Кіріспе

Италиядағы Веидегі археологиялық орын. Портоначчодағы Минерва ғибадатханасы – Италияның Рим қаласының солтүстігінде орналасқан ежелгі этруск қаласы Веидің үстіндегі жазықтықтың батыс жағындағы археологиялық орын. Орынның атауы Рим қаласының XX округіне қарасты Изола Фарнезе ауылындағы жердің атынан келген. Бұл орын этруск өнерінде бұрын-соңды көрмеген мөлшердегі және сападағы теңсіз көп түсті терракоталық әшекейлерімен маңызды, олардың көп бөлігі Римдегі Вилла Джулиядағы Ұлттық этруск мұражайында сақталған.

Сайт

Қасиетті орын кешені б.з.д. 7 ғасырында Вей қаласының қабырғасы үстінен көтерілген төбенің беткейіндегі ойыста салынған. Этруск ескерткіштерінің (этруск жазуымен және терракотта мүсіндерімен, сондай-ақ басқа да сәндік элементтерімен жазылған қыш және басқа да заттармен) ең маңызды көздерінің бірі болып табылатын бұл кешенде екі негізгі құрылыс болды: біреуі – Менерва қадірлі кісіге арналған киелі орын (этрускше жазылуы), екіншісі – Турм, Геркл, Аполлон (Вей Аполлоны) және Летоның мүсіндері төбесінде орналасқан ғибадатхана, ол кейін Аполлон ғибадатханасы деп есептелді. Аполлон ғибадатханасының жанында тіктөртбұрышты ойыс және сумен қамтамасыз етілген құдық болды. Қасиетті тоғай мен қабырғамен қоршалған ежелгі замандағыдай, бұл жер орманды күйінде қалды. Аполлон ғибадатханасының бір жағындағы шатыры қалпына келтірілді. 1940 жылдары Массимо Паллотино бұл жерді қазды, ал оның студенттерінің бірінші және екінші буыны ондаған жылдардан кейін зерттеу нәтижелерін жариялады.

Минерваның киелі үйі

Минерваның Портоначчо ғибадатханасы – Этрурияда салынған алғашқы тоскан-этруск стиліндегі храм (шамамен б.з.д. 510 ж.). 1993 жылы Джованни Колонна мен Герман Фолья ұсынған реконструкция бойынша, ғибадатхана 29 см негізді ескере отырып, 18 метрлік төменгі подиумда орналасқан 60 фут (18 м) шаршы құрылыс болып табылады. Ол кіреберістер арасындағы қасбетті құрайтын екі бағаналы пронаостан (24 фут / 7 метр тереңдік) және артқы жағындағы 30 фут (9 метр) тереңдіктегі үш жалғасқан камерадан тұрады. 21 фут (6 метр) биіктігіндегі бағаналар мен қабырғалар штукатурланған туфтан жасалған, ал пронаос ішіндегі қабырғалар саз тақталарға салынған түрлі суреттермен әсемделген. Шатыры ағаштан жасалып, көп түсті терракотамен жабылған. Терракота бұйымдары жетілдірілген әріптік аббревиатуралар жүйесі арқылы орналастырылған, сондай-ақ қоладан жасалған және қолмен жасалған пластикалық әшекейлермен толықтырылған, олардың ішінде Горгоналар, маэнадтар және сатирлердің бас бейнелерінен тұратын әсем антефикс (жабын) сериясы бар.

Аполлон ғибадатханасы

Бұл қасиетті орын бүкіл Этруриядағы ең көне және ең қастерлі орындардың бірі болып есептелді, ол қаладан тыс, Тиррен теңізіне және Вейи тұзды далаларына қарай созылатын жол бойында орналасқан. Оның ең ежелгі ядросы Минерва құдайына табынумен байланысты болды, және оның құрметіне шамамен б.з.д. 530 жылы шаршы алтарь, сүмбасы және жолдан төмен түсетін баспалдақтар салынды. Көп түсті терракотамен әшекейленген үш бөлмелі ғибадатхана шамамен б.з.д. 510 жылы қасиетті орынның батыс жағында тұрғызылды. Ғибадатхананың жанында туннельі бар үлкен ойпаң және киелі ормандарды қоршап тұрған қоршау болды. Ғибадатхана Аполлон құдайының құрметіне салынған, оның Дельфи үлгісіндегі пайғамбарлық қабілеттері тазару рәсімдерімен байланысты болды. Геракл, құдайға айналған батыр, тирандардың сүйіктісі, және мүмкін Юпитер – оның бейнесін ғибадатхананың орталық қабырғасында көзге елестете беруге болады – Аполлонмен байланысты болды. Б.з.д. 5 ғасырдың ортасына қарай ғибадатхананың құрылысы аяқталды және ол баяу құлдырауға бет бұрды, ал Минерваға арналған құрылымдар қасиетті орынның шығыс бөлігінде қайта жаңартылды. Рим Вейиді бағындырғаннан кейін де Минерваға табынушылықты қайта жандандыру, классикалық және кейінгі классикалық стильдегі жігіттердің әсем мүсіндерімен куәландырылды, мысалы, әйгілі бас, «Малавольта» – бұл құдайдың жасөспірім шақтан ересек өмірге көшу рәсімдеріндегі маңызды рөлін көрсетеді. Б.з.д. 2 ғасырда қасиетті орынның орталық бөлігін қиратқан туф кені ашылды, бұл ғибадатханаға зақым келтіріп, материалдың төмен қарай құлауына себеп болды. Қасиетті орынның фрагменттерін табу 1914 жылы қазба жұмыстарын бастауға мүмкіндік берді, ол 1916 жылы Аполлонның әйгілі мүсіні табылғаннан кейін жалғасты.