Кіріспе
Пьюгет саунд маңындағы ұлттық жабайы табиғат қорығы – Білли Фрэнк-младший Нискулли ұлттық жабайы табиғат қорығы. Бұл, АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметі басқаратын, Вашингтон штатының солтүстік-шығысындағы Тёрстон округі және солтүстік-батысындағы Пирс округінде, Пьюгет саунд жанындағы Нискулли өзенінің дельтасында орналасқан жабайы табиғат сақталмалы аймағы. Қорық 5-ші тас жолдың жанында, Такома және Олимпия қалалары арасында орналасқан.
The Billy Frank Jr. Nisqually National Wildlife Refuge is a wildlife preserve operated by the United States Fish and Wildlife Service on the Nisqually River Delta near Puget Sound in northeastern Thurston County, Washington and northwestern Pierce County, Washington. The refuge is located just off Interstate 5, between the cities of Tacoma and Olympia.
Өмірбаян
Нискуаллидің ауызша тарихы Нискуалли алабын олардың халқының бастауы ретінде көрсетеді. Олардың этнонимі, алапта өскен шөптерден шыққан. Дельта азық-түлікпен қамтамасыз ету үшін маңызды болды, ал азық-түлік көздері 14 тұрақты ауыл мен маусымдық экономиканы ұстауға жеткілікті болды. Шабақ түрлі әдістермен ауланды, ал халық түрлі жануарлар дүниесін, оның ішінде су құстарын, аңды және теңіз сүтқоректілерін аулауға қабілетті болды. Аймақтағы шөптер мен ормандық жерлер маусымдық жемістерді, мысалы, жидектерді жинауға, камас сияқты егістерді өсіруге және бөгеттер мен каноэлерді салу үшін ағашпен қамтамасыз етуге пайдаланылды. Нискуаллилер мәдени өртеуді жүзеге асырды және басқарылатын өзгертулер арқылы мыңжылдықтар бойы тұрақты мекендеу ортасын құрды. 1830 жылдары Нискуалли алабына жақын бекініс салынды және тері саудасы кеңейді, бұл бобёр бөгеттерінің және табиғи батпақтардың жоғалуына әкелді. 1839 жылы экономикалық әртүрлілікті арттыру ниетімен мал шаруашылығы басталды, бірақ мал жаюдың салдарынан далаларда ағаштар өсе бастады. 1850 жылдары фермерлер мен миссионерлер аймаққа көшіп келіп, Нискуаллилердің жерлерін беруді талап етті. 1854 жылы Медисин-Крик шартына қол қойылды, оған қол қойған тайпалар балық аулау құқығын алды, бірақ олар резервацияларға көшірілді, ал шарт бойынша барлық жерлер федералдық үкіметке берілді. Шартымен келіспеушілік салдарынан қысқа соғыс басталды, бірақ Лескидің (туған жердің басшыларының бірі) өлімі және шарт бойынша берілген жерлердің федералдық үкімет тарапынан кеңейтілуімен аяқталды. 2014 жылы қайтыс болған Франк 1960 және 1970 жылдары порт құрылысына және Нискуалли тайпаларының құқықтарына қарсы наразылықтар кезінде шамамен 50 рет тұтқындалды, сондай-ақ қалпына келтіру жұмыстарында маңызды рөл атқарды. Ұлттық ескерткіш – осы жерде шартқа қол қойылған, ол тек МакАллистер ағысына дейін қайықпен баруға болатын Шарты ағашында орналасқан.
Қалпына келтіру
1980 жылдардың ортасында мемлекеттік заңнама су бассейнін қалпына келтірудің алғашқы қадамдарын жасады, Нискулли өзенін басқару жоспары мен Нискулли өзені кеңесін құрды. Энергия компаниялары су ағынының қалыпты деңгейін сақтауға және Клер-Крик шарапшылығын құруға келісті. 1990 жылдары Нискулли аңғарының төңірегіндегі қосымша жерлер сатып алынып, жатаққа қосымша құрылысқа қарсы буферлік аймақ ретінде қосылды. 1996 жылдан бастап сулы жерлерді қалпына келтіру жұмыстары басталды, 2009 жылға қарай жүздеген акрлық мекен ортасы, соның ішінде тұзды батпақтардың 50 пайызы қалпына келтірілді. Үлкен бөгеттер бұзылып, өзендер, жерлер мен аңғарларда қосымша қорғау шаралары қабылданды. 1904 жылы бес мильге созылған Браун фермасының бөгеті су тасқынынан егістік жерді қорғау үшін салынды, нәтижесінде жас балықтар, құстар және теңіз сүтқоректілері, мысалы, порттық тюленьдер үшін маңызды мекен ортасы жойылды. Тұзды батпақтар мен лайлы жағалаулар бөгеттердің сыртында орналасқан. Қоректік заттарға бай оларда молда биялар, қабылдақтар, креветкалар және құрттар мекендейді, олар өз кезегінде үйректерге, шағалаларға және қасқырларға тамақ болады. 275 түрлі көшіп-қонушы құстардан құралған 20 000-нан астам құс, сулы батпақтар мен шалғынды жерлерде көбейіп, демалып немесе қыстайды. Көбінесе кездесетін құстардың түрлері – жыртқыш құстар, жағалау құстары және әнші құстар. Тышқандар мен егешқұмдардың болуына байланысты қарсаң мен түлкі сияқты ірі жануарлар шалғынды жерде азықтанады. Жағалаудағы орман және бұталы жерлерде көптеген қосмекенділер, сүтқоректілер және бауырымен жорғалаушылар бар.