғы талаптармен салынғанын қамтамасыз етті. Элеонора әр үйге қойылатын тоңазытқыштарды жеке таңдады. Біраз уақыт бойы ол Артурдейлдің басқарушысы қызметін атқарып, қауымда жұмыс орындарын ашуға көмектесетін адамдармен байланыс орнатып, қаржы жинап, хабардарлықты арттырып, тіпті бюджетті мұқият бақылады. Рузвельт жобаның алғашқы жылдарында өзінің табысының көп бөлігін жұмсады, ал қайырымдастық қорлардың меценаты Бернард Барух та үлкен үлес қосты. 1933 жылдың 12 қазанында Артурдейл жерін сатып алу туралы ресми түрде хабарланды. Баспасөз хабарламасында Артурдейл жұмыссыз көмір шахтерлеріне көмектесетін "көрсетілімдік жоба" ретінде сипатталды. Әр отбасы қарапайым үйге және өзіне жететін азық-түлік пен егін өсіруге жеткілікті жерге ие болады. Әр үйдің құны шамамен 2000 долларға бағаланса, қауым өзін-өзі басқаруға тиіс еді, Жаңа Англияның шағын қалалары сияқты. Жеке жұмыс орындары болмады, тек АҚШ поштасына жабдықтар жеткізетін бір фабрикада жұмыс істеуге болады. Элеонора Рузвельт Артурдейлді мұқтаж азаматтарға сәтті және өзін-өзі қамтамасыз ететін өмірдің негізін беруге үкіметке берілген жаңа мүмкіндік ретінде қарастырды, бірақ жоба бюджеттік және саяси себептермен тез құлдырап қалды. Артурдейл қауымын салу және күтіп ұстау құны үкімет күткеннен әлдеқайда асып кетті, ал федералды жоспарланған қауымдар идеясы консерваторларға ұнамады. Консерваторлар оны социалистік және "коммунистік қастандық" деп айыптады, ал Демократиялық Конгресс мүшелері үкіметтің жеке кәсіпкерлікпен бәсекелесуіне қарсы болды. Миннесота штатынан АҚШ сенаторы Томас Шалл Рузвельтті Артурдейл ұжымы шығарған жиһазға қойылған автографты жиһазды әдеттегі бағадан бес есе қымбатқа сатқан деп айыптады. Артурдейлге қоныстанғандарды таңдау бастапқы кезеңнен бастап қиын болды. Жақын маңдағы Батыс Вирджиния университетінің оқытушылары алғашқы қоныстанғандардың топтарын таңдауға жауапкершілік жүктеді. Олар ең қажеттіліктегі адамдарға көмектесуді қалады, бірақ сонымен қатар эксперименттің сәттілігіне кепілдік беретін адамдарды таңдағысы келді. Артурдейл "әулиелер қауымы" болмауы керек еді, бірақ университет комиссиясы моральдық жағынан нашар адамдарға осы жобаға үлес қосу мүмкіндігін беруді дұрыс деп санамады. Сол сияқты, федералды үкімет алғашқы қоныстанғандардың өте зиялы, қабілетті және табанды болуын қалады. Қысқасы, Артурдейлге кез келген адам таңдалмады, өйткені экспериментті сәтті жүзеге асыруға тек белгілі бір адамдар ғана қабілетті болды. 1933 жылдың күзінде алғашқы 50 қоныстанғанды таңдау басталды. Ең бастысы, үміткерлер практикалық шаруашылық біліміне ие болуы керек еді. Қазан айына дейін 600-дан астам өтініш келіп түсті. Шаруашылық білімінен басқа, қоныстанғандардың дене бітімі, белгілі бір білім және интеллект деңгейі болуы және Артурдейлде табысқа жету мүмкіндігі болуы керек еді. Сегіз беттік сауалнама және одан кейінгі сұхбат процестің бір бөлігі болды, ал оң пікірде болған үміткерлер үйлерінде сұхбатқа шақырылып, отбасыларының денсаулығы мен тұрақтылығы туралы сұрақтар қойылды. Осы талаптарға байланысты Артурдейлдің қоныстанғандарының көпшілігі ақ түсті, балалы немесе балалы болуды жоспарлаған үйленген жұбайлар болды. Жалғыз адамдар мен иммигранттар шеттетілді, өйткені жалғыз адамдар Артурдейлдің қоғамдық өміріне толыққанды үлес қоса алмады. Иммигранттардың ағылшын тілін білмеуі Артурдейлде табысқа жету үшін қажетті интеллект пен білімді көрсетуге мүмкіндік бермеді. Көптеген жергілікті тұрғындар мен қоныстанғандар Артурдейлдің тек ақ адамдар үшін ғана орын болғанын қалады, бірақ миссис Рузвельт келіспеді. Өз сезімдеріне қарамастан, ол жергілікті жобаны демеушілерге мойынсұнды. Бұл мәселе бойынша қауымдастық дауысын жоғалтқаннан кейін Рузвельт қара және еврей шахтерлері үшін басқа қауымдастықтар құруды ұсынды. Бұл тәжірибе Рузвельтті нәсілдік кемсітушілік мәселесінде белсендірек болуға ынталандырды. Көптеген "Жаңа келісім" агенттіктері мен жобаларында жергілікті әкімшілердің билігін жеңу қиын болды. Заңнама федералды болғанымен, оны жүзеге асыру үшін жергілікті билік өкілдерінің қатысуы қажет болды. Артурдейл жергілікті тұрғындардың нәсілдік көзқарасы жағынан ерекше емес еді. 1938 жылы президент Франклин Д. Рузвельт өзінің президенттігіндегі жалғыз мектеп бітірушілер алдындағы сөз сөйледі. Элеонора Рузвельт аймаққа үнемі барып, бітіру салтанаттарына, билерге және басқа да жиындарға қатысты, бірақ сонымен қатар құрылыстың барысын да бақылап отырды. Қауым өнеркәсіп тартуға сәтті болмағандықтан Рузвельт General Electric компаниясының онда операция ашуын ұйымдастырды. General Electric ұзақ уақытқа тоқталмаса да, вакуум тазартқыштары, крандар және тракторлар сияқты бірнеше басқа өнеркәсіптер, сондай-ақ әскери жабдықтар өндірісі Артурдейлде өндіріс орталықтарын құруға тырысты, тек Sterling Faucet компаниясы ұзақ мерзімді қатысуға ие болды. Сонымен қатар, көптеген отбасылар өзіне жететін егін өнімдерін өсіруге шамасы келмеді және көптегендер әлі де көмекке мұқтаж болды. 1933 жылдың тамызында құрылған Тұрмыстық шаруашылықтар бөлімі 1935 жылдың мамырында таратылып, Жаңадан орталықтану әкімшілігіне қосылды, бұл үкіметтің басымдықтарының тұрмыстық шаруашылықтардан қалалық "жасыл белдеу қалаларына" қарай өзгеруін көрсетті.

Бас тарту және жою

1930 жылдардың аяғына қарай Артурдейл Вашингтонда көптеген қолдаушыларын жоғалтты, тіпті Рузвельт жобаны қолдағанмен, Конгресс пен президенттің кабинетін одан бас тартудан көндіре алмады. Рузвельт 1940 жылы қауымдастыққа жасаған сапарынан "тығырыққа тірелгендей" сезімге бөленді, онда қауымдастықтың үкіметке күшейе түскен тәуелділігі мен дербес бастаманың жоқтығын байқады. АҚШ соғыс экономикасына көшкен кезде Артурдейл және оның идеяларының маңызы азайды. 1941 жылы Артурдейл жеке меншікке қайтарылды, ал мүлік үй иелеріне және алыпсатарларға залалымен сатылды. Ол 1947 жылға дейін субсидиялар алуын және федералдық үкіметтен тағайындалған басқарушының бақылауында болуын жалғастырды. Әр түрлі себептерге байланысты Артурдейл эксперименті сәтсіздікке ұшырады деп есептеледі. Дегенмен, Рузвельт жеке өзі жобаны табысқа жеткен деп санайтын, кейіннен адамдардың өміріндегі көптеген жақсартулар туралы айтып, "Бұл жарты миллион долларға тұрарлық па, жоқ па, сіздің пікіріңізше, менің ойымша тұрарлық" деді. Элеонора Рузвельт 1960 жылы Артурдейлге соңғы рет оралып, жаңа пресвитериан шіркеуінің ашылу салтанатында сөз сөйледі. 1984 жылы мерейтойлық шарада алғашқы тұрғын Гленна Уильямс: "Мен кейбір адамдардың Артурдейлді сәтсіздік деп атауын түсінбеймін. Бұл өмір сүруге керемет орын" деп еске алды. Қоғам бүгінгі күнге дейін сақталған, ал көптеген бастапқы құрылыстар сексен жылдан астам уақыт өткен соң да пайдаланылуда. 1985 жылы коммерциялық емес ұйым құрылып, бірнеше ғимарат сатып алынды. Артурдейл мұрасы, Inc. қаланы сақтау және қалпына келтіру жұмыстарын жалғастыруда. Жаңа келісім мұражайы жыл бойы ашық.

Қазіргі қоғам

Артурдейлге 147 маңызды ғимарат, бір маңызды құрылым және бір маңызды нысан кіретін ұлттық тарихи аудан кіреді. Тарихи аудан ретінде оның маңызы бар, себебі тізімге енгізілген кезде барлық 165 үй, қонақ үй, алты фабриканың төртеуі, керамика шеберханасы, қайнар, зираттар, қоғамдық орталық ғимараттарының көп бөлігі, сондай-ақ бастапқы жол жүйесі мен тұрақ сақталған. 1989 жылы ол Тарихи орындардың ұлттық тізіліміне енгізілді.