Кіріспе

Шолданштей – Молдованың солтүстік-шығысындағы аудан (район), әкімшілік орталығы Шолданштей қаласы. 2014 жылғы мәлімет бойынша, халқы 36 743 адамды құрады.

Тарих

Ең ертерек құжаттамалық куәландыруы бар елді мекендер – Добруша, Олишкани, Распопень және Сальсия, олар 1437–1448 жылдары куәландырылған. 16–18 ғасырлар экономикалық (сауда, қолөнер) және мәдени (шіркеулер, монастырлар) дамудың жалғасуымен, сондай-ақ халық санының айтарлықтай өсуімен сипатталады. 18 ғасырдың соңы мен 19 ғасырдың басында, Польша, Осман империясы және Ресей империясы аймақтағы ықпал үшін үздіксіз соғыстар жүргізгенінің салдарынан аймақтың экономикалық құлдырауы орын алды. 1812 жылы Бухарест шарты бойынша Бессарабия Молдова княздығынан бөлініп, Ресейге қарады. 1918 жылы Ресей империясы құлағаннан кейін Бессарабия Румыниямен бірікті. 1918–1940 жылдар аралығындағы кезеңде аудан Румыния Корольдігінің Сорока уезінің құрамына кірді. 1939 жылдың тамызындағы Молотов-Риббентроп келісімінен кейін, Бессарабия 1940 жылдың маусымында Кеңес Одағы тарапынан басып алынды. 1941 жылдан 1944 жылға дейін ол қайтадан Румынияның құрамына кірді, ал одан кейін Молдавия Кеңес Социалистік Республикасы болды. 1991 жылы Молдованың тәуелсіздігі жарияланғаннан кейін аудан Сорока уезінің құрамына кірді (1991–2003), ал 2003 жылы Молдованың әкімшілік бірлігіне айналды.

География

Шолданэшти ауданы Молдованың солтүстік-шығысында орналасқан. Солтүстік және батысында Флорешти ауданы, солтүстік-шығысында Каменка ауданы, шығысында Рибница ауданы, оңтүстігінде Теленешти және Резина аудандарымен шектеседі. Аймақ Днестр үстіртінің ішінде жатыр, рельефі орташа, тілімделген және үстірттер, төменгі төбелер мен кең, дөңгелек өзен аралық кеңістіктерімен сипатталады. Кездесетін жекелеген дөңгелек төбелер де бар. Үстіртте топырақ эрозиясы және сырғулар жиі кездеседі. Ауданның жоғары құнарлы топырақтарына, әсіресе қара топырақ, карбонатты және сіңген қарапайым, сұр және қоңыр орман топырақтары басым. Молдова Республикасының Жер тізілімі бойынша топырақтың сенімділігінің орташа көрсеткіші 74 баллды құрайды, ал аудандар бойынша орташа көрсеткіш – 63 балл. Ауданның ең жоғары нүктесі – Захорна төбесі.

Климат

Климаты қоңыржай континенттік, қаңтар айындағы орташа температурасы , ал шілде айындағысы ; жылдық жауын-шашынның орташа мөлшері 500–560 мм. Желдің орташа жылдамдығы 4–6 м/с құрайды.

Фауна

Ауданның фаунасы Орталық Еуропаға тән; оны түлкілер, кірпілер, қояндар, жабайы шошқалар, бұғылар, жабайы мысықтар және қасқырлар сипаттайды. Құстардың ішінде: кескілер, аққулар, бүркіттер, лелектер, қарғалар, шағалалар және басқалары бар.

Флора

Ормандар ауданның 19,3% -ын құрайды және емен, елік, шырша, мүйізжаңғақ, акация және басқаларымен толықтырылады. Өсімдіктердің ішінде: қызылша, бетеге, көктемгі шөп, жусан, қоңырау және тағы да басқалары бар.

Табиғи ресурстар

Ауданның негізгі минералды ресурстары металдық ресурстар болып табылады. Қордың көп бөлігі Михулениге жақын орналасқан – әктас. Олишкани кен орындары – құмшақал. Шолданешть, Олишкани, Михулени, Вадул Рашков – саз. Алседар, Добруша, Распопень – құм.

Өзендер

Аудан Днестр өзенінің алабында орналасқан; Чиорна өзені ауданның басты өзені болып табылады. Ішуге жарамды судың көптеген көздері бар; жер асты сулары 0,5 метрден 10–15 метрге дейінгі тереңдікте кездеседі.

Демография

2012 жылдың 1 қаңтарында аудан халқы 43 000 адамды құрады, оның 17,5% қалалық, ал 82,5% ауылдық тұрғындар. Туу саны (2010): 536 (1000 адамға шаққанда 12,3)
Өлім саны (2010): 720 (1000 адамға шаққанда 16,6)
Өсім қарқыны (2010): 184 (1000 адамға шаққанда -4,2)

Этностық топтар

Этникалық топ Молдовалықтардың жалпы санының %-ы * 93,9 румындар * 3,2 украиндер 1,8 орыстар 0,7 цыгандар 0,1 басқалар 0,1 жарияланбаған 0,18 Ескерту: * Молдовалықтар мен румындардың этникалық идентификациясына қатысты пікір қақтығыстары әлі де жалғасуда.

Дін

Христиандар – 98,9%
Православ христиандар – 98,2%
Протестанттар – 0,7%
Жеті күннің адвентистері – 0,3%
Пентикосталдар – 0,2%
Баптистер – 0,1%
Евангелистер – 0,1%
Басқалары – 0,8%
Дінсіздер – 0,3%

Экономика

Ауыл шаруашылығымен негізгі айналысатын аудан болғандықтан, басты күш-жігерлер ауыл шаруашылығының басым бағыттарын қолдауға және дамытуға жұмсалып жатыр. Егістік жерлер – 32 351 га (54,4%), көп жылдық егістіктер – 3544 га (5,9%), жайылымдар – 4761 га (8,0%). 2010 жылғы қаңтар-қыркүйек айларында барлық меншік түріндегі өнеркәсіптік кәсіпорындар ағымдағы бағалар бойынша 6,846 миллион лейлік өнім өндірді. 2009 жылғы қаңтар-қыркүйек айларындағы өнеркәсіптік өндіріс көлемінің индексі (салыстырмалы бағалар бойынша) 96,6% болды.

Білім

Аудан бойынша 31 білім беру мекемесінде 5242 оқушы білім алып жатыр. Аудандық білім беру мекемелерінде қазіргі таңда 509 мұғалім жұмыс істейді. Мектепке дейінгі білім беру – 28, балабақшадағы балалар саны – 1458, тәрбиешілер – 152.

Саясат

Шолданэшти ауданы – оңшыл партиялардың басымдығы бар аудан. АЕИ мұнда жақсы нәтижелер көрсетсе де, PCRM үнемі пайыздық көрсеткіштері төмендеуде. 2001–2009 жылдары ауданда коммунистер басымды болған (50% астам). Аудан Днестр Еуроаймағының негіздейтін мүшелерінің бірі. Соңғы үш сайлауда АЕИ-нің көрсеткіші 76,6%-ға өсті.

+ Парламент сайлауының нәтижелері

Жыл | АЕИ | PCRM
------- | -------- | --------
2010 | 52.19% (10,382) | 40.95% (8,145)
2009 жылғы шілде | 49.10% (9,467) | 44.90% (8,657)
2009 жылғы сәуір | 30.70% (5,879) | 55.54% (10,634)

Мәдениет

Аудандық жұмыс: әуесқойлық өнер үйірмелері – 124, оның ішінде 13-і "үлгілі" деп танылған, халық кітапханалары – 34, оның ішінде 5 балалар кітапханасы, музыка мектептері – 2, мектеп округінің көркем өнер мектебі – 1. Аудан бойынша 82 қолөнерші жұмыс істейді, олардың 4-еуі шеберлер қатарында.

Денсаулық

Жұмыс: 135 төсектік жалпы қоры бар аурухана, сондай-ақ 12 отбасылық дәрігерлік кабинет, 3 медициналық орталық, екі емдеу-сақтау орталығы және 7 дербес медициналық пункттен тұратын отбасылық дәрігер орталығы.