Кіріспе

1982 1997 Перудегі марксистік-лениндік террористік тобы, перулік партизандық тобы. Тупак Амару революциялық қозғалысы (lang es, қысқартылған MRTA) – 1980 жылдардың басында құрылған перулік марксистік-лениндік партизандық армия. Олардың өзіндік мақсаты – Перудегі қазіргі үкімет арқылы өзгерістерді іздеген солшыл топтарға радикалды революцияның мүмкіндігін көрсету болды. МРТА сонымен қатар, тікелей бәсекелес болған «Шырақ Жол» (Shining Path) деп аталатын тағы бір содырлық топқа балама ұсынуды көздеді. Қозғалыс Нестор Серпа Картолини («Эваристо» деген атпен белгілі) 1997 жылы қайтыс болғанға дейін басшылық етті. МРТА өзінің атын 18 ғасырдағы көтерілісшіл Тупак Амару II-ге құрмет көрсету үшін алды, ол өзінің тегін Тупак Амарумен байланыстырған, ал ол инка халқының соңғы түпкілікті басшысы болған. МРТА Перу үкіметі, АҚШ Мемлекеттік департаменті және Еуропа Парламенті тарапынан террористік ұйым деп танылды, бірақ 2001 жылдың 8 қазанында АҚШ Мемлекеттік департаментінің шетелдік террористік ұйымдар тізімінен алынып тасталды. Өзінің ең қуатты кезеңінде қозғалыста бірнеше жүз белсенді мүше болды.

Идеология

МРТА идеологиясы перулік ұлтшылдық пен марксизм-ленинизмнің әсерінен қалыптасқан. МРТА өзінің атын Сапа Инка Тупак Амарудан алған, ол испан отаршылдық үкіметіне қарсы сәтсіз көтеріліс ұйымдастырған және 1572 жылы өлім жазасына кесілген соңғы Инка императоры болды. Оның ұрпақтарының бірі, Хосе Габриэль Конкорканки, Тупак Амару II есімін алып, испандарға қарсы тағы бір халық көтерілісіне (1780–1782) жетекшілік етті. МРТА өзін қысымға ұшыраған топтар арасында қолдау тапқан идеялардың авангарды деп есептеді, бұл жергілікті басшыға ұқсас болды. МРТА жаһандануды неоколониализмнің механизмі деп санайды, тіпті арасында нақты айырмашылық жоқ екенін де айтады. Бұл ұйым Хуан Веласко Альварадоның солшыл үкіметіне (1968–1975) қатысқан Перу қарулы күштерінің бірнеше бұрынғы мүшелерін біріктірді, ал екіншісі 1965 жылы жеңіліске ұшыраған Кастрошыл партизандық фракция – Революциялық солшыл қозғалыстың бір бөлігін құрады. МРТА Перуде әскери үкіметтен кейін (1968–1980) өткен алғашқы демократиялық сайлаулардан кейін басқа солшыл ұйымдармен одақтасуға тырысты. 1982–1984 жылдары МРТА өзінің әскери және саяси құрылымдарын іштен ұйымдастыруды жалғастырды.

Операциялар

MRTA-ның алғашқы әрекеті 1982 жылғы 31 мамырда болды, онда Виктор Полай Кампос және Хорхе Тальледо Ферия (Орталық комитеттің мүшелері) бар бес мүшесі Лимадағы Ла Викториядағы банкті тонады. Тонау кезінде Тальледо өз әріптестерінен келген оқтан қаза тапты. 1984 жылғы 28 қыркүйек күні түн ортасында MRTA мүшелері АҚШ елшілігіне оқ атты, нәтижесінде зиян келді, бірақ ешкім зардап шекпеді. MRTA АҚШ елшілігіне жіберген хабарламасында осы шабуылға жауапкершілікті өз мойнына алды. Перудің терроризмге қарсы бағдарламасы топтың партизандық шабуылдар жүргізу мүмкіндігін азайтты, сонымен қатар MRTA ішкі кикіреулерге, маоистік бәсекелес «Жарқын жол» (Shining Path) тобымен қақтығыстарға, жоғары лауазымды басшылардың түрмеге қамалуына немесе қаза табуына және солшыл жақтастардың қолдауын жоғалтуға ұшырады. MRTA-ның ауылдық жерлерге кеңею әрекеті оларды «Жарқын жол» тобымен қақтығысқа түсірді, онда олар одан радикалды топпен бәсекелесе алмады. 2006 жылғы 22 наурызда Перу соты MRTA-ның партизандық көшбасшысы Виктор Полайды 1980 жылдардың соңы мен 1990 жылдардың басында жасалған 30-ға жуық қылмыс үшін кінәлі деп тапты. Халықаралық назар аударған оқиғада Лимада тұратын бұрынғы MIT студенті және АҚШ-тың социалистік белсендісі Лори Беренсон 1995 жылғы 30 қарашада полициямен ұсталды және MRTA-мен байланыста болды деп айыпталды. Кейіннен әскери сот оны өмір бойына бас бостандығынан айырды (кейін азаматтық сот оны 20 жылға қысқартты).

Ақиқат және татуласу комиссиясы

Перудің Ақиқат және татуласу комиссиясы бұл топ тергелген өлімдердің 1,5%-ына жауапты екенін анықтады. 2003 жылы жарияланған соңғы қорытындысында Комиссия мынаны байқады:

"Шайнинг Пэт" сияқты және олармен байланыс ұстаған басқа латын америкалық қарулы ұйымдар сияқты, MRTA өз әрекеттеріне жауапкершілік алды, оның мүшелері азаматтық халықтан өзгешелену үшін форма киімдерін немесе басқа да анықтама белгілерін қолданды, қарусыз халыққа шабуыл жасаудан бас тартты және кейбір кезде бейбіт келіссөздерге ашық екендігін көрсетті. Дегенмен, MRTA қылмыстық әрекеттерге де қатысты; генерал Энрике Лопес Альбухарды өлтіру сияқты, кешіріп алу және жүйелі түрде адам ұрлауға қатысты, бұл қылмыстар жеке бостандықты ғана емес, сонымен қатар MRTA құрметтеуді мәлімдеген халықаралық гуманитарлық құқықты бұзады. Ақиқат және татуласу комиссиясы MRTA-ның мақсаттарының бірі Перуда саяси мақсаттағы зорлық-зомбылықты заңдастыру болғанын атап өтеді. Ақиқат және татуласу комиссиясы зорлық-зомбылықты ақтауға қарсы тұрып, оның басқа ұйымдардың одан да көп зорлық-зомбылық жасауына ықпал еткенін айтады. Бұдан әрі, Ақиқат және татуласу комиссиясы MRTA сияқты топтардың болуы Альберто Фуджимори үкіметінің авторитарлық, милитаристік және репрессивті саясатын заңдастырды деп санайды.