Кіріспе
Нью-Мексико штатындағы, АҚШ жолаушылар темір жолы жүйесі.
Rail Runner ресми түрде 2006 жылдың 14 шілдесінде пайдалануға берілді, ол Downtown Albuquerque, Los Ranchos және Sandoval County станцияларына қызмет көрсетеді. 2006 жылдың 11 желтоқсанында Лос-Лунас станциясы, ал 2007 жылдың 2 ақпанында Белен станциясы ашылды, осылайша желінің оңтүстік соңына дейін ұзартылды. 2007 жылдың сәуір айында тағы екі станция ашылды: 20-сы Берналильо округі / Халықаралық Санпорт және 27-сі Берналильо қалалық станциясы. 2008 жылдың 17 желтоқсанында Isleta Pueblo станциясы ашылды.
ІІ кезең
ІІ кезең, Санта-Феге дейінгі желінің кеңейтілуі, 2008 жылдың 17 желтоқсанында қызметке енгізілді. Ламиден Санта-Феге дейінгі, көптеген тік бұрылыстары бар, қазіргі Санта-Фе Оңтүстік темір жолының учаскесін пайдалану пойыздан кейбір жерлерде сағатына 15 миль (24 км/сағ) жылдамдықпен жүруді талап ететін еді, сондықтан автомобильмен бірдей саяхат уақытын қамтамасыз ету үшін жаңа жолдар салынды. Бағыт Берналильодан Санта-Феге оңтүстікке қарай орналасқан Ла-Бахада төбесінің ізіне дейін бұрыннан бар учаскелерді пайдаланады. Содан кейін, ол CP Madrid-тен бастап бес шақырымға дейін, жаңа құрылған жолда, содан кейін I 25 магистралінің ортасымен Санта-Феге дейін, CP Hondo-ға дейін жүреді, онда ол I 25-тен Санта-Фе Railyard-тағы терминалға дейін Санта-Фе Оңтүстік темір жолының жақсартылған учаскесін пайдаланады. ІІ кезеңнің кеңейтілуі үшін жоспарланған екі станция – Оңтүстік Капитолий және Санта-Фе Депо станциялары 17 желтоқсанда ашылды. Санта-Фе округіндегі NM 599/I 25 қиылысындағы үшінші станция 2009 жылдың 1 тамызында ашылды. ІІ кезеңдегі станциялар ашылғаннан кейін тағы бірнеше станциялар ашылды. Sandia Pueblo станциясы 2011 жылдың 29 тамызында ашылды. Берналильо округіндегі соңғы жоспарланған станция – Монтаньо станциясы 2014 жылдың 7 сәуірінде ресми түрде ашылды. Санто-Доминго Пуэблоға қызмет көрсететін Kewa Pueblo станциясы 2010 жылдың 22 наурызында ашылды. Бұл бастапқы жоспарланған 13 станциядан кейін құрылыс кезеңіне жеткен алғашқы станция және ынталандыру қаражатымен салынды. 2009 жылдың 12 қыркүйегінде Lobo ойындары үшін арнайы платформа ашылды. 2014 жылдың наурыз айының соңында Rail Runner жүйесіне қауіпсіздік қызметкерлері қосылды. Олардың міндетіне пойыздарды қорғау, билеттерді тексеру және станциялардағы және тұрақтардағы мәселелерді шешу кіреді. Олар кез келген оқиға кезінде микрофонды камераларды міндетті түрде киюі және пайдалануы керек. Зиа жолы станциясындағы платформаның құрылысы, ІІ кезең үшін жоспарланған төрт станцияның соңғысы, 2017 жылдың сәуірінде станция ашылғанға дейін бірнеше жыл бұрын аяқталды.
COVID-19 пандемиясы
COVID-19 пандемиясына байланысты Rail Runner қызметі 2020 жылдың наурызынан 2021 жылдың наурызына дейін тоқтатылды. Тоқтату кезінде Рио метросы көлік құралдары мен экипаждың дайындығын сақтау үшін маршрут бойынша бос пойыздарды жүргізуді жалғастырды. Апта күндері қызмет 2021 жылдың 8 наурызында, ал толық қызмет 2021 жылдың 24 мамырында қайта жаңартылды. 2022 жылдың сәуір айында күнделікті жолаушылар саны пандемияға дейінгі деңгейдің 60%-ына жетті. Жаңа жолаушыларды тарту мақсатында Rio Metro 18 сәуірден 31 шілдеге дейін күнделікті билеттер бағасын 75%-ға төмендетіп, 2,50 долларға, ал айлық билеттерді 27,50 долларға сатуға бел буды. Осы кезеңде орташа жолаушылар саны шамамен 88%-ға өсіп, күніне 1500-ден астам жолаушы тасымалданды. Газ бағасының жоғары екенін атап өткен губернатор Мишель Лужан Гришам шілде айында төмендетілген бағалар 2022 жылдың соңына дейін ұзартылатынын хабарлады. Сонымен қатар, 1 тамызда жаңа кестеге сәйкес, күні бойы жолаушылар тасымалын қамтамасыз ету мақсатында екі бағыттық рейс қосылады.
Сын
Rail Runner жүйесінің құны бірінші кезең үшін 135 миллион доллар, ал екінші кезең үшін шамамен 250 миллион долларға бағаланды. Алдын ала есептеулер көрсеткендей, қызмет тапшылықпен жұмыс істейтін болады және жыл сайын 10 миллион долларға дейін мемлекеттік қаржыландыру қажет болады. 2007 жылдың соңында Rail Runner көліктік қаржыландырудың жетіспеуі салдарынан көптеген мемлекеттік жол жобалары тоқтап қалғандықтан, сынға ұшырады. Мемлекеттік шенеуніктер құрылыс материалдарының бағасының өсуі мен федералдық қолдаудың азаюын себеп ретінде атады, бірақ кейбір заң шығарушылар Rail Runner-дің құнының да жетіспеушілікке әсер еткенін айтты. Rail Runner-ді қаржыландыруды қолдаушылар жолаушылар көлігіне арналған жолдар мен басқа да инфрақұрылымдар да тапшылықпен жұмыс істейтінін, олардың құрылысы, пайдалануы және күтілуі үшін мемлекеттік қаржыландыру қажет екенін атап өтті.
Қаржыландыру
Rail Runner жобасының бастапқы құны мемлекеттік және жергілікті қаражат есебінен төленді. Жүйенің алғашқы жылдарындағы жұмысын қаржыландыру көбінесе федералдық Тығын мен Ауа сапасын жақсарту (CMAQ) бағдарламасының қаражатымен, сондай-ақ билет сатудан түскен кірістермен және мемлекеттік және жергілікті қаражаттың бір бөлігімен жүзеге асырылды. Операциялық шығындар бірінші кезеңде 10 миллион доллардан екінші кезең аяқталғаннан кейін 20 миллион долларға дейін өсуі күтілді. Rail Runner жобасына федералдық қаржыландыру 2009 жылы тоқтатылуы күтілді. 2008 жылдың қараша айында Нью-Мексико штатының орталық және солтүстік-орталық аймақтарындағы сайлаушылар аймақтық көлік үшін екі бөлек жалпы табыс салығын мақұлдады, бұл Rail Runner операциялық қорының үлкен бөлігін жабуға бағытталған. Қосымша қаражат облигациялардан түскен кірістермен және Нью-Мексико штатының заң шығарушы органы бөлген қаражаттан да түседі.
Ұсынылған кеңейту
Экологиялық бағалаудың II кезеңінде I-25 тас жолының ортасындағы Cerrillos Road және Richards Avenue арасында станция орналастыру қарастырылды; оның нәтижесінде әлі жеткілікті сұраныс болмады, бірақ болашақта оны қарастыру ұсынылды. Лас-Солерас дамуына жақын станция 2010 жылы зерттелді. 2009 жылы штат заң шығарушы органы Таос қаласына қарай солтүстікке қарай кеңейтуді ұсынды. Сондай-ақ, Лас-Крусес және Эль-Пасо қалаларына оңтүстікке қарай кеңейту де ұсынылды. Мұндай қызметтің мүмкіндігін зерттеу туралы меморандум 2009 жылы штат заң шығарушы органына енгізілді, содан кейін Лас-Крусес-Эль-Пасо бағытындағы қызметті зерттеуге өзгертілді, бірақ Нью-Мексико штатының заң шығарушы органында қабылданбады. Конгрессмен Гарри Тиг 2009 жылдың мамыр айында осы идеяны зерттеу үшін федералдық палата резолюциясын ұсынды, бірақ ол комитеттен өте алмады.
Қызмет
Қалыпты жұмыс күндері қызметте он бір айналым сапар бар: Санта-Фе – Белен бағытындағы төрт айналым сапар (біреуі экспресс), Альбукерке – Белен бағытындағы төрт айналым сапар және Санта-Фе – Альбукерке бағытындағы үш айналым сапар. Сенбі күні солтүстікке қарай бес рейс (төрт Белен – Санта-Фе және бір Белен – Альбукерке) және оңтүстікке қарай алты рейс (үш Санта-Фе – Белен, екі Альбукерке – Белен және бір Санта-Фе – Альбукерке) жүзеге асырылады. Жексенбі күні солтүстікке қарай үш сапар (барлығы Белен – Санта-Фе) және оңтүстікке қарай төрт сапар (екі Санта-Фе – Белен, бір Альбукерке – Белен және бір Санта-Фе – Альбукерке) бар. Жаңа Мексика шарап фестивалі сияқты кейбір шаралар үшін қосымша қызмет көрсетіледі; Ұсақ шары фестивалі үшін автобустар қатынайды. Rail Runner билеттерінің бағасы қашықтыққа байланысты, алты тарифтік аймақ қарастырылған.
Бағыт
Rail Runner 25 мемлекетаралық тас жолымен қатар солтүстік-оңтүстік бағытта қозғалады. Оңтүстік бағыты Беленнен Альбукеркеге дейін, CP Rael (Лос-Серрильостың солтүстік-батысында) бұрын BNSF Glorieta тармағы болып келген және BNSF жүк пойыздарымен бірлесіп пайдаланылады. CP Rael мен CP Blewett (Санта-Феден оңтүстікке қарай) арасындағы бөлігі көбінесе 25-ші мемлекетаралық тас жолының орталық бөлігімен өтеді. Санта-Фе қаласының солтүстік бөлігі Санта-Фе Оңтүстік темір жолымен ортақ пайдаланылады. Rail Runner-де 15 жұмыс істейтін станция бар: он станция Альбукерке метро аймағында, екеуі Кува Пуэбло және Санта-Фе округінің ауылдық аймақтарында, ал үші Санта-Фе қаласында орналасқан. Оңтүстік Капитолий (екі жақты платформасы бар) және Альбукерке қалалық станциясынан (Amtrak Southwest Chief үшін ұзын аралдық платформалары бар) басқа барлық станцияларда 260 футтан (3 вагон) 500 футқа дейін бір жақты платформалар бар. Лобо арнайы іс-шаралар платформасы станциясы қосымша, бірақ пайдаланылмайды.
Автобустық байланыс
Көптеген станцияларда автобус байланыстары бар, оның ішінде NMDOT Park and Ride шаттлдары (Альбукерки қаласының орталығында, NM 599 және Оңтүстік Капитолийде), төрт станцияда ABQRide (Альбукерки қаласының орталығындағы Albuquerque Rapid Transit қоса алғанда) және екі Санта-Фе станциясында Санта-Фе жолдары бар. Rail Runner-ге қызмет көрсететін бірнеше шағын шаттл қызметтері де бар: Сокорроға және Белен арқылы Белен станциясына шаттл қатынайды, Лос-Лунас қалалық көлігі Лос-Лунас станциясына қызмет көрсетеді, Sandoval Easy Express Берналильодағы екі станцияға қатынайды, Нью-Мексико университетінің негізгі кампусын Альбукерки қаласының орталық станциясына қосатын арнайы шаттлы бар, Таосқа шаттл Санта-Фе депосы мен Оңтүстік Капитолий станцияларына қатынайды, ал Санта-Ана Пуэбло, Ислета Пуэбло және Похоаке Пуэбло өздерінің казиноларын ең жақын Rail Runner станциясына қосатын шаттлдарды іске қосып отыр.