Абнер Добль: Бу машинасының шебері

Кіріспе

Американдық өнертапқыш (1890–1961)

Абнер Добл (26 наурыз 1890 – 16 шілде 1961) – американдық инженер-механик, ол бумен жұмыс істейтін автомобильдерді «Добл Бу Автомобильдері» деп сататын және өндіретін. Оның бу қозғалтқышының дизайны 1900 жылдардың басында түрлі автомобильдерде, соның ішінде 1969 жылғы General Motors прототипінде және алғашқы сәтті бумен жұмыс істейтін ұшақта қолданылды.

Отбасылық тарихы

Добл 1890 жылғы 26 наурызда Сан-Францискода төрт бауырдың бірі болып дүниеге келді. Оның әкесі Уильям Эштон Добл, Добл су доңғалағын ойлап тапқан адамның ұлы еді. Доблдың ата-тегі 1700 жылдардың ортасында Англиядан АҚШ-қа көшіп келген. Уильямның әкесі Абнер Индиана штатында дүниеге келген. Ол теңізші, ұста, ағаш кесетін жұмысшы болған, содан кейін темір ұстасы болып, кейін Нельсон мен Добл серіктестігіне қосылған. Компания Калифорниядағы алтын асыру кезеңінде АҚШ Тынық мұхиты жағалауындағы кеншілер мен теміршілерге арналған құралдарды өндіретін ірі компаниялардың біріне айналды. Компания Абнер Доблдың су доңғалағы турбиналарын тау-кен өндірісі үшін шығару арқылы танымал болды. Компания Сан-Франциско қаласы үшін ат-арбалар мен көше көліктерін жасаумен қатар, жергілікті теміржол компаниясын басқаруға да қатысты. Шамамен 1892 жылы Доблдың әкесі Абнер Добл компаниясын құрып, өз үлесін ұлдары Роберт пен Уильямға (Абнердің әкесі) берді, ал компания басты бәсекелесімен бірікті, ал Уильям жұмысын жалғастырды.

Алғашқы жылдар

Добл сегіз жасында отбасының зауытында шәкірт болып жұмыс істеді. 1906-1909 жылдар аралығында, Ab және ағалары Джон, Уоррен және Билл орта мектепте оқып жүргенде, ата-аналарының жертөлесінде алғашқы булы көлігін жасады. Ол бұрынғы "White steamer" көлігінің бөлшектерінен құралған, бірақ өздері жобалаған қозғалтқышпен жүретіндей етіп қайта жабдықталды. Көлік жақсы жұмыс істемегенмен, Добл ағайындылары келесі жылдары екінші және үшінші прототиптерді жасады. 1909 жылы Абернер орта мектепті бітіріп, Массачусетс технология институтына түсті. Бір жылдан кейін оқуын тастап, ағасымен бірге өз булы көлігін жобалауды бастады. 1912 жылы олар алғашқы көлігін Массачусетс штатының Уолтем қаласында құрастырды. Көлік американдық Underslung шассиіне, өздерінің қозғалтқышына және Stanley Steamer қазандығына негізделген. Уолтам Стенлидің жұмыстарына және оның жақын маңдағы Уотертаундағы зауытына жақын орналасқан. Абнер Стэнли егіздерін өзінің конденсациялық қазандығымен қызықтыруға тырысты. Алайда, Франсис Доблға сенбегендіктен оны жұмысқа алмады. Абинерді кейбір адамдар өршіл және мақтаншақ деп есептейтін, ол өзінің гений екенін айтып, содан келіп осылай әрекет етуге құқылы екенін жиі жеткізеді.

Abner Doble Motor Vehicle Company, Жалпы инженерлік және Doble Steam Motors

1914 жылы Абнер мен оның інісі Джон өздерінің компаниясын – «Абнер Добл Моторлы Көлік Компаниясын» құрды. Әкесі осы кәсіпке қаржылық қолдау көрсетті. Алғашқы автомобиль «Модель А» болды. Бесқа дейін автомобиль жасалған деген болжам бар. Төрт данасы сатылды, ал біреуі жетілдіру үшін қалды. Автомобильдердің сапасы жақсы болды және оларға сұраныс болуы мүмкін еді. 1915 жылы Добл өзінің «Модель B» автокөлігін, «Модель А» автокөлігінің жаңартылған нұсқасын, Массачусетстен Детройтке инвесторлар іздеу үшін жүргізді. Ол 200 000 доллар тартты және осы қаражатты C. L. Lewis есімді серіктеспен «General Engineering Company» компаниясын ашуға жұмсады. 1917 жылдың қаңтар айында Доблдің жаңа машинасы, «Doble Detroit», Нью-Йорктегі Ұлттық автомобиль көрмесінде сенсация тудырды. Автомобильге 5000-нан астам алдын ала тапсырыс түсті, ал жеткізілімдер 1918 жылдың басында басталуы жоспарланған. Добльдер әртүрлі конструкциялық және өндірістік мәселелерді толық шеше қоймады, және автомобиль жақсы бағалар алғанымен және 10 000-нан астам тапсырыс түскенімен, шамамен 11 дана ғана жасалды. Добл компаниясының өндірістік сәтсіздігін Бірінші дүниежүзілік соғыстың салдарынан туындаған болат тапшылығына жабалап, бірақ «Doble Detroit» механикалық тұрғыдан толыққанды емес еді. Нью-Йорк көрмесінде Добл әуе кемелері үшін бу қозғалтқышын жасап жатқанын хабарлады. Добл ағайындылары компанияның техникалық жетістіктері үшін еңбек еткені үшін Доблдің мақтануына келіспеді, содан кейін Джон Добл Доблді патенттік құқықтарды бұзғаны үшін сотқа берді, одан кейін Добл Детройттен Калифорнияға кетіп, «General Engineering Company» жабылды. Джон Добл 1921 жылы лимфалық қатерлі ісіктен қайтыс болғаннан кейін, аман қалған ағайындылары Калифорния штатының Эмеривилл қаласында қайтадан кездесті. Олар «Doble Steam Motors» деген атпен компания құрды. 1924 жылы Калифорния штаты Доблдің компанияға ақша жинау үшін заңсыз акцияларды сатуға көмектескенін білді, және Добл 1928 жылдың сәуір айында ақталғанымен, компания одан кейінгі сот процесі кезінде банкротқа ұшырады. Компания 1931 жылдың сәуірінде жұмысын тоқтатқанға дейін «Модель E» бу машиналарының отыздан азы ғана өндірілді, ал «F» машиналары Besler компаниясының меншігіне өтті. Олардың саны 24, 42 және 43 деп әртүрлі есептелді. Доблдің өзі 1925 жылдан 1936 жылға дейін «E 24» моделін жеке эксперименттік машинасы ретінде пайдаланды. Ол оны Жаңа Зеландия мен Англияда консультациялық жұмыс істегенде өзімен бірге алып жүрді. Ол оны Англияда Америкаға қайтпастан бұрын Лондонның Хайд-парк ауданында Мортимер Харман Льюиске («The Engineering and Boiler House Review» журналының редакторына) сатты. Одан кейін ол «Fageol» автобусында тағы бір «F» моделін өткізді. 1930 жылдың наурыз айында Жаңа Зеландияға барып, ол жерде 3 жылдық келісімшарт бойынша «A & G Price Limited» компаниясымен автобустарға арналған бу қозғалтқышын әзірлеу бойынша жұмыс істеді. Оның бірі Окленд көлік басқармасының сынағына «AEC» шассиіне орнатылды. Егер сынақ сәтті аяқталса, одан да көп жобалар жасалмақ еді. 1932 жылы біріншісі 32 187 км-ден астам жол жүрді, ал екіншісін жеке компания «White and Sons» Оклендтен Темзаға қатынайтын қызметі үшін тапсырыс берді. 1932 жылдың қаңтарында Добл Жаңа Зеландиядан Сан-Франциско арқылы Англияға кетті. Ол жерде «Prices» компаниясы оны Шрусберидегі «Sentinel Waggon Works» компаниясына консультант ретінде жіберді, ол бу жүк машиналары мен локомотивтерін жасады. Бірнеше маневрлік локомотивтер (свитчерлер) және белгісіз сандағы вагондар Ұлыбритания, Франция, Перу және Парагвайдағы клиенттерге сату үшін «Doble / Sentinel» машиналарымен жабдықталды. Германияда 1930 жылдары «Henschel & Sohn» автобустары мен жүк көліктері Добл жобалаған бу қозғалтқыштарымен жұмыс істеді. Абнер Добл 1936 жылы Англиядан кетіп қалды. Осы кезеңде ол Берлиндегі «Borsig Lokomotiv Werke» компаниясының консультанты болды. Добл Чикагодағы қайта жаңғырған «Stanley Steam Motors Corporation» компаниясы үшін жаңа автобус электр стансасының бас инженері болып жұмысқа орналасты. Жобаның ортасында электр стансасы салынғаннан кейін Добл наразылық білдіріп кетіп қалды. Содан кейін Добл «Cleaver Brooks», «Nordberg» (1946-1948) және «Greyhound» компаниялары үшін қозғалтқыштарды жобалады. Осыдан кейін ол Калифорния штатының Санта-Роза қаласында зейнеткерлікке шықты және өмірлік шығындарын жабу үшін «Electrolux» вакуумдық тазартқыштарын сатты. Доблдің консультациялық қызметі сонымен қатар Лос-Анджелестегі «McCulloch Motors Corporation» компаниясының «Paxton Engineering» бөлімшесі үшін «Paxton Phoenix» автокөлігін әзірлеуге қатысты. Жобаның мақсаты – әуе кемесінің қанат бөлігіне ұқсас ерекше «торк-бокс» шассиіне негізделген жеңіл автомобиль жасау. 1954 жылы жоба тоқтатылды. Ол Англияның Алекс Мултон үшін бу машинасының жобасында жұмыс істеді, бірақ ол ешқашан жасалмады. Ол 1957 жылы «Keen» бу машинасының және 1957 жылы Сент-Луис қаласының Чарльз В. Тадлок үшін бір түтікпен жабдықталған қазанды жасады. Өмірінің соңына дейін Добл бумен жұмыс істейтін автомобильдер бензинмен жұмыс істейтін автомобильдерге кем дегенде тең, тіпті артық екенін айтты. Ол 1972 жылы Автомобильдер залының мүшесі болып сайланды.

Abner and his brother John formed their own company, the Abner Doble Motor Vehicle Company, in 1914. Their father provided financial support for the venture. The first car was the Model A. Up to five cars were thought to be made. Four were sold and one was kept for development. The cars were of good quality and appeared to have a good market. In 1915, Doble drove his Model B, a revamped version of the Model A from Massachusetts to Detroit to seek investors. He managed to obtain $200,000, which he used to open the General Engineering Company with C L Lewis. In January 1917, Doble's new car, the Doble Detroit, caused a sensation at the National Automobile Show in New York. Over 5,000 deposits were received for the car, with deliveries scheduled to begin in early 1918. The Dobles had not entirely worked out various design and manufacturing issues, and although the car received good notices and over 10,000 orders, about 11 were built. Doble blamed his company's production failure on the steel shortages caused by World War I, but the Doble Detroit was mechanically unsatisfactory. Doble also announced at the New York show that he was working on a steam engine for aeroplanes. The Doble brothers were divided by Doble's insistence on taking credit for the company's technical achievements, and John Doble ended up suing Doble for patent infringement, whereupon Doble left Detroit for California and the General Engineering Company folded. When John Doble died of lymphatic cancer in 1921 the surviving brothers reunited in Emeryville, California. They set up a company under the name of Doble Steam Motors. In 1924 the State of California learned that Doble had helped to sell stock illegally in a desperate bid to raise money for the company, and though Doble was eventually acquitted in April 1928, the company failed during the ensuing legal struggle. Fewer than thirty of the Model E steam cars were produced before the company went out of business in April 1931, the F cars coming under Besler ownership. The total being reported variously as 24, 42, and 43. Doble himself owned E 24 from 1925 to 1936 as his own experimental car. He took it with him when on consulting work in New Zealand and England. He sold it in England to Mortimer Harman Lewis (editor of The Engineering and Boiler House Review) of Hyde Park, London, just before he departed for the US. This was followed by another Model F in a Fageol bus. He went to New Zealand in March 1930 where he worked under a 3 year contract for A & G Price Limited at Thames on the development of a steam engine for buses. One was installed on an AEC chassis for the Auckland Transport Board to trial. The intention was that should the trial be successful more would be constructed. By 1932 the first had covered more than 20000 mile (32187 km) and a second was ordered by a private company, White and Sons, for their Auckland to Thames Service. In January 1932 Doble left New Zealand and went via San Francisco to England. There he was loaned by Prices as a consultant to the Sentinel Waggon Works of Shrewsbury, working on steam lorries and locomotives. Several shunting locomotives (switchers) and an undetermined number of railcars were fitted with Doble/Sentinel machinery for sale to customers in Britain, France, Peru, and Paraguay. In Germany, during the 1930s Henschel & Sohn buses and trucks, powered by Doble designed steam engines, were operated. Abner Doble left England in 1936. Also during this time he acted as a consultant to Borsig Lokomotiv Werke of Berlin. Doble was hired as the chief engineer for a new bus powerplant for a revived Stanley Steam Motors Corporation in Chicago. In the middle of the project after the powerplant was actually built, Doble left to some annoyance. Doble then did engine designs for Cleaver Brooks, Nordberg (1946 1948), and Greyhound. After this he retired to Santa Rosa, California, where he sold Electrolux vacuum cleaners to pay his living expenses. Doble's consultancy also included in the development of the Paxton Phoenix car, for the Paxton Engineering Division of McCulloch Motors Corporation, Los Angeles. The project was for a low weight car built around a unique "torque box" chassis similar to an aeronautical wing section. The project was eventually dropped in 1954. He did work on a design for a steam car for Alex Moulton of England, but it was never built. He was a consultant on the Keen steam car in 1957 and a monotube boiler for Charles W Tadlock of St Louis in 1957. For the remainder of his life, he maintained that steam powered automobiles were at least equal to gasoline cars, if not superior. He was inducted into the Automotive Hall of Fame in 1972.

Жеке өмір

Добл 1910 жылғы 28 ақпанда Хелен А. Дэвисқа үйленді. Олардың үш баласы болды: Ли, Дороти және кіші Абнер. Олар 1926 жылы ажырасты. Ол Алене үйленді. 1950 жылы Добл Калифорния штатының Санта-Роза қаласына көшті. 1961 жылғы 16 шілдеде Санта-Розада жүрек талмасынан қайтыс болды. Ол денесін Берклидегі Калифорния университетіне сыйлады.