Кіріспе

Фрейеслебенит – антимон, қорғасын және күмістен тұратын сульфосольтті минерал. Сульфосольтті минералдар – AmBnSp формуласына ие күрделі сульфидті минералдар. Фрейеслебениттің формуласы AgPbSbS3. Минерал шамамен 1773 жылы Германияның Саксониясындағы Фрайберг қаласының Химмельсфурст кен орындарында табылды. Бастапқыда бұл минерал Schilf Glaserz деп аталған, бірақ 1845 жылы Саксонияның кен сапасын бақылау комиссары Иоганн Карл Фрейеслебеннің (1774–1846) құрметіне қазіргі Фрейеслебенит деп атау берілді.

Құрылымы

Фрейеслебенит – PbS типті субструктураның үстіне салынған құрылым. Кристалдық құрылымы моноклинды, P21/a кеңістіктік тобына ие, a = 7.518(1), b = 12.809(4), c = 5.940(1) Å, β = 92.25(1)° және Z = 4 (Ito, 1973). Sb S атомдарымен тригональды пирамидалық координацияға ие, бұл құрылым SbS3 пирамидаларын бір-бірінен оқшаулайды. Sb–S арақашықтықтары 2.431, 2.453 және 2.480(4) Å. Алты S атомы Pb-мен бұрыс октаэдрлік геометрияда координацияланған. Pb–S арақашықтықтары 2.806-ден 3.167(4) Å-ға дейін өзгереді. Ag-ның үш жақын S көршісі бар, олардың арақашықтықтары 2.522, 2.575 және 2.687(4) Å. AgS3 тобы дерлік жазық. Төртінші S атомы Ag-дан 2.928(4) Å қашықтықта орналасқан, Ag–S, AgS3 жазықтығына шамамен перпендикуляр (Cascarano et al., 1987). Фрейеслебениттің кристалдық құрылымын 1967 жылы Вуэнш және Новацки анықтады. Вуэнш және Новацки фрейеслебениттің кристалдық құрылымын үш өлшемді санау деректерін, субклетка-суперклетка қатынасымен рұқсат етілген барлық мүмкін орналасуларды жүйелі түрде қарастыру және кілттік ауысу әдісін қолданып анықтады (Ito, 1973).

Физикалық қасиеттері

Фрейеслебенит металл жылтырымен және мөлдір емес. Фрейеслебениттің негізгі түстері сұр, күміс және ақ. Оның ақшыл сұр сызығы бар, Моос шкаласы бойынша қаттылығы 2,5-ке тең. Онда жетілмеген жарылыс және тегіссіз сынық байқалады. Фрейеслебениттің тығыздығы 6,20–6,23 г/см3.

Геологиялық құбылысы

Фрайеслебенит көбінесе гидротермалды жерлерде кездеседі. Фрайеслебениттің маңызды табылуы Испаниядағы Hiendelaencina кен аймағында анықталды (Frias, 1991). Фрайеслебенит Солтүстік және Оңтүстік Америкада, сондай-ақ Азия мен Еуропаның барлық аймақтарында да кездесе алады. Фрайеслебенит кен орындары көбінесе аргентит, сидерит, фрейбергит, полибазит және арамайит минералдарына жақын орналасады.