Румын-француз композиторы Хорациу Рэдулеску: Өмір және шығармашылығы

Кіріспе

Румындық француз композиторы Хоратью Радулеску (7 қаңтар 1942 – 25 қыркүйек 2008) – румындық-француз композиторы, ең бастысы композицияның спектрлік әдісімен белгілі болған.

Өмір

Радулеску Бухарестте дүниеге келді, онда ол скрипканы жеке сабақтар арқылы Нина Александрескудан оқыды, ол Джордж Энеску мен Жак Тибоның шәкірті болған. Кейіннен ол Бухарест музыка академиясында композицияны оқыды (MA 1969), оның ұстаздары Стефан Никулеску, Тиберий Олах және Аурель Стро болды – жаңа авангардтың жетекші тұлғалары. 1969 жылы академияны бітірген соң Радулеску Румыниядан батысқа, Парижге кетіп, 1974 жылы Франция азаматы болды. Ол 1991 жылдан бастап, туған еліне бірнеше рет сапармен оралды, сол жылы өзінің «Iubiri» шығармасын қойды – оның туған жеріндегі ересек туындыларының алғашқы қоғамдық орындалуы. (Дегенмен Радулеску осы аралықта көптеген шығармаларын «виртуалды және сублимацияланған» Румынияға арнағанын айтты). Парижде аяқталған алғашқы жұмыстардың бірі (бірақ идеясы Румынияда туған) тоғыз виолончельге арналған «Credo» болды, ол оның спектрлік техникасын қолданған тұңғыш туындысы. Бұл техника «спектрлік энергияның өзгермелі таралуын, жалпы дыбыс көздерінің синтезін, дыбыс процесіндегі микро және макро форманы, қабылдаудың және жылдамдықтың төрт бірдей қабатын, сондай-ақ спектрлік скордатураларды, яғни гармониялық шкалаларға сәйкес келетін тең емес интервалдардың тізбектерін қамтиды». Осы әдістер оның келесі онжылдықтардағы музыкасында одан әрі дамыды. 1970 жылдардың басында ол Дармштадт жазғы курстарында Кейдж, Лигети, Стокгаузен және Ксенакистен, ал Кельнде Феррари мен Кагельден сабақ алды. 1972-73 жылдары ол өзінің музыкасын Мессианның Париж консерваториясындағы сабақтарында таныстырды; Радулеску Мессианның оған ықылас білдіргенін, кейіннен оны «заманымыздың ең өзгеше жас музыканттарының бірі» деп атағанын еске алды. Бірақ кейбір студенттер оның музыкасының «ауқымды, арманды, мистикалық» сипатын түсінбеді. 1970 жылдардың басында Радулескудің шығармалары жетекші заманауи музыка фестивальдерінде орындала бастады, соның ішінде Гаудеамус (Taaroa, 1971; in ko 'tro – mioritic space, 1972), Дармштадт (Flood for the Eternal's Origins, 1972), Роян (fountains of my sky, 1973; Lamento di Gesù, 1975), Мец (Wild Incantesimo тоғыз оркестр үшін, 1978; Византиялық дұға, 1988) және Донауэшинген. 1979 жылдан 1981 жылға дейін IRCAM-да компьютерлік композиция және психоакустиканы зерттеді, бірақ оның жұмысында дыбыс өндірудің электрондық құралдары көбінесе қолданылмайды. 1983 жылы ол Парижде European Lucero ансамблін құрды, ол өзінің шығармаларын орындау үшін, оның музыкасына қажетті техникаға маманданған солистерден тұратын өзгермелі құрамды топ болды. 1991 жылы ол Луцеро фестивалін ұйымдастырды. 1980 жылдардың ортасында Радулеску Германияның Фрайбург қаласында тұрды, бірақ көп жыл бойы Версальдегі мекенжайын сақтап қалды. 1988 жылы ол DAAD стипендиясымен Берлинде тұрды, ал 1989-1990 жылдары Сан-Франциско мен Венецияда «Villa Médici hors les murs» стипендиясының лауреаты ретінде тұрды. 1990 жылдардың ортасында ол Швейцарияға көшіп, алдымен Кларенсте, кейін Веведе тұрды. 2008 жылдың 25 қыркүйегінде Парижде рактан қайтыс болды және оның соңғы тыныс алатын жері Кларенс зиратында.

Rădulescu was born in Bucharest, where he studied the violin privately with Nina Alexandrescu, a pupil of George Enescu and Jacques Thibaud, and later studied composition at the Bucharest Academy of Music (MA 1969), where his teachers included Stefan Niculescu, Tiberiu Olah and Aurel Stroe, some of the leading figures of the emerging avant garde. Upon graduation in 1969 Rădulescu left Romania for the west, and settled in Paris, becoming a French citizen in 1974. He returned to Romania thereafter several times for visits, beginning in 1991 when he directed a performance of his Iubiri, the first public performance of any of his mature works in his native country. (Rădulescu nonetheless commented that in the interim he had dedicated many of his works to a "virtual and sublimated" Romania). One of the first works to be completed in Paris (though the concept had come to him in Romania) was Credo for nine cellos, the first work to employ his spectral techniques. This technique "comprises variable distribution of the spectral energy, synthesis of the global sound sources, micro and macro form as sound process, four simultaneous layers of perception and of speed, and spectral scordaturae, i. e. rows of unequal intervals corresponding to harmonic scales". These techniques were developed considerably in his music of subsequent decades. In the early 1970s he attended classes given by Cage, Ligeti, Stockhausen, and Xenakis at the Darmstadt Summer Courses, and by Ferrari and Kagel in Cologne. He presented his own music in Messiaen's classes at the Paris Conservatoire in 1972–73; Rădulescu recalled that while Messiaen himself was sympathetic, later calling him "one of the most original young musicians of our time", some of the students were more reticent, not understanding his music's "colourful, dreamy, mystical" inclinations. Beginning in the early 1970s Rădulescu's works began to be performed at the leading contemporary music festivals, including Gaudeamus (Taaroa, 1971; in ko 'tro – mioritic space, 1972), Darmstadt (Flood for the Eternal's Origins, 1972), Royan (fountains of my sky, 1973; Lamento di Gesù, 1975), Metz (Wild Incantesimo for nine orchestras, 1978; Byzantine Prayer, 1988) and Donaueschingen. From 1979 to 1981 he studied computer assisted composition and psycho acoustics at IRCAM, although his work makes relatively little use of electronic means of sound production. In 1983 he founded the ensemble European Lucero in Paris to perform his own works, a variable ensemble consisting of soloists specialising in the techniques required for his music. In 1991 he founded the Lucero Festival. In the mid 1980s Rădulescu was based in Freiburg, Germany, though for many years he retained an address in Versailles. In 1988 he lived in Berlin on a DAAD fellowship, and in 1989–90 he was a resident in San Francisco and Venice as a laureate of the Villa Médici hors les murs scholarship. In the mid 1990s he moved to Switzerland, living first in Clarens and later in Vevey. He died from cancer in Paris on 25 September 2008 and found his final resting place at the cemetery of Clarens.

Музыкалық стиль және техника

Бастапқыда-ақ, Радулескудің музыкалық тұжырымдамалары және оларды іске асыру үшін ол ойлап тапқан әдістер дәстүрден тыс еді. Бухаресттегі соңғы емтиханы үшін ол полинезиялық құдайдың атымен аталатын «Таароа» оркестрлік туындысын жазды; мұғалімдері бұл идеяны «мистикалық» және «империалистік» деп санап, ұнатуға аспады; факультетте оны қолдаған жалғыз адам композитор Анатоль Виеру болды. Радулескудің спектральдық әдістері, 1970-ші жылдар мен одан кейін дамыған кезде, оның француз әріптестері Жерар Гризи мен Тристан Мурайльдікінен ерекшеленеді. Оның «Sound Plasma» кітабында баяндалған композициялық мақсаты – монофония, полифония және гетерофонияның тарихи санаттарын айналып өтіп, барлық элементтері үнемі өзгерісте болатын музыкалық текстураларды құру еді. Ол үшін гармониялық спектрді зерттеу және жаңа ойнау тәсілдерін ойлап табу арқылы күрделі дыбыстардың жоғарғы бөліктерін ашып көрсету және кейде оқшаулау қажет болды, олардың негізінде жаңа спектрлерді құруға болады. Оның музыкасындағы гармониялық қатынастар осы спектрлерге және қосынды және айырма тондар құбылысына негізделген. Мысалы, оның төртінші скрипкалық квартетінің (1976–87) бастапқы дыбысы төменгі До нотасының 21, 22 және 43-ші бөліктеріне негізделген; бұл Радулеску өзінің музыкасында «өздігінен туындайтын функциялар» деп атаған нәрсеге мысал, себебі 21 және 22-ші бөліктердің қосындысы 43-ке, ал айырмасы 1-ге, яғни негізгі нотаға тең. (До нотасында 21, 22 және 43-ші бөліктердің барлығы әртүрлі, микротондық жағынан ерекшеленетін Фа ноталары, 21-ші бөлік қалыпты Фа нотасынан 29 цент төмен, 22-ші бөлігі 51 цент жоғары, ал 43-ші бөлігі 12 цент жоғары.) Оның скрипкаға арналған көптеген шығармаларында «спектральдық скордатура» қолданылады, онда ашық скрипкалар қайта реттеледі, көбінесе бір гармониялық спектрдің бөліктерін имитациялайды. Мысалы, «Lux Animae» (1996/2000) соло виолончель немесе альт үшін ашық скрипкалар төменгі Ми нотасының 3-ші, 4-ші, 7-ші және 11-ші бөліктеріне қайта реттеледі. Радулескудің кейінгі көптеген туындылары поэтикалық шабытты Лао Цзының «Дао Дэ Цзин» еңбегінен алады, әсіресе Стивен Митчеллдің 1988 жылғы ағылшын тіліндегі нұсқасынан: оның екінші, үшінші, төртінші, бесінші және алтыншы фортепианолық сонаталарының, бесінші және алтыншы скрипкалық квартеттерінің атаулары осы көзден алынған. Фортепианолық сонаталар, сондай-ақ оның «The Quest» (1996) фортепианолық концерті және басқа да кейінгі туындылары туған Румынияның халық әуендерін пайдаланады, оларды өзінің спектральдық әдістерімен үйлестіреді.

From the very beginning, Rădulescu's musical concepts, and the techniques he invented to realise them, were unconventional. For his final exams in Bucharest he composed the orchestral work Taaroa, named after the Polynesian god; this displeased his teachers, who found the idea "mystical" and "imperialistic"; the only member of the faculty who supported him was the composer Anatol Vieru. Rădulescu's spectral techniques, as they evolved through the 1970s and beyond, are quite distinct from those of his French contemporaries Gérard Grisey and Tristan Murail. His compositional aim, as outlined in his book Sound Plasma was to bypass the historical categories of monophony, polyphony and heterophony and to create musical textures with all elements in a constant flux. Central to this was an exploration of the harmonic spectrum, and by the invention of new playing techniques the aim to bringing out, and sometimes to isolate, the upper partials of complex sounds, on which new spectra could be built. The harmonic relationships in his music are based on these spectra and on the phenomena of sum and difference tones. The opening sonority of his fourth string quartet (1976–87), for example, is based on partials 21, 22 and 43 of a low C fundamental; this is an example of what Rădulescu referred to as "self generating functions" in his music, as partials 21 and 22 give in sum 43 and in difference 1, the fundamental. (On a C fundamental, partials 21, 22 and 43 are all different, microtonally distinct kinds of F, the 21st partial being 29 cents lower than tempered F, partial 22 being 51 cents higher and partial 43 12 cents higher.) Much of his music for strings makes use of a "spectral scordatura", where the open strings are retuned, often to simulations of the partials of a single harmonic spectrum. For example, in Lux Animae (1996/2000) for solo cello or viola, the open strings are retuned to the 3rd, 4th, 7th and 11th partials of a low E.

Many of Rădulescu's later works derive their poetic inspiration from the Tao Te Ching of Lao tzu, especially in the 1988 English version by Stephen Mitchell: the titles of his second, third, fourth, fifth and sixth piano sonatas, and of the fifth and sixth string quartets, are taken from this source. The piano sonatas, as well as his Piano Concerto The Quest (1996) and other later works, make use of folk melodies from his native Romania, integrating them with his spectral techniques.

Дискография

Интимдік рәсімдер. Sub Rosa, 2006 жыл. Құрамында Das Andere, Agnus Dei, Lux Animae II, Интимдік рәсімдер XI. Винсент Ройер, альт, Жерар Каусе, Петра Юнкен және Хоратью Радулескумен бірге. Лао-цзы сонаталары. cpo, 2004 жыл. Құрамында фортепиано сонаталары бар: 2 (болу мен болмау бір-бірін тудырады), 3 (сен мәңгіге созыласың) және 4 (Құдайдан да көне құдық сияқты). Ортвин Штюрмер, фортепиано. "Штрайхквартет" № 4 (шексіз болу шексіз болмайды, шексіз болмау шексіз болуы мүмкін) opus 33. Edition RZ, 2001 жыл. Arditti Quartet. "Іздеу": фортепиано концерті, Op. 90. cpo, 1998 жыл. Ортвин Штюрмер, фортепиано, Лотар Загросек жетекшілігіндегі Франкфурт радио-синфониялық оркестрі. "Сенсациялық аспан", Op. 62; Iubiri, Op. 43. Adès, 1996 жыл. Nvart Andreassian жетекшілігіндегі Ensemble Polychromie. Ішкі уақыт II, Op. 42. Auvidis, 1994 жыл. Арманд Ангстер, "Кларнет жүйесі". Horațiu Rădulescu. Adda, 1993 жыл. Құрамында Dizzy Divinity I, Византиялық дұға, Frenetico Il Longing di Amare, Capricorn's Nostalgic Crickets II. Пьер Ив Арто, флейта, Horațiu Rădulescu жетекшілігімен және Пьер Ален Биге көмегімен Orchestre Français de Flûtes.