Кіріспе
Басқа біреудің махаббатына негізделген тартымдылық сезімі. Өзара ұнату, сондай-ақ тартымдылықтың өзаралығы деп те аталады, бұл адамның екінші біреудің өзіне деген тартымдылығын білгенде немесе сезгенде ғана оған тартылуы. Өзара ұнату адамның тартымдылығына және қарым-қатынастардың қалыптасуына маңызды әсер етеді. Бір-біріне өзара қызығушылық танытқан адамдар көбінесе достық немесе романтикалық қарым-қатынас бастайды немесе дамытады. Әдемілік, махаббат, сүйіспеншілік және құрмет – екі адам арасындағы өзара ұнатудың сипаттамалары. Өзара ұнату болғанда, күшті өзара тартымдылық немесе күшті өзара сүйіспеншілік пайда болады, бірақ басқалармен мұндай болмайды. Жылылық және жақындық сезімдері де маңызды рөл атқарады. Бір-біріне назар аудару және бірге уақыт өткізуге деген ниет – өзара ұнатудың тағы бір айқын белгісі.
Reciprocal liking, also known as reciprocity of attraction, is the act of a person feeling an attraction to someone only upon learning or becoming aware of that person's attraction to themselves. Reciprocal liking has a significant impact on human attraction and the formation of relationships. People that reciprocally have a liking for each other typically initiate or develop a friendship or romantic relationship. Feelings of admiration, affection, love, and respect are characteristics for reciprocal liking between the two individuals. When there is reciprocal liking there is strong mutual attraction or strong mutual liking, but with others there is not. The feelings of warmth and intimacy also play a role. The consideration and desire to spend time with one another is another strong indicator for reciprocal liking.
Алғашқы зерттеулер
Психологиялық зерттеулер көрсеткендей, адамдар өздерін жақсы көретін адамдарды ұнатады. Мысалы, психологиялық зерттеудің бірінші кезеңінде қатысушылар бір бейтаныс адамның өздерін жақсы көретінін жасырын білді. Эллиот Аронсон мен Филип Ворчел бұл зерттеуді жүргізді, онда қатысушылар жұп болып бір-бірімен қарапайым әңгімелесуі керек болды. Әңгімелесуден кейін олар өз серіктерін қаншалықты ұнататындарын жеке бағалады. Бірақ, әр жұптың біріндегі адам шын мәнінде экспериментке қатыспады, оның орнына зерттеушілермен бірге жұмыс істейтін, қатысушы рөліндегі адам болды. Зерттеудегі әр әңгіме нақты қатысушы мен дайындықтан өткен актер арасында өтті. Әңгімелесуден кейін қатысушылардан өз серіктері туралы ойларын қысқаша жазу сұралды. Олар бұл мәлімдемелерді жазғаннан кейін, зерттеушілер оларға серіктерінің жазғандарын оқуға рұқсат берді. Қатысушылар өз серіктерінің оларды ұнататынын оқығаннан кейін, серіктерінің оларды ұнатпайтынын оқыған кездегіден гөрі, серіктерін көбірек ұнататындарын айтты.
Тартылу және қарым-қатынастар
Тартылыс – екі адамның өзара әрекеттесу процесі, онда бір адам сөз арқылы, визуалды немесе басқа да ынталандырулар жібереді, ал екінші адам осы ынталандыруларға белгілі бір деңгейде жағымды жауап қайтарады. Өзара ұнату, романтикалық, сексуалдық және платоникалық қарым-қатынастарды қоса, кіммен қарым-қатынас жасайтынымызға әсер етеді. Сарапшылардың пікірінше, адамдар серік іздегенде, өздеріне ұқсас мәртебеге, физикалық тартымдылыққа және жеке қасиеттерге ие адамдарды іздейді. Бір теория бойынша, адам өзін жақсы сезіндіретін серіктесті таңдайды. Зерттеушілер екі жыныстың да бір-бірін тарту үшін қолданатын флирт мінез-құлықтарының жиынтығын мойындайды. Романтикалық тартымдылықпен басталатын әңгімелер көбінесе жеңіл болып, күлкіге толы болады. Тартымдылықтың көптеген принциптерін анықтаған жылдар бойғы зерттеулердің бірі – Арон мен оның әріптестерінің 1989 жылы жүргізген тәжірибесі, онда көптеген адамдар өзара ұнату, тұлға және сыртқы келбетті махаббатқа түсуге ықпал ететін факторлар ретінде атады. Адамдар табиғи түрде оларға жағымды эмоциялар білдіретін адамдарға тартылады, ал біреудің өзіне қызығуын білу осы өзара қызығушылықты тудыруы мүмкін. Өзара ұнату дене тілі арқылы (мысалы, көзбен байланыста болу немесе алға еңкейу) сөзсіз де көрсетілуі мүмкін. Махаббатқа түсу кезінде өзара ұнату мен адамның сүйкімділігі ең маңызды факторлар болып табылады. Арон және тағы басқалар (1989) өз үлгісіндегі, жақында ғашық болған канадалық студенттердің шамамен 90% -ы екінші адамның өзіне тартылғандығын ойлағандығын айтты, ал зерттеуде көзбен байланысты сақтау ең көп кездесетін белгі екені көрсетілді. Сондай-ақ, адамдар көбінесе өздеріне ұнаған адамның үміттеріне немесе қалауларына сай келу үшін өздерін таныстыруын өзгертетіні, назар немесе махаббат іздеген адамдардан да осылай істейтіні анықталды. Өзара ұнату мектептерде және жалпы жас ұрпақ арасында байқалады. Мысалы, балалар өздерінің құрбыларының мінез-құлқын, қарым-қатынастарын және өзара әрекеттесуін бағалап, содан кейін өз түсіндірулерін жасайды. Оқушылар көбінесе өздеріне ұқсас достарды таңдайды, яғни бірдей ұнатулар мен қызығушылықтары бар адамдарды. Бұған екі психологиялық себеп бар: біріншісі – әлеуметтік қысым, екіншісі – адамдардың өздеріне ұқсас адамдар туралы жасаған болжамдары. Оқушылар көбінесе достыққа байланысты адамның жасына, жынысына, әлеуметтік статусына немесе нәсілдік-этникалық тегіне байланысты әлеуметтік қысымға ұшырайды. Натаниел Бранден "өз-өзіне деген құрмет мүмкін және бізге сәйкес нәрселер туралы жасырын күтулерді қалыптастырады" деді және "біздің шындығымыз біздің бастапқы сенімдерімізді растайды және нығайтады" деп қосты. Бұл өзін-өзі бағалаудың өзара ұнатуға қатысты рөлін түсіндіреді.
Мәдениеттің әсері
Әр түрлі мәдениеттерден келген адамдар өзара ұнатудың әсерін әртүрлі сезіне және түсіне алады, себебі кейбір адамдар мәдени орталарына байланысты ауызша немесе ауызша емес қарым-қатынасты әртүрлі қабылдайды. Жоғары контекстті мәдениеттерде (ЖКМ) және төмен контекстті мәдениеттерде (ТКМ) бұл адамдардың басқаларды қабылдауына әсер ете алады, олардың өсуіне байланысты бірнеше факторларға байланысты. Қытай және Корея сияқты жоғары контекстті мәдениеттерде адамдар көбінесе тұманды және екіұшты тіл қолданады, ал төмен контекстті мәдениеттерде адамдар қарым-қатынастарында анық және тікелей болады. Бұл екі мәдениет түрі өзара ұнатуға әсер етуі мүмкін, себебі егер осы екі мәдениеттен бір-бір адам әңгімелесіп жатса, ТКМ-нен келген адам ЖKM-нен келген адамға ұнамайтынына сене алады, себебі ол екіұшты тіл қолданып сөйлейді. Нәтижесінде, төмен контекстті мәдениеттен келген адам жоғары контекстті мәдениеттегі әңгімелесу серігінің өзін ұнатпайтынына қорытынды жасауы мүмкін, және өзара ұнату қағидаларын сақтап, ол да сол ұнатуды немесе қызығушылықты қайтарады. Мәдениет өзара ұнатуда ерекше рөл атқарады, сондай-ақ басқа мәдениеттерден тәуелсіз жұмыс істейтін мәдениеттер де адамдардың бір-бірін ұнатуы үшін маңызды фактор болып табылады. Жеке өзін-өзі жетілдіру және қарым-қатынаста эмоционалды жақындық мақсаттары тәуелсіз мәдениеттерде жиі басты орынға қойылады. Мысалы, екі адамның үйленуіне махаббат басты себеп болуы керек. Өзара ұнату этикасы дерлік барлық ірі діндерде қабылданады, және егер бұл тоқтаса, адам мәдениеті дамымайды, себебі адамдар үнемі бір-бірімен тауарлар, қызметтер және басқа да нәрселерді алмасады. Екінші жағынан, антропологтар мен тарихшылардың зерттеулеріне сүйенсек, кейбір мәдениеттерде, мысалы, кейбір батыс емес елдерде романтикалық махаббаттың белгілері жоқ сияқты.
Әлеуметтік желілер
Өзара ұнату дегеніміз, бір пайдаланушының жазбасын, суретін немесе мақаласын ұнатып, одан кейін сол пайдаланушының мазмұнын алғаш ұнатып алған екінші пайдаланушының жазбасын ұнатуы да болуы мүмкін. Мұндай жағдай көбінесе алғыс ретінде жасалады.