Кіріспе

Payazzo (немесе pajatso) – 1920-жылдарға дейін Германиядан Финляндияға әкелінген, финляндиялық дәстүрлі ойын автоматы. Payazzo-ның мақсаты – монетаны жеңіс саңылауларының біріне лақтыру. Лақтыру сәтті болса, машина ойыншыға бірнеше монета сыйлайды. Лақтыру сәтсіз болса, ойыншы монетасын жоғалтады.

Атауы

Бұл ойын фин тілінде паятсо деп аталады. Бұл баджаццоның фенизацияланған түрі, ерте неміс үлгілерінің атауы. Баджаццо – итальяндық стильдегі клоунды (итальян тілінде паглиаччо) білдіреді. Финляндияның ойын автоматтары қауымдастығы (фин. Raha automaattiyhdistys немесе RAY), қазіргі паяццо автоматтарының өндірушісі, паятсо үшін ағылшын тілінде payazzo сөзін қолданады. Финляндияда бұл ойынды көбінесе бейресми түрде Джассо деп атайды. Атаудың танымалдылығын өндірушінің кейбір үлгілердің атын қоя келе бейресми түрін ғана пайдалануы дәлелдейді. Бұл үлгілер – 1990-шы жылдардың басында шыққан Хедльмяджаццо (Жеміс Джассосы) және бүгінге дейін қолданылып келе жатқан Komeetta Jasso (Комета Джассосы).

Пайаззо машинасының сипаттамасы

Пайаззо машинасы ойын автоматтарына ұқсайды, бірақ ол әдеттегі ойын автоматтарынан сәл кеңірек. Машинаның алдыңғы панелі мөлдір, бұл ойыншыға монетаның қозғалысын көруге мүмкіндік береді. Мөлдір алдыңғы панельдің артында, ені бір метрден кем және биіктігі шамамен жиырма сантиметр болатын тік ойын алаңы орналасқан (жеңіс ұяларының бір қатары бар машиналары үшін). Ойын алаңының қалыңдығы монетаның қалыңдығынан сәл көп. Ойын алаңында әдетте тоғыз, ал кейбір модельдерде екі қатарға орналасқан жеңіс ұялары бар. Бұл қатар ойын алаңының бүкіл ұзындығы бойынша көлденеңге созылады және монета ойын алаңына кіретін жерден сәл төмен орналасқан. Монетаны соғуға арналған металл сақина машинаның оң жағында (алдыңғы панельде емес) әдеттегі қолданушының кеудесінің биіктігінде орналасқан. Дәстүрлі модельдерде монета салуға арналған ойық машинаның үстіңгі жағында болады. Дәстүрлі модельдерде жеңіске төлеу үшін қолданылатын монеталардың қоры да мөлдір алдыңғы панель арқылы көрінеді. Бұл арқылы ойыншы машинадағы жеңімпаздықтарды төлеуге жеткілікті қаражат бар-жоғын бағалай алады.

Ойынның сипаттамасы

Ойыншы монетаны машинаға салып, оны металл сақинаға саусағымен тигізіп, итеріп жібереді. Итеру күші монетаның бастапқы жылдамдығын анықтайды; бастапқы жылдамдықты бақылау – ойыншының монета қозғалысын басқарудың жалғыз жолы. Монетаның бастапқы ұшу бағыты тұрақты (солға және сәл жоғарыға қарай). Монета ойын алаңына оң жағынан кіреді. Ол ойын алаңының жиектерінен және қақпалардан – жеңіс ұяларына кіретін жолдардың жанындағы кішкентай тосқауылдардан секіріп шығады. Соңында монета жеңіс ұяларының біріне түседі немесе ұялардың арасына құлайды. Қақпалардың орналасуы көбінесе соңғы нұсқаны ықтимал етеді. Алғашқы жағдайда ойыншы бірнеше монета жеңіп алады, ал екінші жағдайда итерілген монетасын жоғалтады. Әр жеңіс ұясының сыйлық мөлшері ұяның жанында көрсетілген, ол итерілген монетаның құнынан екі есеге дейін, тіпті жүз есеге дейін ауысып отырады. Ең құнды жеңіс ұялары ойын алаңының ортасында орналасқан, ал қазіргі заманғы машиналарда ең құнды ұяның сыйлық мөлшері өзгеріп отырады, сондықтан ең жақсы сыйлыққа әрбір итерумен қол жеткізу мүмкін болмайды.

Тарих

Пайаззо машиналарының алдыңғылары, бажаззо машиналары деп аталатын құрылғылар, 20 ғасырдың басында Германияда өндірілген. Бұл ойын 1920 жылдардың ортасында Финляндияға келді, ал финдерлер оны паятсо деп атауды бастады. Бажаззо машиналары пайаззо машиналарынан өзгеше болды. Бажаззо ойынында ойыншы машинаның үстінен допты түсіріп, бажаззо кейіпіндегі фигура ұстап тұрған шляпаға түсіруге тырысады. Алғашқы пайаззо машинасы Германияда 1920 жылдардың соңында жасалды және ол Blau Wunder деп аталды. Финляндияда осы машинаны да паятсо деп атады. 1933 жылы Финляндияда пайаззоларды пайдалануға тыйым салынды, тек қайырымдылыққа қаражат жинау мақсатында ғана рұхсат етілді. 1937 жылдан бастап ойын автоматтарының мемлекеттік операторы – Raha automaattiyhdistys пайаззоларға монополия құрды. Raha automaattiyhdistys компаниясының табысы қоғамдық денсаулық сақтау және әлеуметтік әл-ауқатты жақсартумен айналысатын түрлі қайырымдылық ұйымдарына бөлінеді. Raha automaattiyhdistys 1938 жылдан бері пайаззолар өндіріп келеді. Пайаззоның негізгі құрылымы ұзақ уақыт бойы өзгермеді, бірақ инфляцияға байланысты ойынға қолданылатын монетаның номиналы өзгерді. Ескі машиналарды оларға арналған монетаның номиналын жариялау арқылы анықтау қалыпты жағдай, осы ескі машиналардың қатарында 20 пенни пайаззо (1958), 50 пенни пайаззо (1967) және бір марка пайаззо (1976) бар. 50 пенни пайаззо пайда болған кезде қақпалар енгізілді. Оператор қақпаларды реттеу арқылы ойынның қиындық деңгейін дәлірек бақылай алады. Алғашқы электронды пайаззо 1982 жылы пайда болды, ал ескі пайаззолар толығымен механикалық болды. Электронды пайаззоларда нақты ойын нақты, физикалық монетамен ойналады, бірақ электроника ойыншының машинаға ақша салып жатқанын анықтауға, жеңіс тіркелген ойыққа монета түсіп кеткенін тіркеуге және ойыншыға жеңіс сомасын төлеуге қолданылады. Электрониканы пайдалану арқасында әр ойық үшін әртүрлі жеңіс сомаларын бағдарламалау мүмкін болды.

Қазіргі модельдер

Қазіргі уақытта Raha automaattiyhdistys компаниясы үш модельді паяццо машиналарын пайдаланады. Бірінші модель – Паджаццо, ол дәстүрлі механикалық ойындарға ұқсас ойын тәжірибесін ұсынады. Екінші модель – Komeetta Jasso, ол паяццо стиліндегі монетаны лақтыруды электронды сәттілік ойынымен біріктіреді. Komeetta Jasso-да ойыншы монетаны белгіленген ойыққа лақтырып, машина төлейтін ұтыстың сомасын өзгерте алады. Бұл екі модель де 20 центтік монетамен ойнатылады. Үшінші модель – Паяццо РАЙ, ол монета сияқты металл дискілермен ойнатылады. Дәстүрлі бір лақтыру ойынынан басқа, Pajatso Ray-де бірнеше лақтырудан тұратын басқа ойындар да бар. Финляндияда паяццоларды арнайы ойын залдарында, сондай-ақ пабтарда, мейрамханаларда және супермаркеттерде кездестіруге болады.

Финляндиядан тыс жерлерде

Өз тарихында Raha automaattiyhdistys Норвегияға, Кеңес Одағына, Венгрияға, Австралияға, Нидерландыға, Лас-Вегасқа, Исландияға және Швецияға паяццо экспорттаған. Бүгінде паяццоны Финляндиядан өзге, Чилиде де ойнауға болады, ондағы жергілікті оператор фин электрондық паяццоларын пайдаланады.

Танымал мәдениетте

Исальмен дискосындағы әнінде Juice Leskinen дискотекада паяццо рөлінде ойнап жүргенде баяу биден бас тартқанын айтады. "Раптори" әнінде Раптори тобы Паяццода джекпот ұтып алғаннан кейін, қолданған заттар дүкенінен былғары күртелерін сатып алғанын айтады. 2008 жылдың желтоқсанынан 2009 жылдың қыркүйегіне дейін Apple App Store-да "Pajatzo" деп аталатын монета ойыны болды.