Кіріспе
Тынық мұхитындағы тайфун маусымы
1991 жылғы Тынық мұхитындағы тайфун маусымы орташа деңгейден сәл жоғары болды, оған 29 тропикалық дауыл, 17 тайфун және бес супертайфун қалыптасты. Бұл өте апатты маусым болды: маусымның ортасында Юнья тайфуны Филиппинге соқты, сол кезде жанартау да атты. Мирейль тайфуны Жапонияға ауыр зиян келтірді, ол 10 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі залалмен тарихтағы ең қымбат тайфун ретінде танылды. Ал қараша айында Тельма тропикалық дауыл болды, ол Филиппинге соққан ең қауіпті дауылдардың біріне айналып, кем дегенде 5000-нан астам адамның өміне қиындық тудырды. 1991 жылы маусым жыл бойы жалғасты, бірақ тропикалық циклондардың көпшілігі 1991 жылдың мамыр және қараша айлары аралығында Тынық мұхитының солтүстік-батыс бөлігінде қалыптасты. Бұл мерзім әдетте Тынық мұхитының солтүстік-батысында тропикалық циклондардың көпшілігі пайда болатын кезеңді белгілейді. Дегенмен, алғашқы аталған дауыл – Шарон, наурыздың 8 күніне дейін қалыптаспады. Ал соңғы аталған дауыл – Зелда, желтоқсанның 5 күні тарады. Осы мақаланың ауқымы Тынық мұхитымен, экватордың солтүстігімен және халықаралық күндік сызықтың батысымен шектеледі. Күндік сызықтың шығысында және экватордың солтүстігінде қалыптасқан дауылдар – дауылдар деп аталады; 1991 жылғы Тынық мұхитындағы дауылдар маусымына қараңыз. Батыс Тынық мұхиты бассейнінде қалыптасқан тропикалық дауылдарға Тайфун туралы ескерту орталығы (Joint Typhoon Warning Center) ат қойды. Бұл бассейндегі тропикалық депрессиялардың нөміріне "W" әрпі қосылады. Филиппин жауапкершілік аймағына кіретін немесе онда қалыптасатын тропикалық депрессияларға Филиппиннің атмосфералық, геофизикалық және астрономиялық қызметтер басқармасы (PAGASA) ат қояды. Осының салдарынан бір дауылдың екі аты болуы мүмкін.
Жүйелер
Осы жылы Батыс Тынық мұхитында 32 тропикалық циклон қалыптасты, олардың 30-ы тропикалық дауылға дейін күшейді. 17 дауыл тайфунға айналып, олардың 5-і супер тайфун деңгейіне жетті.
Шарон (Ауринг) қатты тропикалық дауыл
Шарон Филиппинге келді.
Тайфун Тим
17 наурызда найзағайлар жиынтығы Мариана аралдарының шығысында төмен қысым аймағын құрады. Төмен қысым аймағы қалыптасқаннан кейін 4 күнде тропикалық дауылға дейін күшті қарқындады. Қолайлы жағдайлар жүйенің 1 санатты тайфунға айналуына мүмкіндік берді. 25 наурыздағы жоғары жел қисылуы жүйенің әлсіреуіне себеп болды, және ол экстратропикалық циклонға айналды.
Ванесса тропикалық даулы (Бебенг)
Ваннесса Оңтүстік Қытай теңізі үстінде күшейді.
Тайфун Уолт (Кэринг)
3 мамырда Мариана аралдарының оңтүстік-шығысында ауа райы бұзылысы пайда болды. Бір күннен кейін жүйе тропикалық депрессияға дейін күшейді, ал төрт күннен кейін тайфунға айналды. 11 мамырда жүйе сақина тәрізді ерекшеліктер көрсетті, симметриялы пішінге ие болды. Уолт 12 мамырда ең жоғары қарқындылығына жетті, содан кейін 13 мамырдың соңынан 14 мамырға дейін төрт сағатқа созылған көз қабырғасын алмастыру циклі байқалды. Көз қабырғасын алмастыру циклі аяқталғаннан кейін, 65 километр диаметріндегі жаңа, үлкен көз пайда болды. Уолт жақын арада солтүстік-шығысқа бұрылып, 17 мамырда экстратропикалық циклонға айналды, кейіннен Жапонияның солтүстік-шығысында тағы бір экстратропикалық циклонмен бірікті.
Юнья тайфуны (Дидинг)
Батыс Тынық мұхитында бір ай бойы ешқандай белсенділік болмағаннан кейін, 11 маусымда Филиппиннің шығысында және тропикалық жоғарғы тропосфералық ойыстан оңтүстікке қарай әлсіз тропикалық депрессия (желдің жылдамдығы 10 түйін) пайда болды. Желдің аз бұрылуы бар аймақта орналасқан ол оңтүстік-батысқа қарай бағытталды, спиральді жолақты ағысын дамытып, 12-сінде тропикалық дауылға айналды. Юньяда шағын орталық тығыз бұлт (CDO) пайда болған кезде, ол тез дамыды, 13-ші күні Филиппиннің шығысына параллель бағытта тайфунға айналды. Орта деңгейлі жота Юньяны батысқа қарай итермеледі, онда ол қысқа уақытқа желдің ең жоғары қарқынына жетті. Кейіннен субтропикалық жотаның шығысқа қарай кеңеюі қолайсыз тік жел қиылысын туғызды, ол Юньяны 15-ші күні таңертең Лусонның Дингалан қаласына жеткенше ең нашар тайфун деңгейіне дейін әлсіретті. Юния Лингяен шығанағында ең нашар тропикалық дауыл ретінде Лусонды қалдырды. Ол жотаның үзілуіне байланысты солтүстікке бұрылып, 17-ші күні оңтүстік Тайвань маңында тік қиылыстың салдарынан тарап кетті. Егер Юния Лусонға Пинатубо тауының күшті жарылысымен бір күні соқтырылмаған болса, онда бұл циклон ешқандай ерекшелік тудырмас еді. Әдетте мұхиттарға таралатын күл бұлты тайфунның айналма желдерімен Лусонға қайта таралып, жарылыстан туған зиянды күрт арттырды. Суға толы күл эвакуацияланған Кларк әуе базасына, сондай-ақ Лусонның қалған бөлігіне құлап, электр желілерін құлатты және жалпақ төбелі ғимараттардың құлдырауына себеп болды. Кейбір аймақтарда тіпті лай жауыпты. Юния Лингяен шығанағы арқылы Лусоннан әлсіз тропикалық дауыл ретінде шығып, субтропикалық жотаның үзілісіне қарай солтүстікке бет алды. Жүйе күшті тік жел қиылысының салдарынан әлсіреуін жалғастырды. Содан кейін тропикалық депрессия ретінде Тайваньның оңтүстік жағалауына тиіп, толық айналу арқылы орталық ендіктегі батыс желдеріне енбестен бұрын тарап кетті. Юния су тасқыны мен қатты жаңбырдан бір адамның өліміне тікелей себеп болды.
Зике тайфуны (Этанг)
Зек Хайнан аралында кем дегенде 23 адамның өмірін қиды.
Эми тайфуны (Генин)
12 шілдеде ашық Батыс Тынық мұхитында пайда болған, 145 миль/сағат жылдамдықпен соққан "Эми" тайфуны 18 шілдеде Тайваньның оңтүстігіне жақын өтті. Оның шығысы шектелді және "Эми" 19 шілдеде 120 миль/сағат жылдамдықпен Қытайдың оңтүстігіне соқты. Осының салдарынан ауыр су тасқыны болды, нәтижесінде 99 адам қаза тауып, 5000 адам жарақат алды, 15000 адам үйсіз қалды. Бұған қоса, "Эми" өзенде жүк кемесінің батып кетуіне себеп болды, осыдан тағы 31 адам көз жұмды.
Қатты тропикалық дауыл Брендан (Хелминг)
Брендан – шілде айында Қытайға қатарынан соққан үшінші тропикалық дауыл.
Тайфун Кейтлин (Исинг)
Кейтлин тайфуны Каролина аралдарының шығысындағы бұзылыстан пайда болды. 23 шілдеде тропикалық депрессия қалыптасты, жүйе солтүстік-батысқа қарай жылжыды. 24-і күні Кейтлин тропикалық дауыл деп аталды, келесі күні тайфунға дейін күшейтілді. Кейтлин тайфуны бірнеше жүз шақырым қашықтықта болғанымен, Филиппин арқылы моссондық ағынды күшейтті. Күшті жаңбырлар Пинатубо аймағында жер көшкіндерін тудырып, 16 адамның қаза болуына әкелді. Кейтлин солтүстікке бұрылғанда, дауыл Окинавадағы Кадена әуе базасының батысынан 60 миль (97 км) қашықтықта, ең жоғары 110 миль/сағат (177 км/сағ) қарқынмен өтті. Кейтлиннен түскен қатты жаңбыр аралдағы ағымдағы құрғақшылықты жеңілдетуге көмектесті, бір адамның қаза болғаны хабарланды. Кейіннен Кейтлин тайфуны солтүстікке қарай жылдамдап, Корея бұғазы арқылы өтіп, Жапон теңізінде экстратропикалық жүйеге айналды. Оңтүстік Кореядағы қатты су тасқынынан 2 адам қаза тауып, 4 миллион долларлық зиян келді.
Энрике тропикалық буыны
Энрике тропикалық даулы Тынық мұхитының шығыс бөлігінде қалыптасты, онда ол 1 санатты дауылға дейін күшіне жетіп, "Энрике" даулына айналды. "Энрике" бірнеше күн бойы Гавай аралдарының солтүстігінде әлсіз жүйе ретінде қозды. Энрике Халықаралық дата сызығына жақындағанда, жүйе қайта дамытуды бастады. Дата сызығын кесіп өткеннен кейін көп ұзамай, 1 тамызда "Энрике" қайтадан тропикалық дауылға айналды. Ол 24 сағаттан кем уақытқа созылды, содан кейін жоғары қабаттағы желдің күшті қиылысы конвекцияны таратып, циклонның орталық аймағын ашық қалдырды. "Энрике" ешқандай зиян немесе адам шығынына себеп болмады. Бұл Тынық мұхитының барлық үш тропикалық циклон аймағында болған сегіз тропикалық циклонның бірі. 1994 жылғы "Ли" және "Джон", 1999 жылғы "Дора", 2014 жылғы "Женевива", 2018 жылғы "Гектор" және 2023 жылғы "Дора".
Даг тропикалық депрессиясы
ДТТК бойынша Даг тропикалық дауыл болды.
Элли тайфуны (Маменг)
Элли Тайваньға тропикалық дауыл ретінде келген, ерекше кішкентай тайфун болды.
Фред тайфуны (Людинг)
11 тамызда Филиппиннің орталық бөлігінің шығысындағы муссондық ойыста Фред тайфуны қалыптасты. Алдымен 11 тамызда төмен қысым аймағы пайда болды. Бұл төмен қысым Лусон аралының солтүстігі арқылы өтіп, Оңтүстік Қытай теңізіне кіргеннен кейін тропикалық дауыл – Фред тайфунына дейін күшейді. Фред 14 тамызда Гонконгтың оңтүстігіне қарай жылжығанда тайфунға айналды. Тайфун Хайнань аралынан өткенге дейін ең жоғары қарқындылығына жетті. Содан кейін Фред Тонкин шығанағы арқылы оңтүстік-батысқа бұрылып, Солтүстік Вьетнамға соңғы рет құрлыққа шықты, кейіннен әлсіреп жойылды. Фред Гонконгтың оңтүстігінен өтетін кезінде мұнай платформасын қолдаушы DB29 баржасы 195 адаммен бірге батып кетті, нәтижесінде кемеде болған 22 адам қаза тапты. Хайнань аралында Фредтің жауындарынан туған су тасқыны мен көшкіндер салдарынан 16 адам көз жұмды.
Тропикалық депрессия 13W
13W екі күнге созылды.
Глэдис атты қатты тропикалық дауыл
22 тамызда "Глэдис" тайфуны Жапонияның оңтүстігінен өтті. Ол солтүстік-батысқа қарай жылжып, 23-і күні Корея түбегіне жетті. Жапонияда 20 миллион иеннен астам, Оңтүстік Кореяда 270 миллион воннан астам зиян келтірді. Оңтүстік Кореяда 103 адам қаза тапты немесе жоғалып кетті, 20 мыңнан астам адам үйсіз қалды.
15 Вт тропикалық дауыл
15W - солтүстік-батысқа қарай жылжыған, ұзақ өмір сүрген депрессия.
Гарри тропикалық дауыл
Гарри тамыз айының ортасында шағын дауылдар тобынан пайда болды. Ол Тынық мұхиты арқылы жылжып, ұйымдасуын күшейтті. 29 тамызда оған "Гарри" деген ат берілді. Содан кейін ол солтүстікке қарай жылжып, бірнеше күннен кейін Жапонияға жетті. Гарри құрлыққа тигеннен кейін әлсіреп, қайтадан теңізге шыққанда суының салқындауына байланысты 31 тамызда тарап кетті.
Айви тайфуны
Айви тайфуны Каролина аралдарының шығысындағы Косрае маңындағы кең муссондық ойыстан пайда болды. 2 қыркүйекте тропикалық депрессия қалыптасты, жүйе солтүстік-батысқа қарай жылжығанда. Келесі күні депрессия Тропикалық дауыл Айвиге дейін күшейді. Айви қарқынды күшеюге кірісті және Солтүстік Мариана аралдарындағы Тиниан мен Сайпанның шығысына қарай 209 км (130 миль) өткенде тайфун күшіне жетті. Сайпанда суға батып бір адам қаза болды, бірақ Солтүстік Мариана аралдарында аз ғана зиян келтірілді. Айви солтүстік-батыс бағытында қозғалып, 7 қыркүйекте солтүстік-шығысқа бұрылғанға дейін ең жоғары күшіне жетті. Айви Жапонияның оңтүстік-шығыс жағалауымен қатарласып, Токиодан шығысқа қарай 966 км жерде экстратропикалық жүйеге айналды. Айви тайфуны Хонсюға ең жақын келгенде, Токио және айналасындағы аймақтарда қатты жел мен ауыр жаңбыр болды. 200-ден астам көшкін тіркелді, бір адам қаза тауып, тағы 4 адам жоғалып кетті.
Тропикалық дауыл Джоэл
Джоэл Қытайдың оңтүстігін қамтыды.
Тайфун Кинна (Нененг)
"Кинна" тайфуны Каролина аралдарының батысындағы муссондық ойыста қалыптасты. 10 қыркүйекте Гуамның батысында тропикалық депрессия ұйымдаса бастады, сол күні "Кинна" тропикалық дауыл деп аталды. "Кинна" солтүстік-батысқа қарай жылжу барысында күшейе бастады және 12 қыркүйекте тайфунға айналды, содан кейін солтүстікке бұрылып Жапонияға қауіп төндірді. 12 қыркүйекте "Кинна" тайфуны Окинава аралының оңтүстігіне тікелей соқтығысты. "Кинна" солтүстік-солтүстік-шығысқа қайта бұрылып, ең жоғары қарқындылығын сақтап, Кюсю аралына соқты. 13 қыркүйекте "Кинна" тайфунының көз айналысы Нагасаки және Сасебо қалаларынан тікелей өтті. Екі қалада да "Кинна" желдің күшті соғуы тіркелді. "Кинна" Жапония бойынша жылжуын жалғастырып, Хонсю аралының солтүстік жағалауында экстратропикалық дауылға айналды. Окинавада "Кинна" салдарынан мол жаңбыр жауды, ал Жапониядағы ең көп зиян Нагасаки маңында болды. Жапония мен Окинавада "Кинна" тайфунынан 9 адам қаза тапты. Бұл ең көп зерттелген дауылдардың бірі. Оның көзі зерттеу мақсатында зерттелді.
Зелда қатты тропикалық дауыл
Зелда тропикалық дауыл 1991 жылғы Тынық мұхитындағы тайфун маусымының соңғы дауыл болды.
Зейнеткерлік
Көптеген зақымдар мен жоғары қаза болғандықтан, JTWC Мирель және Тельма есімдерін қолданудан шығарды, олардың орнына Мелисса мен Тереза есімдері келді. Екі есім де алғаш рет 1994 жылғы маусымда қолданылды. PAGASA да Уринг есімін ұқсас себептермен қолданудан шығарды және 1995 жылғы маусымда оны Ульдингпен алмастырды.