Кіріспе

Балық түрлері

Креваль-жақы (Caranx hippos), сонымен қатар қара құйрықты тревалли, кувалли-жақы, қара кавалли, джек-креваль немесе сары кавалли деп те аталады, ірі теңіз балықтарының кең таралған түрі болып табылады. Креваль-жақы Атлант мұхитының тропикалық және қоңыржай суларында таралған, батыс Атлант мұхитында Жаңа Шотландиядан (Канада) Уругвайға дейін, ал шығыс Атлант мұхитында Португалиядан Анголаға дейін, Жерорта теңізін қоса алғанда кездеседі. Оны ұқсас түрлерден денесінің пішіні, қанаттарының түсі және қанат сәулелерінің саны, бүйірлік сызық қабықшалары сияқты анатомиялық ерекшеліктерімен ажыратуға болады. Бұл Caranx туысының ең ірі балықтарының бірі, ең ұзындығы 124 см, салмағы 32 кг жетеді, бірақ 60 см-ден асатын балықтар сирек кездеседі. Креваль-жақы жағалауға жақын және ашық теңіз суларында, шамамен 350 метр тереңдікте тіршілік етеді, көбінесе рифтерде, шығанақтарда, лагуналарда және кейде сағаларда кездеседі. Шығыс Атлант мұхитындағы ағымдармен солтүстікке тараған жас балықтар қыс кіргенге дейін тропикалық суларға қайта оралады; егер балықтар көшпесе, температура түрдің төзімділігінен төмен түсіп, жаппай қырылулар болады. Креваль-жақы – күшті, жыртқыш балық, көптеген зерттеулер оның түрлі ұсақ балықтармен, сондай-ақ шаян, креветка, қызылша, моллюска және калмар сияқты омыртқасыздармен қоректенетінін көрсеткен. Тамақтану әдеттері жасқа, орналасқан жерге және маусымға байланысты өзгеретіні анықталды, бұл кейбір зерттеушілерді түрдің тамақтануда талғамсыз екеніне алып келді. Креваль-жақы еркектерде 55 см, ал аналықтарында 66 см-ге жеткенде жетеді, шағылысу жыл бойы жүреді, бірақ бірнеше жерлерде белсенділіктің жоғарылауы тіркелген. Личинкалар мен жас балықтардың өсуі жан-жақты зерттелген, ең ескі жеке балықтың жасы 17 жылды құрайды. Креваль-жақы өзінің таралған аймағындағы коммерциялық балық аулау үшін маңызды түр болып табылады, жылдық аулау көлемі 1000 мен 30 000 тонна арасында. Оны құрлы торлар, желілер, қабық торлар және ілгекпен балық аулау сияқты әртүрлі әдістермен аулайды. Креваль-жақы сонымен қатар балық аулауда да, жем салуда да бағалы ойын балығы болып саналады. Балықтың етінің сапасы жақсыдан нашарға дейін бағаланады және оны жаңа, мұздатылған, консервіленген немесе балық ұны және май ретінде сатады. Креваль-жақы Тынық мұхиты креваль-жақысымен және ұзын қанатты креваль-жақысымен тығыз байланысты, соңғысы соңғы кезге дейін нағыз креваль-жақысымен шатастырылып келді.

Таксономия және филогенезия

Кревальдік жапырақша – Caranx туысына жататын балық, ол жапырақшалар немесе треваллилер деп белгілі бірнеше топтың бірі. Caranx өзі үлкен макрельдер отбасының бір бөлігі болып табылады, ол өз кезегінде Карангиформдар отрядының бір бөлігі болып табылады. Бұл түр Уильям Смит Ваниз бен Кен Карпентер «Каранкс гиппос» кешеніне жатады дейді, бұл балықтардың қатарына Caranx caninus (Тынық мұхиты кревальдік жапырақшасы) және Caranx fischeri (ұзын қанатты кревальдік жапырақшасы) жатады. Кревальдік жапырақша өз туысының ғылыми тұрғыдан сипатталған және аталған алғашқы түрі болды, сонымен қатар ол Caranx туысының типтік түрі болып табылады. Ол 1766 жылы атақты швед таксономисі Карл Линней Америка Құрама Штаттарының Каролина жағалауынан алынған голотиптік үлгіге негізделген. Ол түрді Scomber hippos деп атады, оны макрельдің Scomber туысына қосты, бұл практика 1801 жылға дейін таралған, онда карангидтер әлі де скомбридтерден бөлек деп танылмаған. Латын тілінде бұл атау «ат» дегенді білдіреді, ал Scomber hippos сөзбе-сөз ағылшын тілінде «ат макрелі» деп аударылады, бұл көптеген карангид түрлеріне арналған жалпы атауға айналды. Балық таксономиясының жағдайы жақсарғаннан кейін, түрлер Caranx және Carangus-қа көшірілді, қазір Caranx hippos деп аталады. Бернард Жермен де Ласепед кревальдік жапырақшаны макрельдерден бөліп, оны өзінің Caranx туысына қосқан алғашқы адам болды, бірақ ол балықты Caranx carangua деп қайта сипаттады, ол Caranx типтік түрі болды. Ласепедтің қайта атауымен қатар, түрдің жалпы саны алты рет қайта сипатталды, олардың барлығы, соның ішінде Ласепед, ICZN ережелері бойынша жарамсыз кіші синонимдер ретінде санатталды. Ғылыми әдебиетте Тынық мұхиты кревальдік жапырақшасының (Caranx caninus) және Caranx hippos-тің мүмкін конспецификациясы туралы кеңінен талқыланды, бірақ соңғысы Атлантикалық Caranx hippos-тарын түрге бөлуге қажет емес атау болды. Смит Ваниз бен Карпентер түрлер кешенінің ең соңғы шолуы балықтарды жеке түрлер ретінде қарастырды, олар гиперстоздың дамуындағы айырмашылықтарды және түрлердің мәртебесін дәлелдейтін анальдық қанаттардың түрлі түстерін келтірді. 150 см-ден үлкен балық туралы расталмаған мәліметтер де осы түрге жатқызылуы мүмкін. Кревальдік жапырақша морфологиялық жағынан басқа терең денелі карангидтерге ұқсас, созылып, орташа қысылған денеге ие, арқалық профилі ішке қарағанда, әсіресе алдыңғы жағынан, дөңгелек. Бүйірлік сызықтың алдыңғы қасбеті айқын және орташа ұзын, қисық бөлігі екінші арқалық қанаттың астында тура қимамен қиылысады. Тікелей қимасында 23 - 35 өте мықты шұңқырлар бар, екі жақты келілер құйрықтың тұяғында болады. Кеудесінде, жамбас қанаттарының алдындағы шағын шашақты қоспағанда, шашақ жоқ. Кревальдік жапырақшаның түсі қола жасылдан көк немесе көкшіл қараға дейін, ал көкшіл ақ немесе алтын түсті болады. Төс жағындағы қанатында қараңғы дақ бар, сондай-ақ оперкулумның жоғарғы жиегінде қараңғыдан қараңғыға дейінгі дақ бар. Жасөспірімдердің бүйірлерінде шамамен бес қара тік жолақтар болады, олар ересек кезінде жоғалады. Бірінші арқалық, көкірек және жамбас жамбастары ақтан қараңғыға дейін, кейде бүкіл алтын түстермен. Анальдық қанаттың жапырағы ашық сары, қанаттың қалған бөлігі алтыннан қараңғыға дейін, ал құйрық тұяғының төменгі жағы ересектерде жиі сары болады. Қалқанның өзі де алтыннан қараңғыға дейін, төменгі жағы көбінесе жоғарғы жағына қарағанда ашық сары, екі жағы да қара шетке ие. Атлантиканың шығысында ең оңтүстік жазба Анголадан келеді, түр Батыс Африка жағалауында Батыс Сахара мен Мароккоға дейін таралған, оның таралуы Жерорта теңізінің көп бөлігін қамтиды. Судың тұздылығы 0% - 49% аралығында, бұл түрдің судың кең ауқымына бейімделе алатынын көрсетеді. Батыс Африкадағы зерттеулер тұщы судағы популяциялардың жыныстық қатынастарында айтарлықтай айырмашылықтарды анықтады, ал аналықтарды мұндай ортада жетілгеннен кейін өте сирек көруге болады. Жағалауға қарай қозғалатын ересектер, әдетте, континенттік текше суларынан шықпайды, бірақ әлі де 350 м тереңдікке дейін еніп жатады. Ересектер Мексика шығанағындағы ірі мұнай платформаларының айналасында байқалды, онда олар адам жасаған құрылымды пайдаланып, жемшөпті аңғаруға арналған. Бұл түрдің личинкалары мен жас жасөспірімдері континенттік шельф пен беткейдің бойында теңізде тіршілік етеді. Олар мұнай платформалары мен саргазум кілемдері сияқты табиғи жүзетін қалдықтар айналасында жиналады.

Биология және экология

Крейвл-жақ Атлант мұхитындағы ең көп кездесетін ірі карангидтердің бірі болып табылады, кем дегенде екі жүйелі зерттеу оны осы аймақтағы ең көп таралған бес түрдің қатарына қойды, атап айтқанда Нигерия және Мексиканың Чиапас аймағындағы лагуналар. Америка және Африка жағалауларында маусымдық қозғалыстар белгілі, жас және ересек балықтардың көшіп жүретіні мәлім. Солтүстік Америкада солтүстік эстуарияларға келген жас балықтар қыс басталғанда суықтан қашу үшін жылы тропикалық суларға көшеді. Массачусетс штатындағы Слокум өзенінде суықтан туындаған 200 кревл-жақтың жаппай қырылуы тіркелді, бұл төмен температураның солтүстікке қарай таралатын топтар үшін маңызды қауіп екенін көрсетеді, 9.0°C төмен температура балық үшін өлімге алып келуі мүмкін. Бұл тек өзенде тіршілік ететін балықтарға ғана емес, сонымен қатар қыстағы қоңыржай аймақтарда тым ұзақ тоқтап қалатын теңіз балықтарына да қатысты.

Тамақ және тамақтандыру

Крейвл-жақ - өмірінің барлық кезеңдерінде негізгі жемі ретінде басқа шағын балықтарды аулайтын күшті жыртқыш балық, ал әртүрлі омыртқасыздар оның тамақтануында екінші дәрежелі роль атқарады. Тамақтың қалған бөлігі әртүрлі шағалалар, инеліктер, қабылдақтар, моллюскалар және стоматоподтардан тұрады. Ауланатын балық түрлері ареал бойынша өзгеріп отырады, Clupeidae, Sparidae, Carangidae және Trichiuridae отбасыларының өкілдері әртүрлі мөлшерде ауланады, көбінесе бір отбасының өкілдері жергілікті диетада басым болады. Пуэрто-Рикода дернәсілдер алғашқыда гаплокальцидтік копеподтармен қоректенеді, кейін өмір бойы балыққа негізделген диетаға көшеді. АҚШ-тың оңтүстігі мен Ганадағы популяциялардың тамақтануы да маусым мен жылға қарай айтарлықтай өзгерді, бұл екі зерттеудің авторларын бұрынғы қорытындылармен келісуге әкелді. Ересектер де, жас балықтар да күні бойы тамақтанады, әдетте түнде бейқызба болады.

Өмірбаян

Crevalle jack жыныстық жетілуіне еркектер мен әйелдердің әртүрлі ұзындығында жетеді, бағалаулар бойынша еркектер 55 см және 4-5 жаста, ал әйелдер 66 см және 5-6 жаста жетіледі. Кубада бұл сәуір және мамыр айларында болады. Ұрықталу алдында Crevalle jack-терің ірі топтары қалыптасады, олардың саны 1000-нан астам жеке басынан тұрады. Жұптар ұрықталу үшін топтан бөлінеді, осы кезде бір дарақтың түсі күрт қараңғыланады. Ұрықталу аяқталғаннан кейін жұп қайтадан негізгі топқа қосылады. Бұл түрдің отолиттері егжей-тегжейлі рентгендік дифракция зерттеулеріне ұшырады, олар отолиттердің биоминерализациясы негізінен арагонит фазасында жүреділігін көрсетті. Әйелдер еркектерге қарағанда жылдам өседі, өмірінің бірінші жылынан кейін 266,5 мм, екінші жылынан кейін 364,4 мм, үшінші жылынан кейін 370,9 мм және бесінші жылынан кейін 546,7 мм-ге жетеді. 676,6 мм ұзындығындағы әйелдің жасы 9 болған. Еркектердің ұзындығы бірінші жылы 252,4 мм, екінші жылы 336,2 мм, үшінші жылы 363,8 мм, бесінші жылы 510,3 мм-ге жетеді. 554 мм ұзындығындағы еркек сегіз жаста болған. Жастар пелагикалық ортада тіршілік ететін кезеңде, олар үлкен жануарларға және саргассум төсектері, буйлер және тіпті қайықтар сияқты жүзбелі нысандарға өте жақын жүзу үшін «пилоттау» деп аталатын мінез-құлықты пайдаланады. Жастар жағаға жеткенде, олар бастапқы ұрықталу жерінен үлкен қашықтыққа тараған болуы мүмкін және егер олар тірі қалу үшін қыста жылы климатқа көшіп кетуге мәжбүр болуы мүмкін. Кейбір балық шаруашылықтарында бұл түр ең көп таралғандарының бірі болып табылады, сондықтан бұл аймақтарда маңызды рөл атқарады. Америкада 1950 жылдан бері жылдық аулау көлемі 150-1300 тоннаны, ал 2000 жылдан бері 190-380 тоннаны құрады. Crevalle jack жаңа, мұздатылған, тұздалған және ысталған түрде, сондай-ақ балық ұны және май ретінде сатылады. Балықшылар көбінесе тереңдіктің күрт өзгеретін жерлерді, мысалы, арналарды, шұңқырларды, рифтерді немесе жартастарды, сондай-ақ күшті ағымдар мен айналмалы ағындар бар аймақтарды іздейді. Балықтар тірі және кесілген жемдерді, сондай-ақ әртүрлі жасанды жемдерді жақсы көреді, бірақ олар тамақтанатын кезде ұсынылған нәрседен сирек бас тартады. Көп қолданылатын жемдерге тірі балықтар, мысалы, шұбар балық және менхаден, сондай-ақ балық, кальмар немесе шаяннан жасалған өлі немесе кесілген жемдер жатады. Crevalle jack әртүрлі әуесқойлықтарды, соның ішінде қатты қасықтарды, джигтерді, плагтарды және попперлерді, сондай-ақ ұшқыштар мен жұмсақ резеңке әуесқойлықтарды оңай қабылдайды.