Кіріспе
Гедера, немесе сирек кездесетін Гдера деген атаумен де белгілі, 1884 жылы құрылған Израильдің Орталық округіндегі Шфела аймағының оңтүстік бөлігіндегі қала. Ол Реховоттың оңтүстігінде орналасқан. - жылы оның халқы санын құрады.
Тарих
Гедера 1 Тарихнама 4:23 және Ешуа 15:36 кітаптарында Яһуда аймағындағы қала ретінде көрсетілген. Бірақ Уильям Ф. Олбрайт оны «әл-Жудейра» деп атауды ұсынды. Киелі кітаптағы Гедера қазір Байт-Наттифтің оңтүстігіндегі Хирбет-Дудрайямен сәйкес келеді. Гедераның солтүстік жиегінде орналасқан Тель-Катра, көбінесе Селевкидтердің Хасмонейлерге қарсы бекініс салған Кедронмен байланыстырылады (1 Мақ. 15:39–41, 16:9). Сонымен қатар, ол Евсевийдің (IV ғасыр) заманындағы ірі ауыл Гедрус екені де айтылады. Гедера, «Сионды сүйетіндер» қатарынан шыққан Йехиел Мишель Пайнс Яффадағы француз консулы Полиовиерден сатып алынған ауылдық жерге Билуиттер үшін құрылды. Алғашқы қоныс аударушылар Ханука мерекесі қарсаңында келді. 1888 жылы Бенджамин мен Мина Фукс Гедераның алғашқы тас үйін салды, кейіннен ол Бнай Брит үйі ретінде пайдаланылды. Гедераның ционистік секулярлы қоныс аударушылары жас және жергілікті палестиналық араб халқына қатысты агрессивті көзқарас білдірді. Ционистік дереккөздер олардың көршілес Қатра ауылының тұрғындарын ашуландырып, оларды қорлап, оларға бейкүнә және мақтандылықпен қарағанын көрсетеді. 1887 жылы Қатрамен болған жанжалдан кейін (осы барысында отаршыл араб шаруаларының малдары отардың жеріне жайылуына тырысқанда жарақат алды), қоныс аударушылар Жаффадағы көрнекті еврей белсенділерінің назарын аудару үшін қасақана төбелес шығарды. 1912 жылы Йеменнен келген иммигранттар тобы Гедераға қоныс аударды. Британдық мандат кезінде Гедера, қолайлы климаты мен таза ауасының арқасында танымал демалыс орнына айналды. 1949–1953 жылдары Йемен, Румыния, Ирак, Польша, Египет, Марокко, Тунис, Үндістан, Иран, Ливия және басқа елдерден келген мыңдаған иммигранттар шатырлы лагерьлерде орналастырылды. 1950 жылдары көру қабілеті бұзылған жаңа иммигранттар үшін «Құдайдың нұры» деген мағына беретін Ориэль аталатын аудан құрылды. Иммигранттар қорғалған шеберханада жұмыс істеді, ал аудан олардың тәуелсіздігін арттыру үшін арнайы жоспарланды. 2009 жылдың 9 ақпанында Газа жолағынан атылған «Град» зымыраны Гедераға тиді, бұл Оңтүстік Израильге бағытталған 200 зымыраның ең солтүстік нүктесі болды.
География
Гедера Оңтүстік жағалау жазығындағы жеті төбеде салынған, олар теңіз деңгейінен жоғары көтеріледі. Қаланың ауданы 14 500 дунамды құрайды. 1922 жылы Палестинада өткізілген халық санағы бойынша Гедерада 140 адам тұрған, оның ішінде 136 яһуди және 4 христиан. 1931 жылғы санақ 63 үйді және 201 яһуди мен 7 мұсылманнан тұратын халықты тіркеді. 1945 жылға қарай халық саны шамамен 970 яһудиге дейін өсті. Бүгінде Гедерада Йемен яһудилері көптеп қоныстанған. Көптеген есептеулер бойынша олар Гедера халқының 50% құрайды, бұл оны Израильдің Орталық округіндегі негізгі Mizrahi қалаларының біріне айналдырады. 2008 жылы Гедерада 1700 эфиопиялық яһуди тұрды.
At the time of the 1922 census of Palestine, Gedera had a population of 140 inhabitants, consisting of 136 Jews and 4 Christians. The 1931 census, recorded 63 occupied houses and a population of 201 Jews and 7 Muslims. By 1945, the population had increased to an estimated 970 Jews. Gedera today has a large population of Yemenite Jews. Most estimates put their population at 50% of Gedera, making it one of the few primarily Mizrahi towns in the Central District of Israel. In 2008, 1,700 Ethiopian Jews were living in Gedera.
Экономика
Гедераның алғашқы жылдары негізгі ауыл шаруашылығы салалары жүзім және астық дақылдары болды. Кейіннен цитрус жемістері мен басқа да далалық егістер қосылды. 1930 жылдары бірнеше өнеркәсіп орны құрылды, ал мошава сауықтыру және демалыс үйлерімен жабдықталған демалыс орнына айналды. Жаңа Гедера – Azorim компаниясы салған жоғары деңгейлі аудан. Azorim компаниясы салған ірі сауда орталығы – қаланың оңтүстік-шығысында орналасқан Гедера сауда орталығы. 2007 жылдың қыркүйегінде ашылған Гедера сауда орталығында шағын бизнеспен қатар Израиль мен Еуропаның ірі бөлімдері бар дүкендер де орналасқан. Жақында Гедераның шекарасымен қатар 7-ші тас жол салынды, ол Гедераны Израильдің 6-шы тас жолымен тікелей байланыстырады.
Көрнекті орындар
Гедера және Билуим тарихы мұражайы Билуим көшесінің соңындағы қайта жаңартылған тарихи ғимаратта орналасқан. Доктор Моше Минц салған Бейт Минц үйі, батыс жағында тұрғын үй, ал шығыс жағында қоғамдық зал ретінде қызмет еткен. 1930 жылы Моше Минц қайтыс болғаннан кейін, ол үйді Гедера халқына мұра етіп қалдырды. Үй концерттер залы, тойлар өткізілетін орын және кинотеатр ретінде пайдаланылды. Жазда аулада фильмдер көрсетілетін. 1986 жылы Минц отбасының қатысуымен мұражай ресми түрде ашылды. Мұражайдың қарсы жағындағы бақта австриялық суретші Эрнст Дегасперидің "Берешит Бара" ("Жаратылыс") деген бетон ескерткіші орналасқан. Свердлов үйі – Билуим қозғалысының салған жалғыз сақталған үйі. Бұл үй Шана мен Игал Свердловқа тиесілі болған, кейін олар оны қалаға мұра етіп берді. Үйдің алдында тұрғындарды қоғамдық жиналыстарға шақыру үшін қолданылатын қоңырау орналасқан. 1885 жылы пионерлер 20x4x2 метрлік шұңқыр қазып, оны төбемен жауып, мал шаруашылығына арналған қора ретінде пайдаланған. Бүгінде ол қайта жаңартылып, "Бор ХаБилуим" деп аталады.
Археология
Гедера қаласының шетіндегі Тель-Катра археологиялық төбесінде Газа құмыраларын жасау жөніндегі шеберхана табылды. Газа амфоралары Византия империясы бойынша шарап және басқа да азық-түлік тасымалдау үшін қолданылған.