Кіріспе
Фредерик Робсон, туған аты Томас Фредерик Браунбилл (22 ақпан 1821 – 12 тамыз 1864) – ағылшын комедия актері, актер және баллада орындаушысы. Актерлік карьерасы барысында ол ерекше комедиялық дарынымен қатар, көрермендерді қайғы мен жаны ашырлық сезімге жеткізе білу қабілетін де үйлестірді. Робсонның мансабы екі он жылдан астамға созылса да, оның ең үлкен жетістіктері 1853 жылдан басталып, бірнеше жыл ғана жалғасқан Олимпиада театрында болды.
Frederick Robson, born Thomas Frederick Brownbill (22 February 1821 – 12 August 1864)
was an English comedian, actor and ballad singer. During his acting career, he combined outstanding comic gifts with the power of moving an audience to a sense of tragedy or pathos. Although Robson's career spanned more than two decades, the period of his greatest success was at the Olympic Theatre, beginning in 1853 and lasting only a few years.
Ерте өмір
Робсон Маргетте Томас Браунбилл ретінде, Филип Браунбилл мен оның әйелі Маргареттің ұлы болып дүниеге келді. Филип Браунбилл 1842 жылы ұлының неке куәлігінде "қайтыс болған, биржа брокері" деп сипатталған және ерте қайтыс болған сияқты, себебі оның ұлы одан қалған ешқандай естелік сақтамаған. 1828 жылдың қараша айында жас Робсон анасымен бірге Лондонға, мүмкін туыстарын көруге барды. Ол ондағы Кобург театрындағы қойылымдарға қатты әсерленді, бір апта ішінде пьесалар мен әзіл-қалжың әндері қойылды. Бала кезінде анасының ынтасымен әуесқой театрларға қатысты: актер Уолтер Лейси оны Миль-Энд жиналыс залындағы жасөспірімдер қойылымында Ричард III-нің басты рөлін ойнағанын есіне алды, бұл Strand маңында болды. Шеберлік тәжірибесі толыққанды аяқталмаса да, шеберінің ерте зейнеткерлікке шығуына байланысты, Робсон өз кәсібін ашуға жеткілікті біліміне ие болды және бір дереккөзге сәйкес, ол "үлкен талантқа ие мөр кесуші" болған. Осы кезде ол әріптестері арасында ерекше және жарқын мінезді адам ретінде танымал болды. Ол сондай-ақ шеберлікпен еліктеуге қабілетті болды және сахнаға деген қызығушылығы күшейді. 1842 жылдың 12 мамырында ол бір рөл сатып алып, Стрэндтегі шағын театрда Грейс Хантлидегі Симон Мейлбаг рөлінде ойнады. Ол сәттілікке жете алмады, бірақ гравюра ісінен бас тартып, актерлік өнерге қадам басуға тырысты, онда ол әзіл-қалжың әншісі ретінде репертуарын дамыта бастады. Дегенмен, 1842 жылдың 21 қыркүйегінде Ламбетте театрмен байланысы бар Розетта Фрэнсис Мэйге үйленгенде, ол өзін әлі де гравёр деп сипаттады. Ол неке тіркеліміне Томас Фредерик Браунбилл деп қол қойды, осылайша сахналық есімін өзгертуді бастады. Содан кейін Робсон провинцияларда көшпенді актер ретінде жұмыс істей бастады, бұл қауіпті өмір болғанымен, Лондон театрларында жұмыс істеуге тырысудан бұрын өнерді үйренудің танымал тәсілі еді. Оның алғашқы табысы шамалы болды, Уитстэбильде аптасына бес шиллинг, және ол жиі қиын жағдайға тап болды. Он сегіз ай провинцияларда болғаннан кейін, 1844 жылдың ақпан айында ол Лондонның Сити-роудтағы Грек салонында жұмысқа орналасты, онда оның табысқа жетуі басталды. Грек салонында Шекспирдің драмаларынан балетке дейін, комедиялық әндерге дейін түрлі қойылымдар ұсынылды. Сол жерде Робсон өзінің шеберлігін кеңейтіп, "Венеция саудагерінен" (Шайлок рөлінде) бастап, "Көбірек эфиопиялықтар" сияқты қара бетпен ойналатын комедиялық этюдтерге дейін әртүрлі рөлдерде ойнады.
Ирландия
Грек театрындағы жұмысы Робсонға түрлі тәжірибе сыйлады, бірақ театр қойылымдар көрсеткенмен, оның театрлық беделі (және актерлерінің) бұрынғы салон ретіндегі төмен деңгейлі өткенімен дақталды. 1850 жылы ирландтық театр директоры Джон Харрис Робсонға шарт жасады, ол Дублинге көшіп, алдымен Королева театрында, кейін Харрис өзі басқа театрға кеткен соң Король театрында өнер көрсетті. Келесі үш жылда ол 150-ге жуық рөл ойнады, оның ішінде Шекспирдің кейбір туындылары да болды, және екі рет жеке өнер көрсетуін – "Робсонды көру" атты қойылымын ұйымдастырды. Алайда, 1853 жылдың басында Робсонның бір қойылымында дін қызметкеріне құрметсіздік көрсетіп, католик дінін кемсіткен оқиға болды. Бір мәлімет бойынша, бұл тілдің қате шығуы, екіншісі бойынша – тілдік бәс тігудің нәтижесі. Ирландиялық көрермендер католик шіркеуіне жақындықпен қарағандықтан, оған жасалған әңгіме оларға құлық болды. Робсон 1853 жылдың қаңтарында екі апта бойы сахнаға шықпады, және маусым соңына дейін ойнаса да, соңғы рет 1853 жылдың 12 наурызында өнер көрсетіп, көп ұзамай Лондонға кетіп қалды.
Олимпиада мен жұлдыздық атақ
Кейінірек, 1853 жылдың наурыз айында Робсонға Лондондағы Олимпиада театрындағы келісімшарт ұсынылды, ал театрды ескі мектеп актері Уильям Фаррен басқарды. Алғашқы қойылымда Робсон көрерменмен байланыс орната алмады, бірақ одан кейін қойылған қысқа фарста ол бұрын Грекиан театрында орындаған комикалық әнін – «Жәрмеңке» әнін орындады. Бұл оған кейіпкерлерді импровизациялауға және комедиялық элементтерді енгізуге мүмкіндік берді. «Өте жақсы! Ол актер!» – деп риза болды менеджері, және Робсонның орны берілді. Сәуір айында оның әнін орындауы жарнамалық парақшада қалың әріптермен бөлек жазылды. 25 сәуірде Робсон Макбет трагедиясының бурлеск нұсқасында басты рөлді ойнады. Бұл Шекспирдің туындыларын, мысалы, Чарльз Кин сияқты актерлердің салтанатты және ғылыми қойылымдарын пародизациялаған еркін бейімдеу болды, сонымен қатар көптеген танымал американдық минстрель әндерін де қамтыды. Көркемдер Робсонның Макбетінің қарапайым карикатура емес екеніне таң қалды: «Оның ерекшелігі – ол осы гротеск құрылымның түбінде жатқан трагикалық негізді сезінетіндей». 23 мамыр күні Робсон «Жолшыл музыкант» атты қайта қойылған бір актілік фарста Джем Багс рөлін ойнады – ол шала киген, лондондық көше әншісі еді. Ол өте шынайы бейнеледі, бұл көрермендерді таң қалдырып, қуантты, бірақ мұның себебі жеке тәжірибе болған болуы мүмкін. Оның ең танымал әні «Вилликинс және Дина» маусымның хитіне айналды және екі жыл ішінде ағылшын тілді әлемге танылды, Австралия мен Америкаға жетті. Робсонның бурлескке деген қабілеті «Шайлок» немесе «Венеция саудагері» қойылымында тағы да көрінді. Оның бурлесктегі ең есте қаларлық рөлі Медея болды, онда ол итальяндық жұлдыз Аделаида Ристоридің осы рөлдегі күшті эмоционалдық, қимыл-қозғалысқа толы ойынын пародизациялады. Бірақ күлкінің арасында, ол көрермендерді тастап кеткен әйелдің отчаюынан да қорқытты. Диккенс, екеуін де көрген, Робсонды комедиясы үшін емес, трагикалық эпизодтардағы әсерлілігі үшін артық көрді, былай деп жазды: «Оның өнерінің ерекше күші Ристоридің не істей алатынын және не істемейтінін көрсету арқылы оның нашарлығын ерекше жолмен аңғартады. Джейсонмен сахнасы керемет. Оның 10 минутқа жуық уақытқа созылған, құштарлыққа толы әні мен қылыш биі бар, Ристори 50 жыл бойы жеткізе алмайтын құштарлықты қамтиды». Ристори өзінің нұсқасын премьера кешінде көруге келді, ал сахналық қорқыныштан қатты зардап шеккен Робсон қатты алаңдап, сөздерін ұмытып, жалғастыра алмады: оны сахнадағы «ұлының» рөлін ойнаған кішкентай қыздың ес житкізгіштігі ғана құтқарып қалды. Робсонның басқа да жарқын рөлдеріне «Сюжет және құмар» қойылымындағы зұлым Десмаре, «Сары эльф» қойылымындағы зұлым рух Гам Боги және «Абайлағыш ханшайым» ертегілік қойылымындағы деформацияланған ханзада Ричкрафт кірді. Генри Джеймс, бала кезінде оны соңғы рөлде көрген, оны ешқашан ұмытқан жоқ: «Мен әлі де Робсонның ертегідегі кішкентай қара ханзада Ричкрафт ретінде сахнада сырғанағанын көремін; ол жасағанның бәрі бірден қорқынышты да күлкілі, өте шынайы, бірақ соған қарамастан, қасіретті». Такерей, оны «Сары эльфте» көрген, бір сәтте бурлескте жылап жатқанын көріп таң қалды. Бір жарым метрден аспайтын бойы, кішкентай қолы мен аяғы, бірақ үлкен басы бар Робсон дене бітімін комедияға немесе гротескке оңай бейімдеп, керемет пайдаланды. Оның физикалық ерекшеліктеріне қарамастан, сыншылар оның мансабының басында, егер қаласа, күшті трагикалық актер бола алатынын айтты, бірақ ол олай істемеді, әдетте ол әзіл мен қайғы арасындағы жылдам ауысуларды жасай алатын рөлдерді ойнады, бұл бір сыншыны «Робсон мырза жұлдыз емес, ол метеор» деп айқайлауға мәжбүр етті. Сэр Генри Ирвинг Робсонды «жақсы актер, бірақ керемет емес» деп бағалады – «иә, иә, ол керемет еді. Ол тек үш минут қана керемет бола алатынын білетін адам еді». Атақ-даңқының жылдарында Робсон Олимпиада театрының белгілі жұлдызы болды, соңынан оның менеджерлерінің біріне айналды. Оның жанкүйерлеріне Диккенс және Такерей сияқты әдебиетшілер ғана емес, сонымен қатар патшалар да кірді: Виктория патшайымы мен Альберт ханзадасы оның жанкүйерлері болды, оны көптеген патшалық қойылымдарға Виндзорға шақырды және әсіресе «Сары эльф» қойылымын бес рет сұрады.
"[T]he extraordinary power of his performance points to the badness of Ristori's acting in a singular way by bringing out what she might do, and does not. The scene with Jason is perfectly terrific. He has a frantic song and dagger dance, about 10 minutes long altogether, which has more passion in it than Ristori could express in 50 years." Ristori herself came to see his version on its opening night, and Robson, who suffered badly from stage fright, was so disconcerted he forgot his lines and was unable to go on: he was saved only by the presence of mind of the little girl playing his stage 'son', who cued his first lines. Other roles in which Robson excelled included the sinister Desmarets in Plot and Passion,(1853) the malevolent spirit Gam Bogie in The Yellow Dwarf(1854) and deformed Prince Richcraft in a fairy extravaganza, The Discreet Princess(1855). Henry James, who as a child saw him in the latter role, never forgot it: "I still see Robson slide across the stage, in one sidelong wriggle, as the small black sinister Prince Richcraft of the Fairy Tale; everything he did at once very dreadful and very droll, thoroughly true and yet nonetheless macabre " Thackeray, who saw him in The Yellow Dwarf, was astonished to find himself at one point almost in tears at a burlesque. Barely five feet tall, with small hands and feet but a large head, Robson made brilliant use of a physique which lent itself easily to comedy or the grotesque. Despite his physical oddities however critics suggested from early in his career that he could develop into a powerful tragic actor if he chose but he never did so, usually playing parts in which he could make the lightning transitions between humour and pathos which caused one admiring critic to exclaim 'Mr Robson is not a star he is a meteor.' Sir Henry Irving's verdict was that Robson was ' a good actor, but not great yes, yes, he was great. He was great enough to know he could only be great for three minutes.' During his years of fame Robson was the established star of the Olympic, eventually becoming one of its managers. His admirers included not only literary men such as Dickens and Thackeray but also royalty: Queen Victoria and Prince Albert were keen fans, inviting him to Windsor for many royal command performances and asking for The Yellow Dwarf in particular five times.
Өлу және қайтыс болу
Жеке өмірінде шаршаңқы және жасырынған Робсон әрқашан сахналық қорқыныштан қатты зардап шегіп, оны жеңу үшін көп ішімдік ішетін. 1861 жылдың жазында оның есте сақтауы нашарлай бастады, ол бір ай бойы өнер көрсетпеді. Кейін Олимпиадаға оралды және көрермендер оны жылы лебізбен қарсы алды, бірақ ол кезде ол есінен танып, кейде жақсарғанмен, 1862 жылдың соңына қарай оған сенуге болмайтын еді. Ол Олимпиадада соңғы рет 1862 жылдың 4 сәуірінде өнер көрсетті. Ұзақ провинциялық гастрольдер жасағанына қарамастан, Робсонның күрт құлдырауы байқалды. 1863 жылы Робсон өзінің ұлы Фредерик кішімен Дублиндегі Королева театрында өнер көрсетті. Екеуі де 4 шілдеде "Сван" театрындағы "Бутс" спектаклінде тіркелді. Робсон Лондонға ауыр сырқатпен оралды және 1864 жылдың 12 тамызында 19 Амптилл скверіндегі үйінде бүйрек және жүрек ауруларынан қайтыс болды. Газеттердегі некрологтарда жылы сезімдер білдірілді: оның жерлеу рәсіміне Олимпиаданың барлық қызметкерлері қатысты, ал театр сол күні құрмет көрсету үшін жабылды. Робсон Норвуд зиратында жерленді, бірақ 1971 жылы оның ескерткіші қирады, ал оның қабірінің нақты орны қазір белгісіз.
Жеке өмір
1842 жылы Робсон Розетта Фрэнсис Мэйге үйленді, одан Фредерик Генри Робсон (1843-1919) атты ұлы, ол да актер, және Фрэнсис (1846) атты қызы дүниеге келді. Оның мансабының басында аз табыс пен ұзақ сапарлар болды, бұл оның некесіне кері әсер етті. 1846 жылы екінші баласы туғаннан кейін Розетта мен екі баласы Робсонның Ирландияға баруына ілесе алмады, осылайша олардың жолдары айырылды. Бірақ отбасы толығымен бөлініп кеткен жоқ сияқты: жас Фредерик кейіннен әкесі Ирландияда болғанда әжесіне барып келгенін еске алды. Олимпиадада сәттілікке жеткен соң Робсон екі баласын, бірақ әйелін емес, өзімен бірге тұруға шақырды. Айырылысқан кезде Робсон мен оның әйелі басқа жандармен де қарым-қатынас құрған көрінеді: 1861 жылдың басында актер 19 Амптилл скверінде Сара Эмма Мэнли атты әйелмен бірге тұрды, ол халық санағында «Миссис Робсон» деп тіркелді. Бірақ көп ұзамай Мэнли кетіп, Розетта Робсон үлкен ұлы Фредериктің ата-анасын қайта табыстыруға жасаған әрекеттерінің нәтижесінде қайтып келді. Розетта Робсонның өліміне дейін оның жанында болды. Розетта қайтып келгеннен кейін шамамен бір жыл өткен соң, ол сегіз жастағы Эдвин Мей деген жиені бар ұлды үйге әкелді. 1879 жылы ол Эдвиннің Робсонның заңды ұлы екенін мәлімдеді, Робсонның олар айырылысқан кезде онымен кездескенін және осы кезде Эдвин ұйықтап қалғанын, бірақ оның тууы тіркелмегенін айтты. Дегенмен, басқа куәгерлердің сөзі Робсонның оны өз баласы деп мойындамағанын көрсетеді. Робсонның анасы Маргарет Браунбилл ұлынан он бес жылға артық өмір сүрді. Балалары сияқты ол да оның сахналық атын қабылдады, және ол қайтыс болғанда оның өлімі «Маргарет Робсон» деп тіркелді. Ол Робсонның қасына Норвуд зиратына жерленді.