Кіріспе

Амфибия түрлері. Мұздақты жазық саламандрасы (Ambystoma cingulatum) – Солтүстік Американың оңтүстік-шығысында табиғи ортада өсетін, құрылымы құрып бара жатқан саламандра түрі.

Сипаттама

Бұл кішкентай (жалпы ұзындығы 9–13,5 см) сопақ денелі мол саламандраның бір түрі. Басы кішкентай, анық емес, аяқтары қысқа, ал құйрығы ұзын және дөңгелек. Көбінесе қоңырдан күлгілт қараға дейінгі түсті негізге ие, оның үстінде жіңішке сұр немесе күміс ақ түсті торлы (тор тәрізді) өрнектер, жолақтар немесе шашыраңқы дақтар болады. Жанағылы сулық дернәсілдері айқын түсті, денелерінде қалың қоңыр және сары түсті бойлық жолақтар кездеседі.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Мұздатылған жалпақ ағаш саламандрасының географиялық таралу аймағы өте шектеулі, ол тек АҚШ-тың оңтүстік-шығыс жағалау жазығында ғана кездеседі. Ол Флориданың солтүстігінде, Оңтүстік Каролинаның оңтүстігінде және Джорджияның оңтүстігінде Апалачикола өзенінің шығысындағы маусымдық сулы қарағайлы жазықтарда және қарағайлы саванналарда мекендейді. Мұздатылған жалпақ ағаш саламандрасы көлдік кипарис (Taxodium ascendens) және қара тупело (Nyssa sylvatica var. biflora) ағаштарының қаптамасымен және жергілікті шөптер мен өсімдіктердің алуан түрлілігімен сипатталатын, уақытша пайда болатын және кебутін шағын көлдерде көбейеді.

Әдеп-тәрбие және тамақтану

Ересек саламандрлер жылдың көп бөлігін жер астында, әсіресе рактардың илеулерінде өткізеді, онда олар түрлі ұсақ жәндіктермен қоректенеді деп есептеледі, бірақ қазірге бар аз ғана жемтік туралы мәліметтердің көп бөлігі жер құрттарынан тұрады. Қыркүйектен желтоқсанға дейін ересектер айналасындағы жоталы жерлерден туған сулы-батпақты жерлеріне суық фронттардың өтуіне байланысты жауын кезінде көшіп барады.

Өсіру

Жұптасу құрғақ көлдіктерде немесе өте шалшық суларда жүзеге асады, онда ұрғашысы еркек субстратқа қалдырған сперматофорды қабылдайды. Ұрғашылар 100–200 жұмыртқа салады, оларды 1–12 жұптық топтарға бөліп, көбінесе шөптесін өсімдіктердің жамылғыларында немесе құрғақ көл алабындағы шағалалардың тесіктеріне орналастырады. Жұмыртқа қабығындағы ұрықтар тез дамиды және көлдегі су деңгейінің көтерілуінен суға толу кезінде шайқалады. Дерн кезеңі 11–24 аптаға созылады, метаморфтар көбейту көлдерінен сәуірден маусымға дейін шығады. Жыныстық пісілу мерзімі еркектерде шамамен 1–2 жыл, ал ұрғашыларда 2–3 жылды құрайды.

Қорғау

Еуропалықтар қоныстанғанға дейін, бұл түр ұзын жапырақты қарағай (Pinus palustris) және сымдық шөптер (Aristida spp.) қауымдастығының көптеген өкілдерінің бірі болған, бірақ қазіргі кезде оның көп бөлігі қалалық құрылыс, ауыл шаруашылығы және қарағай шаруашылығымен алмастырылды. Бір жарияланған зерттеуде табиғи қарағай орманын шұңқырлы және төсекті қарағай алқаптарына айналдырудың орман шаруашылығының әдеттегі тәжірибесі салдарынан, өте көп көбейетін популяцияның жойылуы құжатталған. Табиғи өрт үлгілерінің өзгеруі қалған тоңған жалпақ ормандағы саламандраның тіршілік ортасының одан әрі деградациясына әкелді. Қорғалатын жерлерде қысқы бақыланған өрттер мен жазғы табиғи өрттерді сөндірудің үйлесімі, өрттің сақталуына байланысты уақытша сулы өсімдіктер қауымдастықтарының тарихи құрылымынан ауытқуына себеп болды, нәтижесінде ұялау ортасы және дернәсілдерге пана ретінде қолданылатын өсімдіктер жойылды. Осы жерді пайдалану шараларының нәтижесінде, популяциялар қазір өте аз, үзіліссіз және ареал бойынша кеңінен фрагменттелген. Қазіргі уақытта олар Флорида және Джорджиядағы қалған бірнеше жерлермен шектелген, ал Оңтүстік Каролинадағы жағдайы әсіресе осал. 1999 жылы АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметі жалпақ ормандағы саламандраны федералды түрге қауіп төндіретін жағдайға енгізді, бірақ тіршілік ортасының жоғалуы жалғасуда. 2007 жылы түр екі түрге бөлінген кезде – тоңған жалпақ ормандағы саламандра (Ambystoma cingulatum) және торлы жалпақ ормандағы саламандра (Ambystoma bishopi), тоңған жалпақ ормандағы саламандра қауіп төндіретін мәртебесін сақтап қалды, ал торлы жалпақ ормандағы саламандра көп ұзамай федералды жойылып бара жатқан тізімге енгізілді.