Кіріспе

Құқыстан тыс өлтірулерді жүзеге асыратын қарулы топ. Өлім отряды – саяси қуғын-сүргін, геноцид, этникалық тазалау немесе революциялық террордың бір бөлігі ретінде құқыстан тыс өлтірулер, жаппай қырғын немесе күштеп жоғалуларды жүзеге асыратын қарулы топ. Көтерілісшілер құрмаған жағдайларда, жергілікті немесе шетелдік үкіметтер өлім отрядының қызметіне белсенді түрде қатысады, қолдайды немесе немқұрайлылық танытады. Өлім отрядтары тұрақты ұйымдасқандығымен және құрбандардың көп санымен (әдетте мыңдаған немесе одан да көп) – бұл құрбандар танымал тұлғалар болмауы мүмкін – жабайы өлтірулерден ерекшеленеді. Қанішерлікпен қатар зорлау, азаптау, өртеу немесе жарылыс сияқты басқа да зорлық-зомбылық әрекеттері жасалуы мүмкін. Олар құпия полиция күштерінен, жартылай әскери жасақтардан, үкімет әскерлерінен, полициядан немесе олардың комбинациясынан құралуы мүмкін. Сонымен қатар, олар өздігінен қорғаныс жасақтары, сыйлық аңшылары, жалдамалы сарбаздар немесе шартты кісі өлтірушілер ретінде ұйымдастырылуы мүмкін. Егер өлім отряды мемлекет тарапынан бақыланбаса, олар көтерілісші күштерден немесе картельдер сияқты ұйымдасқан қылмыстық топтардан тұруы мүмкін.

Тарих

"Өлім отряды" термині мұндай топтардың қызметі 1970-ші және 1980-ші жылдары Орталық және Оңтүстік Америкада кеңінен белгілі болғанға дейін аса танымал болмағанмен, өлім отрядтары тарих бойы түрлі нысандарда қолданылып келген. Бұл терминді алғаш рет Румыниядағы фашистік "Темір гвардия" қолданды. Олар 1936 жылы саяси қарсыластарын өлтіру үшін "Темір гвардия" өлім отрядтарын ресми түрде құрды. Бұл терминді Алжир шайқасында Пол Ауссарес та қолданған.

Салқын соғыс қолданысы

Латын Америкасында өлім отрядтары алғаш рет Бразилияда пайда болды, онда 1960 жылдары Esquadrão da Morte (сөзбе-сөз "Өлім отряды") деп аталатын топ құрылды; олар кейіннен 1970 жылдары Аргентина мен Чилиге тарады, ал 1980 жылдары Орталық Америкада қолданылды. Аргентинада 1970 жылдардағы "Лас соғыс" кезінде әскери хунтаға қарсы либералдық және коммунистік оппозицияны басып-жану мақсатымен соттан тыс өлтірулер жүргізілді. Мысалы, Альянса Антикоммуниста Аргентина "Лас соғыс" кезінде белсенді болған, өте оңшыл өлім отряды болды. Чилидің 1973–1990 жылдардағы әскери режимі де осындай кісі өлтірулерге қатысты. Мысал үшін, "Кондор операциясын" қараңыз. Салвадордағы азамат соғысы кезінде өлім отрядтары 1980 жылдың 24 наурызында аса танымал болды, сол күні снайпер архиепископ Оскар Ромероны монастырь шіркеуінде мисса өткізіп жатқанда өлтірді. 1980 жылдың желтоқсан айында үш американдық монах – Ита Форд, Дороти Казел және Мора Кларк, сондай-ақ миссионер Жан Донован, кейіннен нақты бұйрық бойынша әрекет еткені анықталған әскери бөлімдермен зорлап, өлтірді. Өлім отрядтары жүздеген нақты және күдікті коммунистерді өлтіруде маңызды рөл атқарды. Бостандық теологиясын таратушы дін қызметкерлері, мысалы, әке Рутилио Гранде де жиі нысанаға алынды. Қылмыскерлердің Сальвадор әскерінің сарбаздары екені анықталды, олар Картер әкімшілігі кезінде АҚШ-тан қаржыландыру мен әскери кеңес алған. Бұл оқиғалар АҚШ-та наразылық тудырып, оның президенттік мерзімінің соңында әскери көмекті уақытша тоқтатуға әкелді. Өлім отрядтарының қызметі Рейган жылдарында да (1981–1989) жалғасты. Гондураста да 1980 жылдары өлім отрядтары белсенді болды, олардың ең танымал бөлімі – 316-шы батальон. Үкімет тарапынан қолдау көрсетілген күштердің қолынан жүздеген адамдар, оның ішінде мұғалімдер, саясаткерлер және кәсіподақ жетекшілері қаза тапты. 316-шы батальон АҚШ Орталық барлау агенттігінен (ЦРУ) айтарлықтай оқыту алды. Оңтүстік-Шығыс Азияда Вьетнам соғысы кезінде екі тарап та соттан тыс өлтірулер жасады. Тет шабуылы кезінде Саигонда құрбандарының денелерін тастап жатқан кезде ұсталғаннан кейін, Оңтүстік Вьетнам полиция қызметкерлері мен олардың отбасыларын өлтіруге тапсырыс берілген Вьет Конг бөлімшесінің командирі Нгуен Ван Лем 1968 жылдың 1 ақпанында полиция генералы Нгуен Нгок Лоанның камера алдында соттан тыс өлім жазасына кесілді.

Соңғы кезде қолданылуы

2010 жылдан бері Чечняда өлім отрядтарының қызметі тоқтаған жоқ.

Мысыр

Мысырдың Темір Қорғауы – Мысыр Корольдығының сарайдағы саяси қозғалысы немесе құпия сарай ұйымы болды, ол Мысырдың Фарухтың жауларын өлтірді, немесе Фарухтың жеке бұйрығымен әрекет ететін, өлтіруге рұқсаты бар құпия бөлімше саналды. Ол бірнеше қанысты оқиғаға қатысты.

Кот - д ' Ивуар

Бұл елде өлім отрядтарының белсенді қызмет ететіні хабарланды. АҚШ мұны айыптағанмен, тоқтату қиын болып тұр. Сонымен қатар, кімнің осы өлтірулерге қатысы бар екеніне дәлел жоқ. Лауран Гбагбо "Jeune Afrique" панафрикалық журналына берген сұхбатында оппозицияның бір жетекшісі Алассан Уаттараны (АДО) әйелінің өлім отрядтарына қатысы туралы ақпараттық шабуылды ұйымдастыруда айыптады. Ол сондай-ақ, осы айыптауларды жариялаған француз газеттеріне қарсы француз соттарында сот процесін ұтып алды.

Қырғызстан

2014 жылдың желтоқсан айында Кенияның терроризмге қарсы күрес полициясының қызметкерлері Al Jazeera телеарнасына 500-ге жуық соттан тыс өлімге жауапты екендерін мойындады. Бұл қылмыстар жыл сайын бірнеше жүз адамның өліміне әкелді. Олардың арасында Кениядан шыққан «Аль-Шабаб» ұйымымен байланысы бар Абубакер Шариф Ахмет «Макабури» болды, ол 2012 жылдан бері Кения полициясымен өлтірілген 21 ислами экстремисттің бірі еді. Агенттердің сөзіне қарағанда, Кения полициясы терроризм күдіктілерін сотқа өткізе алмағандықтан олар өлімге барарлық шара қолданды. Осылайша, офицерлер Кенияның Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің тікелей бұйрығымен әрекет еткендерін мәлімдеді, оның құрамына Кения президенті, вице-президент, Қорғаныс күштерінің басшысы, Полицияның бас инспекторы, Ұлттық қауіпсіздік барлау қызметінің директоры, Ішкі істер министрі және Ішкі істер министрлігінің бас хатшысы кірді. Кения президенті Ухуру Кениатта және Кенияның Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің мүшелері соттан тыс өлтірулер бағдарламасын жүзеге асырғанын жоққа шығарды. Сонымен қатар, офицерлер Батыс елдерінің қауіпсіздік органдары бағдарламаға барлау мәліметтерін, соның ішінде мақсаттардың орналасқан жері мен қызметі туралы ақпарат ұсынғанын, ал Ұлыбритания үкіметі жабдықтар мен оқыту түрінде қосымша логистикалық көмек көрсеткенін айтты. Кеңестің Бас қызмет бөлімінің бір кениялық офицері Израильдік инструкторлар оларды қалай өлтіруге үйреткенін мәлімдеді. Халықаралық адвокаттар қауымдастығының төрағасы Марк Эллис, егер шетелдік мемлекеттердің мұндай қатысуы болса, ол халықаралық құқықтың бұзылуы болады деп ескертті. Ұлыбритания мен Израиль Кенияның Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің хабарланған өлім отрядтарына қатысқандарын жоққа шығарды, ал Ұлыбритания Сыртқы істер министрлігі Кения билігіне бұл айыптаулар бойынша хабарласып, мәлімдеме жасады.

Оңтүстік Африка

1960 жылдардан бастап Африка Ұлттық Конгресі (АҰК) және оның одақтасы Оңтүстік Африка Коммунистік Партиясы (САКП), сондай-ақ Панафрикалық Конгресс (ПАК) Оңтүстік Африканың Ұлттық Партиясы (НП) басқаратын апартеид үкіметін құлату үшін күресті бастады. АҰК-тың қарулы күші Umkhonto we Sizwe (MK) және Оңтүстік Африка қауіпсіздік күштері ел ішінде де, шетелде де бомбалау және бағытталған кісі өлтірулерге жиі қатысты. Апартеидтің ең танымал өлім отрядтары – Азаматтық Ынтымақтастық Бюросы (CCB) және Оңтүстік Африка Полициясының қарсы бүлік бөлімі C10, оған полковник Эуген де Кок басшылық етті және ол Преторияның батысындағы Влакплас шаруашылығында орналасқан, сонымен қатар ол тұтқындарды азаптау орталығы болды. Апартеид тоқтатылғаннан кейін Ұлттық Партия мен АҰК жасаған өлім отрядтарының зорлық-зомбылығын Ақиқат және Келісім Комиссиясы зерттеді.

Уганда

1971 жылдан 1979 жылға дейін Уганда диктаторы Иди Амин мемлекет жауларын өлтіру үшін өлім жасаушы топтар құрды.

Доминикан Республикасы

Рафаэль Трухильоның Доминикан үкіметі Мигель Анхель Паулино басқарған, "ла 42" деп аталатын өлім отрядын пайдаланды. Олар "Carro de la Muerte" (Өлім көлігі) деп аталған әсем қызыл түсті "Packard" көлігімен жүріп, қылмыстар жасады. Хоакин Балагердің 12 жылдық билігі кезінде "Демократиялық антикоммунистік және антитеррористик фронт", көбінесе "Ла Банда Колора" деп танылған, "ла 42" отрядының іс-әрекеттерін жалғастырды. Ол сонымен қатар "Петрушка" (Parsley) қырғынында гаитиліктерді өлтіруге SIM арқылы рұқсат бергенімен де белгілі.

Гаити

Тонтон Макут – 1959 жылы Гаити диктаторы Франсуа "Папа Док" Дювалье құрған, 30 000-нан 60 000-ға дейін гаитиліктерді өлтірген жарым әскери күш.

Мексика

Америкалық үндістер соғыстарына ұқсас, Мексиканың Орталық Республикасы апачилердің шабуылдарына қарсы күресті. 1835-1837 жылдар аралығында, Мексиканың Тәуелсіздік соғысынан кейін өткен 15 жылдың ішінде және Техас революциясының қайнаған кезінде, Мексиканың Сонора және Чихуахуа штаттары (АҚШ-тың Техас, Нью-Мексико және Аризона штаттарымен шектес) аймақтағы апачи тайпалары үшін сыйлық белгіледі. Чихуахуа штатында бұл сыйлық АҚШ-тан "сыйлық аңшыларын" тартты, олардың көпшілігі англоамерикандықтар, қашқан құлдар және тіпті басқа үнді тайпаларынан болды. Сыйлық апачилердің бас сүйектері үшін төленді: әрбір жауынгер үшін 100 песо, әйел үшін 50 песо және бала үшін 25 песо. Тарихшы Дональд Ворчестер былай жазды: "Жаңа саясат әртүрлі адамдарды тартты, оның ішінде англолар, Семинол Джон Хорс басқарған қашқан құлдар және үндістер болды. Киркер Делавар және Шоуни тайпаларын пайдаланды; Террасас сияқты басқалары Тарахумара тайпаларын пайдаланды; ал Семинол басшысы Коакучи өз халқының Үндістан аумағынан қашқан тобын басқарды". Бенито Хуарес билікке келгенде және президенттік лауазымға қайта оралғанда, ол Максимилиан I, Томас Мехиа және Мигель Мирамонды сатқындық, Максимилиан жасаған реформалар және француз императоры Наполеон III-ке көрсеткен қолдауы үшін өлтіру үшін жасақ құрды. Сол жасақтың сарбазы болған Аурелиано Бланке 45 жылдан кейін, 1912 жылы Франсиско И. Мадероның бұйрығымен атылуға үкім етілді. Франсиско бірнеше айдан кейін, 1913 жылы өлім жазасына кесілді.

Мексика революциясынан кейін

Мексика революциясынан кейін жеті он жылдан астам уақыт бойы Мексика, Парти Революционист институционал (ПРИ) басқаратын бір партиялық мемлекет болды. Осы кезеңде, мемлекет жауы деп саналғандарға қарсы өлтіру отрядтарының тактикасы жүйелі түрде қолданылды. 1920-1930 жылдары, ПРИ-дің негізін қалаушы, президент Плутарко Элиас Каллес, Кристеро соғысында Мексикадағы Рим католиктерінің көпшілігіне қарсы өлтіру отрядтарын пайдаланды. Каллес өзінің себептерін Мексиканың Францияның үшінші республикасындағы елшісі Альберто Дж. Паниге жеке телеграмма арқылы түсіндірді: «Мексикадағы Католик шіркеуі – саяси қозғалыс, және оны діни гипнозбен адамдарды алдаудан құтқару керек. Бір жыл ішінде діни рәсімдерсіз, халық иманды ұмытып кетеді».

Каллес және оның жақтастары, Мексика армиясы мен полициясын, сондай-ақ Қызыл жейделер сияқты жартылай әскери күштерді діни қызметкерлерді, монахтарды және белсенді діншілдерді ұрлау, азаптау және өлімге кесу үшін пайдаланды. Мексикалық католиктер де теміржол бойындағы телеграф бағаналарына асылып өлтірілді. Мексика мемлекетінің католицизмге қарсы науқанының көрнекті құрбандарының қатарында жасөспірім Хосе Санчес дель Рио, иезуит діни қызметкері Мигель Про және христиан бейбітшілігін жақтаған Анаклето Гонсалес Флорес (Кристеро соғысының қасиеттілері де қараңыз) болды. Осыған жауап ретінде, 1927 жылы Мексика мемлекетіне қарсы қарулы көтеріліс – Кристеро соғысы басталды. Көбінесе шаруа еріктілерінен құралған және зейнеткер генерал Энрике Горостиета Веларде басқарған Кристеролар да зұлматтарға жауапты болды. Олардың арасында Мексиканың бұрынғы президенті Альваро Обрегонның өлімі, пойызды тонау және ауылдық мұғалімдерге қарсы зорлық-зомбылық шабуылдары болды. Көтеріліс, Әулие Тақ пен Мексика мемлекеті келісімге келгеннен кейін көп бөлігінде аяқталды. Амнистия ұсынылғандарына қарамастан, қаруын тастаудан бас тартқан генерал Горостиета 1929 жылғы 2 маусымда Халискода Мексика армиясымен шайқаста қаза тапты. Жаулық тоқтағаннан кейін, Мексика қауіпсіздік күштері 5000-нан астам Кристероны жазасыз өлімге кесті. Кристеро соғысының оқиғалары 2012 жылғы «For Greater Glory» фильмінде бейнеленген.

Салқын соғыс кезінде

1960, 1970, 1980 және 1990 жылдары марксистер мен әлеуметтік консерваторлар сияқты PRI-ға қарсы белсенділерге қарсы өлім отрядтары қолданыла берді. Бұған мысал ретінде 1968 жылы Мексика қаласындағы режимге қарсы наразылық митингісіне қауіпсіздік күштерінің шабуыл жасаған Тлателолько трагедиясын келтіруге болады. Осы оқиғадан кейін "Los Halcones" (Аққулар) және "Brigada blanca" (Ақ бригада) сияқты жартылай әскери топтар саяси диссиденттерді шабуылдау, іздеу және жою үшін пайдаланылды. Журналистер мен американдық құқық қорғау органдары PRI-дың жоғары лауазымды мемлекет қайраткерлері мен мексикалық есірткі картельдері арасында сөз байласып келісім жасаған деген айыптар тақты. Тіпті PRI билігі тұсында есірткі сатушылар Мексика мемлекетінің рұқсатынсыз сәттілікке жете алмайды деген де пікірлер айтылды. Егер есірткі сатушы ықпалынан шығып қалса, мексикалық құқық қорғау органдары олардың операцияларына қарсы қимылдарға көшеді, мысалы, 1987 жылы Пабло Акоста Вильярреалға жасалғандай. Эрнесто Фонсека Каррильо, Рафаэль Каро Квинтеро және Хуан Хосе Эспарагоса Морено сияқты есірткі барондары 1970 және 1980 жылдары Мексикада есірткі плантацияларын тергеген немесе жойған Есірткіге қарсы күрес басқармасы агенттері мен Федералды сот полициясы командирлерін өлтіру үшін Федералды қауіпсіздік дирекциясын (Dirección Federal de Seguridad) өлім отряды ретінде пайдаланды. Мысалы, DEA агенті Кики Камарена Гвадалахарадағы Rancho Bufalo операциясына қатысқандығы үшін азаптап өлтірді. DFS сондай-ақ журналистерді өлтіру үшін өлім отрядтарын ұйымдастырды, оның ішінде DFS басшысы Хосе Антонио Зоррильяның бұйрығымен өлтірілген Мануэль Буэндиа да бар.

Режимді өзгерту және "наркологиялық соғыс тактикасы"

1990 жылдардың басында PRI өзінің абсолютті саяси билігін жоғалта бастады, бірақ оның жемқорлығы соншалықты кең таралғандықтан, Хуарес картелінің басшысы Амадо Каррильо Фуэнтес тіпті Мексиканың әуе қорғаныс жүйесіндегі бір мүмкіндікті сатып ала алды. Осы кезеңде оның ұшақтарына Мексиканың әуе күштерінің араласуынсыз, есірткіні АҚШ-қа контрабандалық жолмен әкелуге рұқсат берілді. Осының нәтижесінде Каррильо Фуэнтес "Аспанның Иесі" деп танылды. 1990 жылдары Мексикада есірткі картельдерінің саны артып, Мексика шығанағы картелі сияқты ұйымдар бәсекелес картельдердің топтарын басу, бақылау және жою үшін Лос Зетас сияқты өлім отрядтарын құрды. PRI Чиапас қақтығысында Сапатист Ұлттық Азаттық Армиясына қарсы да өлім отрядтарының тактикасын қолданды. 1997 жылы Мексиканың Чьяпас штатындағы Ченалода 45 адам қауіпсіздік күштерінің қолынан қаза тапты. 2000 жылы бұрынғы президент Карлос Салинас де Гортари мен президент Седильо арасындағы ішкі билік күресі кезінде PRI 2000 жылғы Мексикадағы жалпы сайлауда биліктен бейбіт түрде кетті. 2013 жылға дейін олар өздерінің ықпалын және билігін ішінара қалпына келтірді, бірақ 2018 жылғы Мексикадағы жалпы сайлауда қайтадан жеңілді. Сондай-ақ, олар президенттікке бірінші рет үміткер болған кезде, PRI-дің ең күшті мүшелері есірткі картельдерін қолдап, қорғады, оларды өздерінің қылмыстық және саяси қарсыластарына қарсы өлім отрядтары ретінде пайдаланды, бұл Ұлттық Әрекет Партиясы үкіметінің мексикалық есірткі соғысын бастауға келісуінің нақты себептерінің бірі болды. Бірақ, осы кезеңде биліктегі партиялар соғыстың салдарынан саяси қарсыластарды, белсенділерді және өздерінің бәсекелестерін жоюға тырысты. Мысалы, 2014 жылы Аёцинпа мұғалімдер колледжінің 43 белсенді студенті күштеп ұрланып, өлтірілді, олармен полиция қызметкерлері "Геррерос Унидос" есірткі картелімен байланыста болды. Алты жыл өткен соң, 2020 жылы қаладағы Мексика армиясының базасының өкілдері полициямен және қылмыстық топтармен бірлесіп студенттерді ұрлағаны расталды. Синалоа картелі Gente Nueva, Los Ántrax сияқты өлім отрядтарын құрумен белгілі, сондай-ақ олар өздерінің өлім отрядтарын құрды. 2009 жылдан 2012 жылға дейін Los Matazetas деген атпен Jalisco New Generation Cartel бәсекелес Los Zetas Cartel-ді жою мақсатымен Веракрус және Тамаулипас штаттарында жаппай өлтірулер жасады. Мысалы, 2011 жылы Бока-дель-Риода болған оқиғада, көпірдің астында қағаз қаптармен жабылған жүк көліктерінен 35 адамның денесі табылды. Gente Nueva ұйыммен байланыста болды деп айыпталды.

Америка Құрама Штаттары

Калифорния алтын іздеу кезінде 1850 және 1859 жылдар аралығында штат үкіметі жергілікті калифорниялықтарды іздеп табу және өлтіру үшін жасақтарды қаржыландырып, ұйымдастырды. 1850 және 1852 жылдар аралығында штат осы жасақтардың қызметі үшін шамамен бір миллион доллар бөлді, ал 1854 және 1859 жылдар аралығында тағы 500 000 доллар бөлді, оның жартысына жуығы федералды үкіметтен қайтарылды. Бір бағалау бойынша, 1849 және 1870 жылдар аралығында Калифорниядағы геноцидте кем дегенде 4500 калифорниялық үндіс қаза тапты. Заманауи тарихшы Бенджамин Мэдли 1846-1873 жылдар аралығында қаза тапқан калифорниялық үндістердің санын құжаттады; оның есебі бойынша, осы кезеңде кем дегенде 9492 калифорниялық үндіс үндістер емес адамдар тарапынан өлтірілді. Өлім-жітімдердің көп бөлігі оның 370-тен астам қырғын деп анықтаған оқиғаларда болды (ол "бес немесе одан көп қарусыз жауынгерлерді немесе көбінесе қарусыз бейбіт тұрғындарды, әйелдерді, балаларды және тұтқындарды, шайқас кезінде немесе басқа жағдайда қасақана өлтіру" деп анықталады). Кейбір ғалымдар мемлекеттік жасақтарды қаржыландыру, сондай-ақ АҚШ үкіметінің Калифорниядағы басқа да қырғындардағы рөлі, мысалы, Қанды арал және Йонтокет қырғындары, онда әр қырғында 400 немесе одан да көп жергілікті тұрғындар өлтірілді, Калифорнияның жергілікті халқына қарсы геноцид актілері болып табылады деп санайды. 1850-ші жылдардың басынан бастап, құлдыққа қарсы Бушвакерлер мен құлдыққа қарсы Джейхокерлер Канзас территориясында бір-біріне қарсы соғыс жүргізді. Екі тараптың да бейбіт азаматтарға жасаған қорқынышты зұлпыралықтарынан кейін, бұл аймақ "Қанды Канзас" деп аталды. Америка Азамат соғысы басталғаннан кейін, бауырластық қан төгу күшейді. Канзаста Азамат соғысы кезінде орын алған ең танымал зұлпыралық – Лоуренс қырғыны. Уильям Кларк Квантрилл және Қанды Билл Андерсон басқарып, Конфедерациямен байланысқан Партизан рейнджерлерінің үлкен тобы Джейхокерлердің Миссуридегі Осеола қаласын бұрынғысынан қиратуына жауап ретінде Канзас штатының Лоуренс қаласына шабуыл жасап, өртеп жіберді. Бушвакерлер 150-ге жуық қарусыз ер адам мен балаларды атып өлтірді. Қайта құру кезеңінде ашуланған Конфедерация ардагерлері Ку-Клукс-Клан және Американың оңтүстігіндегі ұқсас жазалаушы ұйымдарды қолдады. Клан және оның серіктестері африкалық американдықтарды, солтүстік "carpetbaggers"-терін және оңтүстік "scalawags"-тарын террорлап, дарға асты. Бұл көбінесе Демократиялық партия жетекшілігінің жасырын қолдауымен жасалды. Тарихшы Брюс Кэмпбелл ККК-ді "алғашқы өлім отрядтарының бірі" деп атады. Кэмпбеллтің айтуынша, Ку-Клукс-Кланның қазіргі заманғы өлім отрядтарынан айырмашылығы – оның мүшелері жеңілген режимнің мүшелері болған, биліктегі үкіметтің мүшелері емес. "Басқа жағынан, оның кісі өлтіру ниеті, жеке элиталық мүдделермен байланысы және жасырын сипаты, ол қазіргі заманғы өлім отрядтарына өте ұқсас". Президент Улисс Грант 1871 жылы Ку-Клукс-Клан туралы заңды Конгресс арқылы қабылдады және АҚШ армиясын федералды шенеуніктерге Кланды тұтқындауға және таратуға көмектесуге шақырды. 600 Клан мүшесі айыпты деп танылды, ал 65 адам бес жылға дейін түрмеге жабылды. 2020 жылдың маусым айында Лос-Анджелес округінің шерифінің орынбасары Остреберто "Арт" Гонсалес округке қарсы талап арыз берді, Лос-Анджелес округінің шериф департаментінің Комптон станциясында жұмыс істейтін қызметкерлердің шамамен жиырма пайызы құпия өлім отрядына тиесілі деп мәлімдеді. Гонсалес "Атақшылар" деп аталатын топтың жылдар бойы соттан тыс өлтірулерді жүргізгенін және мүшелері бастама рәсімдерін орындағанын, оның ішінде бас сүйектері мен нацистік суреттерді татуировкалауды айтты.

Сальвадор

Сальвадордағы азаматтық соғыс кезінде өлім отрядтары (испан тілінде Escuadrón de la Muerte, "Өлім отряды" деп аталады) 1980 жылы наурыз айында миссиясын орындап жатқан кезде снайпер Архиепископ Оскар Ромероны өлтірген кезде танымал болды. 1980 жылдың желтоқсан айында үш американдық қарындас және бір үй шаруашылығы қызметкері әскери бөлім тарапынан зорланды және өлтірілді, кейіннен олардың нақты бұйрық бойынша әрекет еткені анықталды. Өлім отрядтары мыңдаған шаруалар мен белсенділерді өлтіруге тікелей қатысты. Отрядтарды қаржыландырудың басты көзі – сальвадорлық оңшыл бизнесмендер мен жер иелері болды. Өлім отрядтарына қатысқандардың Сальвадор қарулы күштерінің әскери қызметкерлері екені анықталды, ал олар Картер, Рейган және Жорж Буш әкімшіліктері кезінде АҚШ-тан қару, қаржы, оқыту және кеңес алды. Осы оқиғалар АҚШ-та наразылық тудырды. Адам құқықтарын қорғайтын белсенділер Сальвадор үкіметінің өлім отрядтарымен байланысын жоққа шығарғаны үшін АҚШ әкімшілігін сынады. Human Rights Watch ұйымының тәжірибелі зерттеушісі Синтия Арнсон: «Әсіресе 1980–1983 жылдары, өлтірулер ең жоғары деңгейге жеткен кезде (өлтірулердің саны 35 000-ға дейін жете алатын), зорлық-зомбылық пен адам құқықтарын бұзу үшін жауапкершілікті анықтау АҚШ-тағы қатаң идеологиялық поляризацияның салдары болды. Рейган әкімшілігі зұлматтың ауқымын және мемлекеттік органдардың қатысуын азайтып көрсетті. АҚШ-тың Сальвадор әскери және қауіпсіздік күштерімен байланысының деңгейі, Сальвадордағы АҚШ-тың рөлі, өлім отрядтары туралы не белгілі болды, қашан белгілі болды және олардың зорлық-зомбылықтарын тоқтату үшін АҚШ қандай шаралар қолданды немесе қолданбады – Сальвадордың өлім отрядтарының тарихының маңызды бөлігіне айналды» деді. Кейбір өлім отрядтары, мысалы, Sombra Negra, Сальвадорда әлі де жұмыс істеп жатыр. Сальвадор армиясының АҚШ-та оқытылған Атлакатл батальоны Эль-Мозоте қырғынына жауапты болды, онда 800-ден астам бейбіт тұрғын, олардың жартысынан астамы балалар өлтірілді, сондай-ақ Эль-Калабозо қырғынына және 1989 жылы алты иезуиттің өлтірілуіне де қатысты.

Гондурас

Гондураста 1980 жылдары өлім отрядтары белсенді болды, олардың ең танымал бөлігі 3–16 батальоны болды. Жүздеген адамдар, мұғалімдер, саясаткерлер және кәсіподақ басшылары үкімет қолдаған күштердің қолынан қаза тапты. 3–16 батальонға АҚШ-тың Орталық барлау агенттігі айтарлықтай қолдау көрсетіп, оқытты. Кем дегенде 19 мүшесі Америка мектебінің түлектері болды. Жеті мүшесі, соның ішінде Билли Джоя, кейіннен 2006 жылдың ортасына дейін президент Мануэль Зелаяның әкімшілігінде маңызды рөл атқарды. 2009 жылғы төңкерістен кейін 3–16 батальонының бұрынғы мүшесі Нельсон Вилли Мехиа Мехиа Иммиграция бас директоры болды, ал Билли Джоя де-факто президент Роберто Мичелеттидің қауіпсіздік кеңесшісі болды. 3–16 батальонының тағы бір бұрынғы мүшесі, Наполеон Нассар Эррера, Зелая мен Мичелетти билік еткен кезде солтүстік-батыс аймағының полиция комиссары болды, сондай-ақ Мичелетти кезінде «диалог үшін» қауіпсіздік хатшысының өкілі де болды. Зелая Джояның өлім отрядын қайта жандандырғанын, Мичелетти мен Лобо үкіметтерінің билікке келгенінен бері ондаған үкіметке қарсылар өлтірілгенін мәлімдеді. Бұл Гватемала қауіпсіздік аппаратының тарихындағы шешімді кезең болды және елде үкіметтің «өлім отрядтары» арқылы нақты және күдікті төңкерістерді жаппай өлтірудің кең таралған жаңа дәуірін бастады. Гватемалалық белгілі әлеуметтанушы 1966 және 1974 жылдар аралығында үкімет тарапынан жылына шамамен 5250 адам өлтірілгенін (Хулио Сесар Мендес Монтенегро мен Карлос Арана Осорио президенттігі кезінде жалпы өлім саны шамамен 42000 адамды құрады) бағалады. Ресми және бейресми қауіпсіздік күштерінің жасаған өлтірулері 1970 жылдардың соңы мен 1980 жылдардың басында Фернандо Ромео Лукас Гарсия мен Эфраин Риос Монтт президенттігі кезінде ең жоғары деңгейге жетті, 1982 жылы ғана 18000-нан астам адам өлтірілді. Грег Грандин «Вашингтон, әрине, жарымәскерилік күштерді қолдағанын ресми түрде жоққа шығарды, бірақ 1966 жылы Гватемалада саяси жоғалу практикасы үлкен өркендеу алды, себебі АҚШ қауіпсіздік кеңесшілері құрған және тікелей бақылаған өлім отряды пайда болды» деді. Гватемаладағы бүлікшілердің белсенділігінің күшеюі АҚШ-ты 1960 жылдардың ортасы мен соңында Гватемаланың қауіпсіздік аппаратына көбейтілген қарсы көтеріліс көмегін беруге итерді. 1999 жылы жарияланған құжаттар АҚШ әскери және полиция кеңесшілерінің Гватемаланың әскери шенеуніктерін репрессивтік тәсілдерді қолдануға қалай ынталандырғанын және оларға көмектескенін, соның ішінде президенттік сарайдың ішінде қарсы көтеріліс әрекеттерін үйлестіру үшін «қауіпсіз үй» құруға көмектескенін көрсетеді. 1981 жылы Amnesty International ұйымы бұл «қауіпсіз үйді» Гватемаланың қауіпсіздік қызметкерлері «өлім отрядтарын» пайдаланумен байланысты қарсы көтеріліс әрекеттерін үйлестіру үшін қолданғанын хабарлады. Жәбірленушінің ағасы Миртала Линарес: «Ол бізге ештеңе айтпады; Серхио тұтқындалмағанын, оның қайда екенін білмейтінін және, мүмкін, менің бауырлым АҚШ-қа заңсыз көшіп кеткенін айтты! Ол бізге осылай жауап берді».

Никарагуа

2006 жылдан бастап Ортега үкіметінің тұсында, бірақ 2018-2020 жылдардағы Никарагуалық наразылықтар кезінде күшейген, Сандинистердің Ұлттық азаттық фронты үкіметі демократияны қолдайтын наразылықшыларға шабуыл жасау үшін "Турба" деп аталатын өлім отрядтарын немесе Ұлттық полициясы қаруланған және көмек көрсеткен милициялық топтарды пайдаланды. Үкіметтің күш қолдану арқылы басуы халықаралық қауымдастық, Америка мемлекеттері ұйымы, Human Rights Watch және жергілікті және халықаралық католик шіркеуі тарапынан айыпталып, қараланды.

Аргентина

Халықаралық кешірім ұйымы хабарлайды, Аргентинаның қауіпсіздік күштері 1973 жылдың соңында "өлім жасақтарын" қолдана бастады. Мысалы, "Аргентиналық антикоммунистік альянс" – "Құрлы соғыс" кезінде ең белсенді болған, ашық оңшыл өлім жасағы. 1983 жылы әскери билік аяқталған кезде, "өлім жасақтары" тікелей 1500 адамды өлтірді, ал ресми тағайындалған Жоғалған адамдар жөніндегі ұлттық комиссия (CONADEP) мәліметінше, 9000-нан астам аты-жөні белгілі адам және көптеген құжаттастырылмаған құрбандар "жоғалып кетті" – жасырын түрде ұрланып, өлтірілді.

Бразилия

Esquadrão da Morte ("Өлім отряды" португал тілінде) – 1960 жылдардың соңында Бразилияның әскери диктатурасы кезінде пайда болған жарымәскери ұйым. Латын Америкасында "Өлім отряды" деп аталатын алғашқы топ болды, бірақ оның іс-қимылдары дәстүрлі өзін-өзі қорғаушылыққа ұқсас, себебі көптеген өлім жазалары тікелей саяси себептермен байланысты болмады. 21 жылдық әскери диктатура кезінде (1964–1985 жж.) саяси мақсаттағы жазалаулардың көп бөлігі Бразилия қарулы күштері тарапынан жүзеге асырылды. Бастапқы "Өлім отрядының" мақсаты, әскери үкіметтің келісімімен, қоғамға қауіпті деп саналатын күдікті қылмыскерлерді (маргиналдарды) қуғындау, азаптау және өлтіру болды. Ол бұрынғы Гуанабара штатында, "Рио-де-Жанейро полициясының он екі алтын адамының" бірі – детектив Мариэль Марискот басшылығымен құрылды, және 1970 жылдары Бразилия бойынша тарады. Көбінесе, оның құрамына саясаткерлер, сот органдарының өкілдері және полиция қызметкерлері кірді. Мұндай топтарды әдетте бизнес қоғамдастығының мүшелері қаржыландырды. 1970 және 1980 жылдары бірнеше басқа ұйымдар 1960 жылдардағы Esquadrão da Morte үлгісімен құрылды. Олардың ішіндегі ең танымал ұйым – Scuderie Detetive Le Cocq (ағылш. Детектив Ле Кок қалқаны), ол қайтыс болған детектив Милтон Ле Кок атымен аталады. Бұл топ Бразилияның оңтүстік-шығыс штаттары Гуанабара және Рио-де-Жанейрода ерекше белсенділік танытты және Эспириту-Санту штатында әлі де активті болып қалып отыр. Сан-Паулу штатында "өлім отрядтары" және жеке қарулы адамдар, "justiceiros" деп аталды, және өлім жазаларының көп бөлігі қызметтен тыс полиция қызметкерлерінің қолынан келді. 1983 жылы "Кабо Бруно" лақап атымен танылған полиция офицері 50-ден астам адамды өлтіргені үшін сотталды. Әскери диктатура кезінде әрекет еткен "Өлім отрядтары" Бразилия полициясының мәдени мұрасы ретінде сақталды. 2000 жылдары полиция қызметкерлерінің "өлім отряды" сияқты өлім жазаларын орындауымен байланысы жалғасуда. 2003 жылы Сан-Паулу және Рио-де-Жанейрода шамамен 2000 соттан тыс өлім жағдайлары тіркелді, Amnesty International бұл көрсеткіштердің шынайы саны одан да көп болуы мүмкін екенін мәлімдеді. Бразилия саясаткері Флавио Болсонару, Бразилияның бұрынғы президенті Жаир Болсонарудың ұлы, "өлім отрядтарымен" байланысы бар деп айыпталды.

Чили

Чили армиясы жүргізген ең танымал кісі өлтіруші топтардың бірі – "Өлім кербуені" болды, оның мүшелері 1973 жылдың 30 қыркүйегі мен 22 қазаны аралығында тікұшақпен Чилидің барлық аймақтарын аралап өтті. Осы әрекет кезінде жасақ мүшелері осы гарнизондарда тұтқында ұсталған кем дегенде 75 адамды өлтіруге бұйрық берді немесе жеке өздері орындады. "Memoria y Justicia" үкіметтік емес ұйымының мәліметінше, жасақ оңтүстікте 26 адамды, солтүстікте 71 адамды өлтірді, барлығы 97 адам қаза тапты. Аугусто Пиночетке 2002 жылдың желтоқсан айында айып тағылды, бірақ ол төрт жылдан кейін сотталмай қайтыс болды. Дегенмен, сот 2007 жылдан бері жалғасып келеді, осы іске қатысты басқа әскерилер мен бұрынғы әскери капеллан да айыпталуда. 2006 жылдың 28 қарашасында осы іс бойынша айыпталған Виктор Монтильо Пиночетті үй қамауына алуға бұйрық берді. Чили үкіметінің "Шындық және келісім" (Rettig) есебіне сәйкес, Пиночет режимінің операцияларында 2279 адам қаза тапты. 1999 жылдың маусым айында судья Хуан Гусман Тапия бес зейнеткер генералдың тұтқындалуын бұйырды.

Колумбия

1980 жылдары АҚШ Колумбия, Сальвадор және Гватемаладағы өлім отрядтарын қолдады. 1993 жылы Amnesty International 1978 жылы құпия әскери бөлімшелердің жасырын түрде өлім жасақтары ретінде жұмыс істей бастағанын хабарлады. Есепке сәйкес, 1980 жылдары саяси өлтірулер 1988 жылы 3500-ге дейін өсті, содан бері жылына шамамен 1500 адам қаза тауып, «1978 жылдан бері 1500-нен астам азаматтың «жоғалып кеткені» күдікті». 1997 жылы құрылған AUC ең танымал жарымәскери топ болды. Human Rights Watch (HRW) 2014 жылы Колумбиядағы Буэнавентура порты туралы жариялаған есебінде «төңкерілістің барлық аудандарына қуатты жарымәскери топтардың мүрагерлері үстемдік еткенін» айтады. HRW бұл топтардың «тұрғындардың қозғалысын шектеп, балаларын жұмысқа алуға, бизнестің қорқытуға және олардың еркіне бағынбағандарға қарсы қорқынышты зорлық-зомбылық әрекеттеріне үнемі қатысатынын» хабарлайды. Жылдар бойы қаладан көптеген адамдар «жоғалып кеткен» деп хабарланған. Денелер жою алдында бөлік-бөлік етіп кесіледі, ал тұрғындар «касас де пике» деп аталатын, адамдарды аяусыз өлтіретін үйлердің бар екенін айтады. Көптеген тұрғындар қашып кетті және «күштеп орын ауыстырылған» деп есептеледі: 2011 жылы 22 028 тұрғын, 2012 жылы 15 191, ал 2013 жылдың қаңтар және қазан айлары аралығында 13 468 адам қашып кетті. Фидель және Карлос Кастаньо ағайындары басқарған «Лос Пепес» өлім жасағының Колумбия Ұлттық полициясының кейбір қызметкерлерімен, әсіресе «Bloque de Búsqueda» іздеу бөлімімен байланысы болған. Елдің бас прокуратурасының 2009 жылдың соңындағы есебінде жарымәскери және партизандық топтардың 28 000 адамды жоғалтқаны айтылған. 2008 жылы 300-ге жуық, ал 2009 жылы 600-ға жуық мәйіт табылған. Ұлттық заң шығарушы органның кем дегенде 40%-ы жарымәскери топтармен байланысты деген мәлімдеме бар. Түрмеде отырған жарымәскери жетекшісі Сальваторе Манкузо Del Monte, Dole және Chiquita компанияларын оңшыл өлім жасақтарын қаржыландыруда айыптады. Chiquita компаниясы алты жыл ішінде жарымәскери топтарға 1,7 миллион доллар төлегенін мойындағаннан кейін 25 миллион доллар айыппұл төледі; төлемдердің себебі даулы, Chiquita компаниясы бұл ақшаның жұмысшыларды қорғау үшін жарымәскери топтарға төленген әдеттегі сымқы екенін мәлімдеді. Алайда белсенділер Chiquita компаниясы төлеген ақшаның бір бөлігі саяси қастандықтарды қаржыландыруға жұмсалғанын айтады.

Перу

Перу үкіметінің өлім отрядтары "Шаянар жол" және Тупак Амару революциялық қозғалысына қарсы күресінде радикалдар мен бейбіт азаматтарға қарсы жаппай қырғындар жасады.

Венесуэла

2002 және 2003 жылғы әлемдік есептерінде Human Rights Watch Венесуэланың бірнеше штатында жергілікті полиция, DISIP және Ұлттық гвардия мүшелерінің қатысуымен өлім отрядтарының бар екендігін хабарлады. Бұл топтар азаматтарды соттан тыс өлтіруге жауапты болды, сондай-ақ іздеп отырған немесе қылмыскер деп айыпталғандарды, оның ішінде көше тонаушыларын, тонаушыларды және есірткі қолданушыларды өлтірді. 2019 жылы Боливарлық Венесуэладағы дағдарыс кезінде БҰҰ-ның адам құқықтары жөніндегі баяндамасында Николас Мадуро үкіметі мыңдаған соттан тыс атқылаулар жасау үшін өлім отрядтарын пайдаланды деп айыпталды. Баяндамада көптеген куәгерлердің айғақтары келтірілген, онда үкіметтің арнайы әрекет тобы (FAES) белгісіз көліктермен үйлерге келіп, ер адамдарды күдікпен өлтіріп, содан кейін денелеріне есірткі немесе қару-жарақ салып, құрбанның қарсылық көрсеткенде өлгендей көрінетіндей етіп жасағанын айтады. Баяндамаға сәйкес, бұл атқылаулар «саяси қарсыластарды және үкіметті сынағандарды бейтараптандыру, басу және қылмыскер ретінде тану» мақсатымен жүргізілген кампанияның бір бөлігі болды. Мадуро үкіметі бұл баяндаманы «көрінеу жақпары» деп айыптады.

Ауғанстан

Хьюман Райтс Вотч 2019 жылғы баяндамасында Орталық барлау агенттігі Ауғанстандағы соғыста өлім отрядтарын қолдағанын мәлімдеді. Баяндамада 2017 және 2019 жылдар аралығында оннан астам түнгі шабуылдар кезінде ЦРУ Ауғанстан қарулы күштеріне "ешқандай жауапкершіліксіз қысқаша атқышулар мен өзге де ауыр құқық бұзушылықтар жасауға" көмектескені айтылады. Vice жариялаған мәліметтерге сәйкес, Human Rights Watch баяндамасында өлім отрядтары "азаматтарды соттан тыс өлтіру, тұтқындардың күштеп жоғалуы және көтерісшілерді емдейтін денсаулық сақтау орталықтарына шабуылдар" жасады деп көрсетілген. Бұған қоса, батальонның қызметімен байланысты көптеген азаптау туралы хабарлар да бар. Бірнеше батальон мүшелері Нараяндж жетілігінің кісі өлтіруі кезінде адам өлтіру және әділетке кедергі келтіруде айыпталып отыр. Олар сот процесінен қашу мақсатымен бейбіт тұрғындарды күдікті ретінде өлтіргені белгілі. Сонымен қатар, олар күштеп жоғалту кампаниясын жүргізгені де айыпталып отыр.

Қазақстан

1975 жылы елді басып алғаннан кейін, Қызыл кхмерлер Камбоджаны коммунистер емес адамдардан тазарту үшін өлім отрядтарын пайдалана бастады. Олар құрбандарын ұстап алып, сұраққа тартып, кейін оларды жаппай қырғын орындарына алып кетіп, өлтірді.

Үндістан

Ассамдағы жасырын өлтірулер (1998–2001) – Ассамның саяси тарихындағы ең қаралы кезең. Бұл кезеңде Ассам Біріккен Азаттық Майданының (ULFA) мүшелерінің туыстары, достары, қолдаушылары белгісіз күштер тарапынан жүйелі түрде өлтірілді. Бұл соттан тыс өлтірулер 1998 және 2001 жылдар аралығында Ассамда болды. Ассам үкіметі бұл соттан тыс өлтірулерді көтерілісшілдерге қарсы операциялардың атымен, СУЛФА мүшелері мен қауіпсіздік күштері арқылы жүзеге асырды. Осы өлтірулердің құрбандары ULFA жауынгерлерінің туыстары, достары және әріптестері болды. Бұл әрекеттердің басты себебі ULFA-ның демеушілігімен жасалған терроризмге, әсіресе олардың бұрынғы серіктері – СУЛФА мүшелерін өлтіруге жауап ретінде көрсетілді.

Индонезия

1965-1966 жылдары Жаңа тәртіпке өту кезінде АҚШ үкіметі мен оның батыс одақтастарының қолдауымен Индонезия Ұлттық Қарулы Күштері және оңшыл жарымәскери өлім отрядтары коммунистер кінәлі деп айыпталған сәтсіз төңкеріс талпынысынан кейін жүздеген мыңдаған солшылдарды және Индонезия Коммунистік партиясымен (ПКИ) байланысы бар деп саналғандарды қырғынға ұшыратты. Бірнеше ай ішінде кем дегенде 400 000-нан 500 000-ға дейін, мүмкін 3 миллионға жуық адам өлтірілді, ал мыңдаған адамдар адамгершілікке қатысты ең қатал жағдайларда түрмелерге және концлагерлерге қамалды. Бұл зорлық-зомбылық президент Сукарноның "бағытталған демократия" режимінің құлауымен және Сухартоның отыз жылдық авторитарлық билігінің басталуымен аяқталды.

Иран

Шах Мұхаммед Реза Пахлавидің билігі тұсында (1941–1979) САВАК (Қауіпсіздік және барлау қызметі) құрылды. 1960 және 70-жылдары ол өлім отрядтарын пайдаланғаны айыпталды. Ислам революциясы шаһты құлатып тастағаннан кейін, Amnesty International Ирандағы адам құқықтарының бұзылуына шағымдануын жалғастырды. Аятолла Хомейнидің қарсыластары деп саналғандар түрмеге қамалды, азапталды, құрамында заңсыздық болған соттарда сотталды және өлім жазасына кесілді. Осы кезеңдегі өлім жасақтарының ең танымал құрбаны – шахтың тұсында Иранның премьер-министрі болған Әмір Аббас Ховейда. Бірақ, осындай жағдай Иран армиясының жоғары шенді офицерлеріне де тиді. Ислам Республикасына қарсы болған ирандық диссиденттердің шетелде ізделіп, өлтірілген жағдайлары да болды. Бұған ең белгілі мысал – 1992 жылы Германияның Берлин қаласындағы Миконос мейрамханасында жасалған қастандық. Иран үкіметінің құрбандарының арасында үкіметтік агенттердің бақылауында жұмыс істейтін «өлім отрядтары» өлтірген азаматтар бар, бірақ Иран үкіметі бұл өлтіру операцияларын жоққа шығарды. Бұл әсіресе 1990-шы жылдары болды, онда 80-нен астам жазушы, аудармашы, ақын, саяси белсенді және үкіметке қандай да бір жолмен сын айтқан қарапайым азаматтар жоғалып кетті немесе өлтірілген күйде табылды. 1983 жылы Американың Орталық барлау агенттігі (ЦРУ) Иранның көшбасшысы Хомейниге Ирандағы коммунистік КГБ агенттері туралы ақпарат берді. Бұл ақпарат, әрине, пайдаланылды. Кейін Иран режимі 1970-ші, 80-ші және 90-шы жылдары кейде өлім отрядтарын қолданды. Алайда, 2000-ші жылдары ол өз қызметін тоқтатқан сияқты көрінеді. Елдің ішінара батыстық үлгідегі өзгерісі Ливан, Біріккен Араб Әмірліктері және Солтүстік Ирактағы осыған ұқсас оқиғалармен салыстыруға болады, бұл өзгерістер 1990-шы жылдардың соңында басталды.

Ливан

Өлім отрядтары 1975 жылдан 1990 жылға дейінгі Ливан азаматтық соғысы кезінде белсенді болды. Соғыс барысында жоғалып кеткендердің саны шамамен 17 мың адамды құрайды. Хезболла сияқты ұйымдар қарсыластарын үркіту үшін өлім жасақтары мен элиталық бөлімдерді пайдаланды.

Филиппин

Филиппинде, әсіресе Давао қаласында, қылмыскерлерді аулау үшін қала бойынша серуендейтін белгілі бір қарақшылық жасақтары белсенділік таныстырып жатыр. 2016 жылдың маусымында президенттікке сайланғаннан кейін Родриго Дутерте: "Егер сіз біреудің есірткіге тәуелді екенін білсеңіз, өзіңіз өлтіріңіз, себебі олардың ата-аналарын өлтіру одан да қиын болар еді" деп үндеді. 2017 жылдың наурыз айына дейін Филиппиндегі есірткіге қарсы күресте 8000-нан астам адам қаза тапты.

Оңтүстік Корея

Кореяда өлім отрядтарының қолданылуы туралы хабарлар 20 ғасырдың ортасында, мысалы, Чеджу трагедиясы және Тэджон оқиғаларымен байланысты болды. 1980 жылы Кванчжуда болған көптеген өлім жағдайлары да жаңалықтарда кеңінен жарияланды.

Тайланд

Салқын соғыс кезінде, 1973 жылғы тайлық халық көтерілісінен (1973–1976) кейін Таиландтағы демократияның қысқа мерзімінде, Ішкі қауіпсіздік операциялары басқармасы мен Шекаралық патруль полициясы үш оңшыл жарымәскери топты – «Навафон», «Қызыл Гаурлар» және «Ауыл Скауттарын» құрып, қолдады. Олардың мақсаты ұлттық бірлікке, тай корольдік отбасына адалдыққа және коммунизмге қарсы күреске үгіттеу болды. Бұл топтар АҚШ үкіметінен ауыр қаржылық қолдау алып, сондай-ақ корольдік отбасының қамқорлығында болды. Олардың қатарында бұрынғы әскерилер, Вьетнам соғысының қатысушылары, Лаостағы бұрынғы жалдамалы сарбаздар және зорлық-зомбылыққа бейім кәсіптік училищенің студенттері болды. Алғаш рет бұл топтар демократияны қолдайтын және солшыл студенттік қозғалыстың наразылықтарына қарсы тұру үшін, оларға қару және гранаталармен шабуыл жасау үшін пайдаланылды. Идеологиялық қақтығыс күшейген кезде, олар еңбек және шаруалар одақтарының басшыларын, сондай-ақ прогрессивті саясаткерлерді өлтіре бастады. Ең танымалдарының бірі – Таиланд Социалистік партиясының бас хатшысы доктор Буонсанонг Пуньодьяна болды. 1976 жылы Тхаммасат университетіндегі қырғын оқиғасы осы қақтығыстың шыңына жеткізді. Бұл кезде Таиландтың қарулы күштері мен полициясы, жоғарыда аталған үш жарымәскери топтың көмегімен Тхаммасат университетіне шабуыл жасап, көбінесе қарусыз студенттерге аяусыз оқ атты, нәтижесінде кем дегенде 46 адам қаза тапты. Осы күні әскери төңкеріс жасалды. Әскери билік орнағаннан кейін жарымәскери топтардың беделі төмендеді. Қазіргі Таиландта 2003 жылы премьер-министр Таксин Шинаватраның есірткіге қарсы күресі кезінде болған көптеген соттан тыс өлімдер үкіметтің қолдауымен құрылған өлім отрядтарына байланыстырылды. Кейбір ақпараттар бойынша, үкімет, тәртіпсіз әскери шенеуніктер және радикалды оңшыл/есірткіге қарсы өлім отрядтары арасында байланыс бар. Сонымен қатар, елдің оңтүстігінде мұсылман және буддалық секталық өлім отрядтары әлі де жұмыс істеп келеді деген қауесеттер таралуда.

Түркия

"Сұр қасқырлар" ұйымын 1960 жылдары полковник Алпарслан Түркеш құрды. Бұл ұйым Түркиядағы 1976-1980 жылдардағы саяси зорлық-зомбылық кезінде басты түрік ұлтшыл күші болды. Осы кезеңде ұйым "көшедегі кісі өлтірулер мен қарулы қақтығыстарға" қатысқан "өлім жасағына" айналды. Ресми органдардың мәліметінше, оның 220 мүшесі 694 солшыл және либералды белсенділер мен зиялыларды өлтірді. Университет студенттеріне шабуыл жасау кең таралған құбылыс еді. Олар 1978 жылы Мараш қырғынында жүздеген алевилерді өлтірді және 1977 жылы Таксим алаңындағы қырғынның ұйымдастырушылары деп саналады. 1981 жылы "Сұр қасқырлар" мүшесі Мехмет Али Агканың Рим папасы Иоанн Павел II-ге жасаған қастандық әрекетінің артында кім тұрғаны анықталмады және ұйымның рөлі әлі күнге дейін белгісіз. "Түркиялық Мохамед Али Агка, Римде папа Иоанн Павел II-ге атқан адамның саяси мотиві болған жоқ. Италияның тергеу органы оның Түркиядағы "Сұр қасқыр" террористік тобымен байланысын анықтауға тырысты, бірақ оның саяси байланыстарын растайтын ешқандай дәлел таба алмады."

Осман империясы

Армения геноциді кезінде Арнайы ұйым өлім отряды ретінде әрекет етті.

Беларусь

Беларусь ішкі әскерлерінің арнайы жедел әрекет жасағы, Беларусь оппозициясының наразылықтарын басудағы рөлі және оппозициялық саясаткерлерді күштеп жоғалтуға қатысқан деген күдіктерге байланысты әртүрлі дереккөздерде "ұры соққы жасағы" немесе "өлім жасағы" деп аталды.

Қазақстан

Усташе – 1929 және 1945 жылдар аралығында бір ұйым ретінде әрекет еткен хорват фашистік және ультраұлтшыл ұйым, ресми түрде «Усташа – Хорват революциялық қозғалысы» деп танылды. Оның мүшелері Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Югославияда жүздеген мың сербтерді, еврейлерді, цығандарды, сондай-ақ саяси қарсыластарды өлтірді.

Франция

1944 жылы, негізінен Францияның біртіндеп азат етілуі нәтижесінде, қарсылық қозғалысының мүшелері деп танысқан қарулы топтар шамамен 10 000 адамды атқылады. Тарихшылар бұл оқиғаны соттан тыс тазалау деп сипаттайды, ал архивтік құжаттар «Азаттық кезіндегі репрессия» туралы мәлімдейді. Француз қарулы күштері Алжир соғысы (1954–1962 жж.) кезінде өлім отрядтарын пайдаланды.

Веймар Республикасы

Өлім отрядтары алғаш рет Германияда Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін және Гогенцоллерн әулеті құлатылғаннан кейін пайда болды. Советтік қолдауы бар Германия Коммунистік партиясының төңкерісін болдырмау үшін Веймар Республикасының социал-демократтар басымдықтағы үкіметі төтенше жағдай жариялады және Бірінші дүниежүзілік соғыс ардагерлерін Фрейкорп деп аталатын жасақтарға жұмылдыруға бұйрық берді. Фрейкорптар ресми түрде Қорғаныс министрі Густав Носкеге бағынса да, көбінесе мас күйде, оққа тез қол жеткізетін және тек өз командирлеріне адал болды. Дегенмен, олар 1919 жылғы Спартак көтерілісін басуда және қысқа ғұмырлы Бавария Кеңес Республикасының аннексиясында маңызды рөл атқарды. Фрейкорптардың ең танымал құрбандары – коммунистік көшбасшылар Карл Либкнехт пен Роза Люксембург болды. Олар Спартак көтерілісін басудан кейін тұтқындалып, сотсыз атылды. Фрейкорп жасақтары республикаға қарсы монархиялық Капп төңкерісіне қатысқаннан кейін көптеген басшылары шетелге қашуға мәжбүр болды және жасақтар көбінесе таратылды. Кейбір Фрейкорп ардагерлері 1918 жылғы қару тоқтату туралы келісімді және Версаль шартын сатқындық деп есептейтін және олармен байланысты саясаткерлерді өлтірген «Консул» деп аталатын ультраұлттық ұйымға қосылды. Олардың құрбандарының арасында Веймар режимі кезінде кабинет министрлері болған Маттиас Эрцбергер мен Вальтер Ратенау бар. Сонымен қатар, Мюнхен қаласы Ресей ақ эмигранттарының соққы жасау тобының штаб-пәтері болып қала берді, олар патшаға сатқындық жасады деп саналғандарды нысанаға алды. Олардың ең танымал операциясы – 1922 жылы Берлинде Ресей Уақытша үкіметінің мемлекет қайраткері Павел Милюковты өлтіруге жасалған талпыныс. Газет баспагері Владимир Дмитриевич Набоков өлтіруге арналған адамды қорғауға тырысқанда, оны өлтіруші Петр Шабельский-Борк атып өлтірді. Сол кезеңде Германия Коммунистік партиясы да өздерінің өлтіру отрядын құрды. «Ротфронткämpferbund» деп аталған бұл отряд Веймар Республикасынан мұқият таңдалған адамдарды, сондай-ақ қарсы саяси партиялардың мүшелерін өлтірді. Веймар дәуіріндегі коммунистік өлтіру отрядтарының ең танымал операциясы – 1931 жылы Берлин полициясының капитандығы Пол Анлауф пен Франц Ленкті өлтіру болды. Оларға шабуыл жасағандардың кейбіреуі Совет Одағына қашып кетті, ал қалғандары тұтқындалып, сотталды. Өлім жазасына кесілгендердің арасында кейін Шығыс Германияда шейіт ретінде қастерленген Макс Матерн де болды. Соңғы тірі қалған заговоршы, Шығыс Германияның бұрынғы құпия полиция басшысы Эрих Мильке 1993 жылы кешігіп сотталып, кісі өлтіру үшін сотталды. Оны соттауға қажетті дәлелдер Германияның қайта бірігуінен кейін оның жеке қауіпсіз сақтағышынан табылған.

Нацистік Германия

1933-1945 жылдар аралығында Германия фашистік нацистік партия мен оның басшысы Адольф Гитлер басқаратын бір партиялық мемлекет болды. Осы кезеңде нацистер өлім жасақтарын кеңінен пайдаланды және мақсатты түрде кісі өлтірді. 1934 жылы Гитлер Эрнст Ремді және оған адал болған Штурмбаттюльдің барлық мүшелерін соттан тыс өлтіруге бұйырды. Сонымен қатар Гитлер Германия Рейхсверін де жаппай тазартуға бұйрық берді, генерал Курт фон Шлейхер сияқты оның абсолютті билікке ұмтылысына қарсы шыққан офицерлерді нысанаға алды. Бұл қырғындар тарихқа «Ұзын пышақтар түні» деп енді. 1941 жылы Кеңес Одағына басып кіргеннен кейін, неміс Вермахтының ізінен «Эйнзатцгруппен» деп аталатын төрт жылдам әрекет ететін өлім отряды еврейлерді, коммунистерді және басқа да «керексіз» деп есептелгендерді оккупацияланған аумақтарда іздеп тауып өлтірді. Бұл Холокост құрамына кіретін жаппай қырғынның біріншісі болды. Әдетте, құрбандар, оның ішінде әйелдер мен балалар, үйлерінен күштеп шығарылып, атылу алдында ашық қабірлерге немесе шатқалдарға жетеледі. Көптеген адамдар газбен жұмыс істейтін, арнайы жасалған жүк көліктерінде – газ камераларында уланып қайтыс болды. 1941 және 1944 жылдар аралығында «Эйнзатцгруппен» шамамен 7,4 миллион совет азаматын, 1,3 миллион еврейді, сондай-ақ ондаған мыңдаған күдікті саяси диссиденттерді, поляктардың жоғары топтары мен интеллигенциясының көп бөлігін, соғыс тұтқындарын және есепке алуға келмейтін ромаларды өлтірді. Бұл тактика 1945 жылы нацистік Германия жеңілгеннен кейін ғана тоқтатылды.

Шығыс Германия

Екінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуы мен 1989 жыл аралығында Германия демократиялық және капиталистік Германия Федеративтік Республикасы мен коммунистік Германия Демократиялық Республикасына бөлінді. Соңғысы Социалистік Бірлік партиясы мен оның құпия полициясы – Штази билігіндегі бірпартиалық мемлекет болды. Осы жылдары мемлекеттік жаулар деп саналғандарға қарсы көрсетпелі соттар өткізіліп, өлім жазасы жиі қолданылды. Шығыс Германия азаматтарының Батысқа қашуын болдырмау үшін шекара күзетшілеріне күдіктілерді көзқарасымен атуға бұйрық берілді. 1980-жылдары Штази Батыс Германия азаматтарын, Шығыс Германиядан контрабандаға қатысқан деген күдікпен іздеп тауып, өлтіруге тырысты. Партия жетекшілігі мен Штази басшысы Эрих Миелке бұйрығымен Шығыс Германия үкіметі көптеген елдерден "қалалық партизандарды" қаржыландырып, қаруландырып, оқытты. Бұрынғы Штази полковнигі Райнер Вигандтың сөзіне сүйенсек, террористік ұйымдармен байланыстарды Маркус Вольф және Штази сыртқы барлау бөлімінің 3-бөлімі қадағалаған. Батыс Германияның "Қызыл Армия фракциясының", Чилидің Мануэль Родригес патриоттық фронтының және Оңтүстік Африканың "Умхонто ве Сизве" ұйымының мүшелері Шығыс Германияға әскери техниканы пайдалану және "партияның жетекшілік рөлін" үйрену үшін әкелінді. Палестинаны азат ету халық фронты, Абу Нидал және "Қара қыркүйек" террористері де осындай жағдайға тап болды. Басқа Штази агенттері Африканың марксистік партизандары мен олардың кейін құрған үкіметтеріне әскери кеңесшілер болып жұмыс істеді. Олардың қатарында Оңтүстік Африка шекаралық соғысы кезінде Намибияның СВАПО және Анголаның МПЛА, Мозамбиктің тәуелсіздік соғысы мен азаматтық соғысы кезінде ФРЕЛИМО, сондай-ақ Роберт Мугабенің ЗАНЛА ұйымы болды. Полковник Виганд Миелке мен Вольфтың ГДР-ға келген ПОО-ның ірі террористі Карлос Шакал мен "Қара қыркүйек" жетекшісі Әбу Даудқа Штазидің терроризмге қарсы бөлімінен күзетшілер ұсынғанын мәлімдеді. 1972 жылы Мюнхенде болған қырғынды естіген Виганд қатты ренжіді және ГДР оны тапсырыс берген адамды құрметті қонақ ретінде қабылдағанына қорқыныш білдірді. Ол наразылық білдірген кезде Вигандқа Әбу Даудтың "біздің елдің досы, жоғары саяси лауазымдағы тұлға" екені және оның террорист екеніне ешқандай дәлел жоқ екені айтылды. 1980-жылдары Виганд Ливия дипломатын әріптестерін бақылауға тартты. Вигандтың хабарлаған адамы "Ла Белль" бомбалануы және Батыс азаматтарына қарсы басқа да террористік шабуылдар Ливияның Шығыс Берлиндегі елшілігінде жоспарланып жатқанын айтты. Виганд оған толық есеп берген кезде Миелке СЭД Политбюросына хабарлап, полковникке бақылауды жалғастыруды, бірақ ливиялықтардың жоспарларына араласпауды бұйырды. Германияның қайта бірігуі алдында Батыс Германияның Федералды Конституциялық соты Штазидің бұрынғы басшысы Эрих Милькеге АҚШ әскери қызметкерлеріне қарсы "Қызыл Армия фракциясының" екі террористік шабуылына қатысқандығы үшін айып тақты. Біріншісі 1981 жылдың 31 тамызында Рамштайн әуе базасында болған көлік бомбасы болды. Екіншісі 1981 жылдың 15 қыркүйегінде Гейдельбергте АҚШ армиясының генералы Фредерик Крузенді өлтіруге жасалған қастандық. RAF мүшелері Бригитт Мохнаупт пен Кристиан Клар жасаған соңғы шабуылда генералдың бронемашинасы "Мерседеске" RPG-7 танкіге қарсы гранатасымен шабуыл жасалды. Миелке қарттық деменциясының салдарынан екі шабуылдың да сот процесіне қатыстырылмады.

Германия Федеративтік Республикасы

Германияның қайта бірігуінен кейін, шетелдік барлау қызметтерімен байланысты өлім отрядтары Германияда әрекет етуін жалғастырды. Осыған ең танымал мысал – 1992 жылы Миконос мейрамханасындағы кісі өлтірулер, онда Берлиндегі грек мейрамханасында исламизмге қарсы тұратын ирандықтардың тобы автоматты мылтықпен қаныққан. Неміс соты ақырында кісі өлтірушілерді соттады және Иран Ислам Республикасы барлау қызметтерінің қатысы бар екенін ашты. Бұл кісі өлтіру және одан кейінгі сот процесі Роя Хакакианның «Түркіз сарайының қастандықшылары» атты бестселлерлік кітабында жарияланды.

Ирландиялық Азамат соғысы

Тәуелсіздік алғаннан кейін ирланд ұлтшыл қозғалысы Англо-Ирландия келісімінің шарттары бойынша жарылды, ол Ұлыбритания империясының құрамында бөлінген Ирландияға доминион мәртебесін берді. Сонымен қатар, жаңа Ирландия еркін мемлекетінің барлық шенеуніктері король Георг V-ге адалдық серт беруі қажет болды.

Осының салдарынан, Ирландия азамат соғысы келісімді қабылдаған ирланд ұлтшылдары мен оны сатқындық деп санағандар арасында өршіді. Бұл соғыс жақында Ұлыбританияға қарсы бірге қызмет еткен адамдардың арасында болғанымен, көбінесе жазасыз қырғынға ұшырады және екі тараптан да қатыгездіктер жасалды. ИРА хабарларында Ирландия мемлекеті "Империялық топ", "Қылмыстық үкімет" және "британиялықтар таңған Дэйл" деп аталды. Сондықтан Ирландияның еркін мемлекетті қолдаған ер адамдары мен әйелдері сатқын деп есептелді. ИРА бас штабының бастығы Лиам Линчтің бұйрығымен келісімге қарсы ИРА банктер мен пошта бөлімдерін қарулы тонау арқылы өз мақсатына қаржы жинауды бастады. 1922 жылдың 30 қарашасында Лиам Линч "үркіту бұйрықтары" деп аталған бұйрық шығарды, онда ол ИРА мүшелеріне Ирландия Парламентінің, яғни Dáil Éireann мүшелерін және сенаторларды мүмкіндігінше өлтіруге бұйрық берді. Бұл Бас бұйрық белгілі бір судьялар мен газет редакторларын өлтіруге рұқсат берді. ИРА сондай-ақ Dáil мүшелерінің, яғни TD-нің үйлеріне қарсы үйді өртеу науқанын ұйымдастырды. Осы шабуылдардың арасында TD Джеймс МакГарридің үйін өртеу болды, нәтижесінде оның жеті жасар ұлы қаза тапты, еркін мемлекет министрі Кевин О'Хиггинстің қарт әкесі өлтірілді және оның отбасылық үйі 1923 жылдың басында Страдбаллиде өртенді. TD Шон Хейлс өлтірілгеннен кейін, Dáil азамат соғысын төтенше жағдай ретінде қарастыра бастады. Олар ИРА атқару комитетінің төрт тұтқынға алынған мүшесін – Рори О'Коннор, Лиам Меллоус, Ричард Барретт және Джо МакКелвиді жазалау үшін дауыс берді. Ұсыныс қабылданғаннан кейін, 1922 жылдың 8 желтоқсанында төрт адам ату арқылы жазаланды. Соғыс кезінде кем дегенде 73 басқа тұтқынға алынған ИРА мүшелері де осылай жазаланды – кейбіреулері соғыс трибуналынан кейін, ал енді біреулері сотсыз. Тұтқынға алынған ИРА көтерілісшілерінің бейресми жазалануы туралы нақты деректер жоқ, бірақ республикалық офицер Тодд Эндрюс 153 деп бағалады. (Ирландия азамат соғысы кезіндегі өлім жазаларына қараңыз). Азамат соғысының басында Ирландия мемлекеті терроризмге қарсы арнайы полиция құрды, ол Қылмыстық тергеу департаменті деп аталды. Дублиннің Ориел үйінде орналасқан CID келісімге қарсы ИРА тарапынан жек көрілді, олар оларды "Қылмыстық топ" деп атады. Дублин шайқасы кезінде CID 25 келісімге қарсы күресшіні атып өлтіргені белгілі болды, ресми түрде "қамауға қарсылық көрсеткен" кезде. Ақырында, Ирландия мемлекеті 1923 жылы жаулық әрекеттер тоқтатылғаннан кейін CID-ді таратып жіберді. Келісімге қарсы күштердің барлық күш-жігеріне қарамастан, Ирландия армиясы мен CID әскери және барлау жұмыстарында өте тиімді болды. Бір тактика ИРА хабарларын жеткізушілерді бақылауға алу болды, бұл ирланд қауіпсіздік күштерін көтерілісшілердің жоғары лауазымды тұлғаларына жеткізді. Тарихшы Том Махонның сөзіне сүйенсек, Ирландия азамат соғысы 1923 жылдың 10 сәуірінде "фактически аяқталды", осы күні Ирландия армиясы Лиам Линчті Типперри округіне қарасты Нокмелдаун тауларындағы шайқаста іздеп тауып, жаралы қалдырды. Жиырма күннен кейін Линчтің орнына келген Франк Эйкен "Қаруды тастап, бас иіңдер" деген бұйрық берді.

Кеңес Одағы

Большевик революциясынан кейін бұрынғы Ресей империясы 74 жыл бойы Кеңес Одағы ретінде, Кеңес Одағы Коммунистік партиясының басқаруындағы бір партиялық мемлекет ретінде өмір сүрді. Әсіресе 1917 мен 1953 жылдар аралығында КПСС коммунизмге қарсы деп күдіктенген көптеген адамдарды ұрлау, азаптау және өлім жазасына кесу туралы бұйрықтар берді. Совет Одағының алғашқы жылдарында жоғары топқа жататын адамдар осылайша мақсатқа алынды. Репрессияның көп бөлігі мемлекеттік күштер, яғни әскер мен полиция арқылы жасалды, бірақ жасырын операциялардың да көптеген мысалдары болды. Соғыс аралық кезеңде НКВД батыстағы сталинизмге қарсылардың көбін ұрлау немесе өлтіру үшін нысанаға алды. Олардың арасында КОКП-ның бұрынғы соғыс комиссары Леон Троцкий болды, ол 1940 жылдың 21 тамызында Мексика қаласында НКВД офицері Рамон Меркадордың қолынан қаза тапты. Сонымен қатар, бұрынғы Ақ әскер генералдары Александр Кутепов пен Евгений Миллер Парижде НКВД-мен ұсталды. Кутепов Мәскеуге жеткізіліп, атылмас бұрын жүрек талмасы болды деген болжам бар. Ал генерал Миллер осылай бақытты болмады және Мәскеудегі Лубянка түрмесінде қайтыс болды. Украиналық Ұлттық Ұйымының негізін қалаушы Евгений Коновалец 1938 жылдың 23 мамырында Роттердамда НКВД офицері Павел Судоплатовтың қолынан қаза тапты. Соғыстан кейінгі кезеңде Ресей православие шіркеуі Украинаның жаңадан қосылған аймақтарындағы Шығыс обряды католицизмін жою науқанында Совет мемлекетімен ынтымақтасты. Православиеге өтуден бас тартқан дін қызметкерлері мен мирянтар өлтірілді немесе Қарағандыдағы ГУЛАГ лагерьдеріне жер аударылды. 1947 жылдың 27 қазанында НКВД Мукачевоның украин грек-католик епискобы Теодор Ромжаны өлтіру үшін жол апатын ұйымдастырды. Егер "апат" епископты өлтіре алмаса, НКВД оны 1947 жылдың 1 қарашасында аурухана төсегінде улады. Сталиннен кейінгі кезеңде де Совет құпия полициясы батыстағы антикоммунистерді өлтіруді жалғастырды. Ең танымал құрбандардың екеуі – украин ұлтшылдары Лев Ребет және Степан Бандера, олар Батыс Германияның Мюнхен қаласында КГБ-ның қолынан қаза тапты. 1961 жылға дейін олардың өлімі жазатайым оқиға деп есептелді, содан кейін олардың кісі өлтірушісі Богдан Сташинский әйелімен бірге Батысқа қашып, Батыс Германия билігіне өз еркімен тапсырды.

Ресей Федерациясы

Ресей қарулы күштері шешен көтерілісшілеріне қарсы өлім отрядтарын пайдаланғаны үшін айыпталуда. 2000 жылдың қазанында АҚШ-қа қашқан Сергей Третьяков, СВР агенті, Ресей Федерациясы үкіметін кеңес дәуіріндегідей, өз сыншыларын шетелде жүйелі түрде өлтірумен айыптады.

Ұлыбритания

Солтүстік Ирландияда 1960 жылдардан 1990 жылдарға дейін жалғасқан этно-ұлттық қақтығыс кезінде, британдық мемлекет пен лоялист жарымәскери күштері арасындағы келісімге қатысты көптеген айыптаулар жасалды. Әскери реакция күші (MRF) – таратылған Ұлыбритания барлау корпусының бөлімшесі, Солтүстік Ирландиядағы қақтығыс кезінде жасырын операциялар жүргізген, бұрынғы бір мүшесі оны «заңдастырылған өлім отряды» деп сипаттады. Сұхбат беру кезінде тағы бір бұрынғы MRF мүшесі: «Егер сізде жақсы атуға дағдыланған, көптеген кісі өлтірген оқшы болса, оны жою қажет еді. Олар өздері де кісі өлтірушілер еді және ешкімге де жаны ашымады» деді. Уақытша Ирландия Республикалық Армиясы (IRA) – ирландиялық республикалық жарымәскери ұйым, Солтүстік Ирландиядағы қақтығыс кезінде өлім отрядтарын ұйымдастырды деген айыптауға да ұшырады. Тарихшылар IRA-ның Ішкі қауіпсіздік бөлімін күдікті сатқыштарды анықтау, тергеу жүргізу, күдіктілерді сұраққа алу және британдық қауіпсіздік күштеріне ақпарат берген деп саналғандарды өлтіру арқылы нысанаға алған өлім отряды деп сипаттады. Ішкі қауіпсіздік бөлімі тарапынан өлім жазасын орындау алдында, күдікті сатқынға қатысты арнайы әскери сот өтіп, берілген өлім жазасы IRA Армия Кеңесімен алдын ала бекітілуі тиіс еді.

Югославия

Сребреница қырғыны, сондай-ақ Сребреница геноциді деп те аталады, 1995 жылдың шілде айында Босния және Герцеговинадағы Сребреница ауданында Республика Серб армиясының (VRS) әскерлері, генерал Ратко Младичтің басшылығымен шамамен 8000 босниялық ер және баланың өлтірілуі, сондай-ақ 1000-2000 босқындарды этникалық тазарту болып табылады. VRS-ке қоса, Сербиядан келген "Скорпиондар" деп танылатын жарымәскери жасақ та осы қырғынға қатысты. Поточаридегі кейбір атылымдар түнде шамдардың жарығымен жүргізілді, ал кейін өнеркәсіптік бульдозерлер денелерді жаппай қабірлерге лақтырды. Француз полиция қызметкері Жан Рене Руэз босниялықтардан жинаған мәліметтерге сәйкес, кейбіреулері тірідей жерленген; ол сондай-ақ серб күштерінің босқындарды қалауынша өлтіріп, азаптауларын, көшелердің мәйіттерге толып, адамдардың мұрын, ерін және құлақтарын кесуден сақтану үшін өз-өзіне қол жұмсауларын, ал ересектердің солдаттардың өз балаларын өлтіруін көруге мәжбүр болғандарын баяндаған куәліктерді естіді.

Адам құқықтары жөніндегі топтар

Amnesty International сияқты көптеген адам құқықтары ұйымдары БҰҰ-мен бірге соттан тыс жазалауға қарсы күресіп жатыр.