Кіріспе

Оңтүстік Африкалық крикетші Дейл Виллем Стейн (Dale Willem Steyn; 27 маусым 1983 жылы туған) – Оңтүстік Африканың бұрынғы кәсіби крикетшісі, Оңтүстік Африка крикет құрамасы үшін ойнаған. Оны көптеген адамдар қазіргі заманның ең ұлы боулері деп санайды. Стейннің кешкі қозғалысы мен жоғары жылдамдығының үйлесімі оны басқа боулерлерден ерекшелендіретін ерекше қасиеттерінің бірі болды. Көптеген крикет жұлдыздары оның ұзын добын, доп қозғалғанда ойнау мүмкін емес деп бағалаған. 2007–08 маусымында Стейн 78 викет алып, орташа есеппен 16.24 көрсеткені үшін ICC 2008 жылғы үздік тест крикетшісі сыйлығымен марапатталды. 2013 жылы ол Wisden журналының «Жылдың үздік крикетшілері» тізіміне енді, ал 2014 жылғы Wisden Cricketers' Almanack журналында 2013 жылғы әлемнің үздік крикетшісі деп танылды. 2015 жылдың желтоқсанында Англияға қарсы Дурбан тест матчында иығын жарақаттады; осы жарақаттан кейін оның мансабы қысқа болды, себебі көптеген жарақаттарға ұшырады; осы жарақаттардың салдарынан көптеген крикет шеберлері 2015 жылдан кейін Стейнды «Дейл Стейн» деп санамай, оның қарсыластары қорқынышпен күткен ойыншы емес деп есептеді. 2019 жылдың соңында ол Wisden онжылдығының крикетшілері тізіміне енді. 2020 жылдың соңында ол ICC онжылдығының тест командасына шақырылды. Стейн мансабының шарықталу кезеңінде 2008 мен 2014 жылдар аралығында ICC тест рейтингінде рекордтық 263 апта бойы бірінші орынды иеленді. Шри-Ланкалық Муттия Муралитаран 214 аптамен екінші орында тұр. Күндер есебімен, 2016 жылдың 6 қазанына қарай Стейн 2356 күн көшбасшылықты сақтап тұрды. 2012 жылдың қазан айында Оңтүстік Африканың бұрынғы тест крикетшісі Аллан Дональд, Стейн, Вернон Филандер және Морн Моркель қатарындағы Оңтүстік Африканың жылдам шабуыл тобын Оңтүстік Африка тарихындағы ең үздік деп атады. 2018 жылдың желтоқсанында Пәкістанға қарсы өткен бірінші тест матчында Стейн тест крикетінде Оңтүстік Африка үшін ең көп викет алған ойыншы атанды, бұл атаққа бұрын аутсаундер және бұрынғы капитан Шон Поллок ие болған. 2019 жылдың 5 тамызында Стейн тест крикетінен зейнетке шығуын жариялады, шектеулі форматтағы крикетке назар аудару үшін. Стейн барлық форматтағы крикеттен 2021 жылдың 31 тамызында зейнеткерлікке шықты.

Ерте өмір және үй шаруасы

Стейн 1983 жылы Оңтүстік Африкадағы Крюгер ұлттық паркінің жанындағы, Phalaborwa деген шағын қалада дүниеге келді. Оның отбасы Зимбабведен. Стайн 2003 жылдың 17 қазанында «Солтүстіктер» (кейіннен «Шығыс» клубымен бірігіп «Титанс» құрамын құрды) клубы сапындағы алғашқы сыныптық ойынына қатысты. Ол тек екі алғашқы сыныптық матч өткізіп, алғашқы маусымда көп әсер ете алмады. Бірақ 2004/05 маусымының басында көрсеткен күшті ойындарының арқасында Англияға қарсы Тест командасына шақырылды. Алғашқы үш Тест матчында сәтті өнер көрсетпегеннен кейін «Титанс» командасына қайта оралды. 2005 жылы Англияға барып, «Эссекс» клубында ойнады, мамыр мен маусым аралығында жеті матчқа қатысты. Каунти Чемпионатындағы алғашқы ойында үлкен әсер қалдыра алмады, 59.85 орташа есеппен 14 қақпа алды. «Эссекс» клубында әлемдік деңгейдегі боулинг жаттықтырушысы Иан Понтпен жұмыс істегеннен кейін, Стайн Оңтүстік Африкадағы ішкі крикетке оралды. 2005/2006 маусымында «Титанс» үшін тамаша боулинг көрсетіп, Жаңа Зеландияға қарсы Тест командасына қайта шақырылды. Ұлттық құрамаға тұрақты түрде шақырыла бастағаннан кейін, Стайн 2005/06 маусымы аяқталғаннан кейін «Титанс» сапында SuperSport сериясының бес матчында ғана ойнады. Үш маусым бойы Үндістан Премьер-лигасында «Royal Challengers Bangalore» клубының құрамында өнер көрсетті. 2011 жылы IPL үшін «Deccan Chargers» клубы оны 1,2 миллион долларға сатып алды. «Deccan Chargers» клубы IPL-ден шығарылғаннан кейін, үш маусым ойнаған «Sunrisers Hyderabad» клубына ауыстырылды. 2016 жылғы IPL аукционында «Gujarat Lions» клубы оны 22,3 миллион рупийге сатып алды. «Gujarat Lions» клубы маусымға дейін оны босатып жібергендіктен, 2017 жылғы IPL маусымына қатыса алмады. 2018 және 2019 жылғы IPL аукциондарында сатылмады. 2019 жылдың сәуір айының ортасында жарақат алған Натан Коултер-Найлдың орнына «Royal Challengers Bangalore» клубына қосылды. 2020 жылғы IPL аукционында 2020 жылғы Үндістан Премьер-лигасы алдында «Royal Challengers Bangalore» клубы оны сатып алды. Турнирде үш матч өткізіп, орташа есеппен 133 және экономикалық көрсеткіші 11.40 болатын бір қақпа алды. Маусымнан кейін командадан шығарылды. 2019 жылдың қыркүйегінде 2019 жылғы Мзанси Супер Лигасы турнирі үшін «Cape Town Blitz» командасының құрамына енгізілді. 2019 жылдың қазан айында «Melbourne Stars» клубы сапында «Big Bash» турниріне қатысуға келісім берді. 2019 жылдың желтоқсан айында Пәкістан Суперлигасының «Islamabad United» клубы оны «Платина» санатындағы алғашқы таңдауы ретінде таңдады. 2020 жылдың қарашасында 2020 жылғы Ланка Премьер-лигасы үшін «Kandy Tuskers» клубына қосылды. 2021 жылғы PSL драфтында «Quetta Gladiators» клубы оны қосымша санатта таңдады.

2004-2007: Бастапқы кезеңдер

Стейн 17 желтоқсан 2004 жылы Англияның бірінші тестілік ойынында Оңтүстік Африка құрамасы сапында дебют жасады. Оның тестілік крикеттегі алғашқы құрбаны Маркус Трескотик болды, оны ол жылдам және иілімді доппен қақпадан түсірді. Алайда, жалпы өнімділігі көңіл көншітпеді, ол 52.00 орташа есеппен сегіз қақпа алды және 2005 жылғы қаңтарда төртінші тестінің екінші иннингінде нашар доп тастағаннан кейін құрамнан шығарылды, тоғыз оверде сегіз допсыз доп тастап, 47 ұпай жіберді. Англия матчты 77 ұпаймен жеңді. Кейін сол жылы Стейн 2005/06 жылғы Африка-Азия кубогына шақырылды, ал Африкалық XI матчты жеңіп алды, Стейн соңғы ойыншы Ашиш Нехраны қақпадан түсіріп, екі ұпаймен жеңіске жетті. Стейн 2006 жылғы 20 қаңтарда Австралияға қарсы Мельбурнда өткен матчта Оңтүстік Африка үшін бір күндік халықаралық дебютін жасады, бұл матч 2005–06 VB сериясының бөлігі болды. Стейн өте жақсы доп тастаған жоқ және Шри-Ланкаға қарсы тағы бір нашар ойын көрсеткеннен кейін Оңтүстік Африканың бір күндік құрама командасынан шығарылды. Титанс сапындағы отандық крикетте жақсы маусым өткеннен кейін Стейн 2006 жылғы сәуір айында Жаңа Зеландияға қарсы тестілік командаға қайта шақырылды. Ол мүмкіндігіне жауап ретінде Сентюриондағы алғашқы тестіде алғашқы бес қақпа алды, Махая Нтинимен бірге Жаңа Зеландияның қақпаларын шауып, 248 ұпайды қуып жеңіске жеткенде 120 ұпайға дейін құлдыратты. Ол үш тестілік серияны 26.00 орташа есеппен 16 қақпамен аяқтады және жақсы әсер қалдырды. Стейн 2006 жылдың шілде және тамызында Шри-Ланкаға қарсы екі матчтық серияда ойнады. Өзінің алғашқы шетелдегі тестісінде, Коломбодағы Сингале спорт клубының алаңында, Шри-Ланка 756–5 ұпай жинағанда 129 ұпайға 3 қақпа алды. Кумар Сангакара мен Махела Джаявардене ең жоғары тестілік серіктестік құрды (624 ұпай). Оңтүстік Африка бір иннингпен және 153 ұпаймен жеңілді. Екінші тестіде, Коломбодағы Пайкиасоти Сараванамутту стадионында, Стейн Шри-Ланканың бірінші иннингінде екінші бес қақпа алды, бірақ екінші иннингте қақпа алмады, өйткені Шри-Ланка серияда 2–0 жеңіске жетті. Стейн серияны 36.50 орташа есеппен сегіз қақпамен аяқтады. Ол серияны 19.00 орташа есеппен алты қақпамен аяқтады. Үшінші тестіде командаға оралған кездегі жақсы өнер көрсеткеніне қарамастан, Стейн Пәкістанға қарсы алғашқы екі тестіде орыннан айырылды, өйткені іріктеушілер Пол Харриспен төрт доп тастаушы шабуыл жасауды таңдады. Ол Кейптаунда өткен үшінші тестіде оралды, онда іріктеушілер Андре Нель мен Шон Поллокты 2007 жылғы Крикет әлем чемпионатының алдында демалысқа жіберді. Ол 87 ұпайға төрт қақпа алды, ал Оңтүстік Африка 5 қақпамен жеңіске жетіп, серияны 2–1 есебімен жеңді. Бұл оның жалғыз матчы болғандықтан, оның сериядағы орташа көрсеткіші 21,75 болды. Стейн қазан айында Пәкістанға сапар шегуге арналған тестілік құрамаға таңдалды және екі тестіде де ойнады. Карачидегі бірінші тестіде, Пәкістанның екінші иннингсінде, ол үшінші тестілік бес қақпа алды, өйткені Пәкістан 263 ұпайға ұтып, 424 ұпайды қуып жеңіске жетті. Екінші тестіде ол көзге түспеді, матч тең аяқталып, Оңтүстік Африка серияны 1:0 есебімен жеңді және серияны 24,66 орташа есеппен тоғыз қақпамен аяқтады. Стейн осы уақытқа дейін тестілік команданың тұрақты мүшесі болды және қараша айында Жаңа Зеландияға қарсы екі тестілік матчта өзінің ең жақсы сериясын көрсетті. Жоханнесбургте өткен алғашқы тестіде ол өзінің төртінші және бесінші бес қақпалы ұтыстарын (5/35 және 5/59) және алғашқы он қақпалы матчын жинады, өйткені Жаңа Зеландия 358 ұпаймен ұтылды, бұл Оңтүстік Африканың ұпай саны бойынша ең үлкен жеңісі. Стейн өзінің алғашқы матчтық үздік ойыншысы атағын иеленді. Бұл күйреген формасы екінші тестіде жалғасты, бірінші таймда 4/42 ұпай жинап, алтыншы рет бес қақпа алды (6/49), Оңтүстік Африкаға бір иннингпен және 59 ұпаймен жеңіске жетті. Екінші рет он қақпаны жеңіп, екінші рет "Ойынның иесі" атағын иеленді және серияда 20 қақпаны 9,20 орташа есеппен жеңіп, бірінші рет "Серияның үздік ойыншысы" атағын иеленді. Осы жетістіктерімен ол өзінің мансабында алғаш рет тестілік рейтингі бойынша ХКК рейтингінің алғашқы бесінші орынды иеленді. 2007 жылғы 23 қарашада Жаңа Зеландияға қарсы ойында ол T20 халықаралық дебютін жасады, Скотт Стирис қақпасын алды және төрт оверде 17 ұпай ғана жіберді. Ол Кейптаунда өткен үшінші бір күндік халықаралық ойында да өнер көрсетті, онда ол жартылай сәттілікке қол жеткізді, Жаңа Зеландияның ашушылары Брендон Маккалум мен Лу Винсенттің қақпаларын алды, бірақ тоғыз оверден 50 ұпай жіберді. Стейннің келесі халықаралық кездесуі Вест-Индияға қарсы алғашқы жиырмалық матчта болды. Ол үш оверде 4/9 есебімен ойнап, барлық төрт қақпаны өте әдемі йоркерлермен алды, бірақ жаңбырдан қысқартылған 13 оверлік матчта Вест-Индияның 59 ұпайды қуып жеңіске жетуіне тосқауыл қойалмады. Стейннің формасы тестілік серияда жалғасты. Ол Порт-Элизабеттегі бірінші тестіде өте жақсы ойнамады, матчта 5/188 қақпа алды, Вест-Индия тестілік матчтарда екі жарым жылдан кейін алғашқы сыртқы жеңісін оді, бірақ Оңтүстік Африканың екінші иннингінде өзінің ең жоғары тестілік ұпайына жетті, 33 ұпай алды. Ол екінші тестіде Кейптаунда 4/60 және 4/44 ұпай жинады, Оңтүстік Африка серияны теңестірді және Дурбандағы шешуші үшінші тестіде 1/18 және 6/72 ұпай жинап, өзінің жетінші бес қақпалы ұтысын алды, Вест-Индия бір иннингпен және 100 ұпаймен ұтылды. Оның 20 қақпасы 19,10 орташа есебімен жиналды. Ол үшінші тестіде Йоханнесбургте өткен бесінші матчқа қайта шақырылды, бірақ тағы да қиналды, бір қақпа алды, бірақ он оверде 78 ұпай жіберді. Бангладешке қарсы екі матчтық серияның алғашқы тестісінде, Даккада, Стейн Оңтүстік Африканың ұятты жеңіліске ұшырауына жол бермеді. Бангладештің бірінші иннингінде 192 ұпайға шығарылды, Стейн 3/27 ұпай алды, бірақ Оңтүстік Африка 170 ұпайға құлдырап, үй иелеріне 22 ұпайлық сенімсіз жеңіс сыйлады. Алайда, Стейн (4/48) Жакес Каллиспен (5/30) бірігіп, Бангладешті 182 ұпайға дейін шектеді және Оңтүстік Африка матчтың төртінші күнінде бес қақпамен жеңіске жетті. Оңтүстік Африка екінші тестіде Читтагонгте жеңіске жетті (бір иннингпен және 205 ұпаймен) және Стейн 4/66 және 3/35 ұпай жинады, осылайша серияда 12,57 орташа есебімен 14 қақпа алды. Стейн үш матчтық серияның соңғы бір күндік халықаралық ойынында қақпа алмады, бірақ сегіз оверде 19 ұпай ғана жіберді. Үш тестілік серияға кіріскенде, Стейннің үлгеріміне қатысты пікірлер қарама-қайшы болды, кейбір комментаторлар оны Оңтүстік Африка құрамасының маңызды бөлігі деп санады, ол Үндістанға қарсы күшті сынға ұшырауы мүмкін, ал басқалары оның жақсы емес субконтиненттік питчтердегі күшті шабуылға қарсы күресуі мүмкін екенін болжады. Ченнайдағы бірінші тестіде Оңтүстік Африка бірінші болып 540 ұпай жинады, содан кейін Үндістан Вирендер Сехвачтың 304 доптан 319 ұпай жинауының арқасында күшті жауап берді, үшінші күнінің соңында 468/1 ұпайға жетті. Төртінші күні Стейн МС Дхониді баунсермен қақпадан түсіріп, Үндістанның жеңіліске ұшырауына тосқауыл қойды, содан кейін екі оверде екі ұпайға үш қақпа алды, барлығы кері иілген доптармен қақпадан түсірді. Ол иннингті және тартымды тең аяқталған матчты 103 ұпайға төрт қақпамен аяқтады. Ахмедабадтағы екінші тестінің таңында Оңтүстік Африка көп мақтаған Үндістанның қақпаларын жиырма овердің ішінде 76 ұпайға құлатты. Стейн үздік доп тастаушы болды, бес қақпаны 23 ұпайға алды, Сехвач пен Рахул Дравидті қақпадан түсіріп, содан кейін үш соңғы ойыншыны 11 ұпайға қақпадан түсірді. Екінші иннингте ол...

2012-2014 жж.: танымалдылыққа жету

2013 жылдың 2 қаңтарында Стейн Жаңа Зеландия құрамасының Оңтүстік Африкаға сапары аясында өткен алғашқы тесті матчының бірінші сессиясында Дуг Брейсвеллді қақпадан шығарып, 61 матчта 300-ші тестілік қақпасын алды. Ол бұл көрсеткішке 8 жыл мен 16 күнде жетіп, Шон Поллоктан кейін ең жылдам уақытта 300 қақпа алған Оңтүстік Африка боулерінің екіншісі болды. 2013 жылдың 3 ақпанында Стейн өз алаңындағы матчта мансаптық ең жақсы көрсеткішін – 6/8 нәтижесін тіркеді, ал Пәкістан құрамасы тарихындағы ең төменгі көрсеткіш – 49 ұпаймен тікелей жеңіліске ұшырады. Бұл тесті матчтары тарихындағы ең арзан алты қақпалық нәтижелердің үшіншісі болды. Одан кейін ол екінші иннингте тағы 5 қақпа алып, Оңтүстік Африканың 211 ұпаймен жеңіске жете келуіне көмектесті, соның арқасында үш матчтан тұратын тесті сериясында 1–0 есебімен көшбасшылыққа шықты және матчтың үздік ойыншысы деп танылды. Стейн 2014 жылы Адам Сэндлер мен Дрю Бэрримордың басты рөлдерде ойнаған "Blended" атты романтикалық комедиясында өзінің ролін сомдады.

2015-2021: Соңғы жылдары

Стайн Оңтүстік Африканың Бангладешке жасаған турының алғашқы тестілік матчының бірінші иннингінде 3/78 нәтиже көрсетті. Стайн 16 634 доп тастап, 400 тестілік қақпаны иеленді және доп тастау саны бойынша осы жетістікке жеткен ең жылдам боулер атанды. Ол 400-ші қақпаны 2015 жылдың 30 шілдесінде Бангладешке қарсы екінші тестілік матчтың бірінші күні Бангладеш ашушысы Тамим Икбалдың Хашим Амлаға ұсталған соққысымен түсірді. Ол матчты 3/30 есебімен аяқтады, ал екінші иннинг ауыр жаңбыр салдарынан тоқтатылды. 2016–17 жылдары Австралияға қарсы тестілік серияда оң иығының сүйегі сынғандықтан Стайн матчтан шеттетілді. Отадан кейін жазылған соң, ол 2017 жылғы ICC Чемпиондар кубогына қатыса алмады, бірақ бірнеше айдан кейін Англияға сапар шегу үшін Оңтүстік Африка А құрамасына шақырылды. Дегенмен, ол жарақаттан бір жыл өткен соң, 2017 жылдың қарашасында бәсекелі крикетке оралды, Ram Slam T20 Challenge турнирінде Titans командасы үшін өнер көрсетті. 14 айлық жарақаттан кейін Стайн Үндістанға қарсы алғашқы халықаралық тестілік матчын өткізіп, 14 доптан бір қақпа иеленді. Алайда, сол тестің екінші күні Стайн сол тізе білегін зақымдады. Бұл оны 4-6 апталық қалпына келтіру кезеңімен серияның қалған бөлігінен шығарды. Екі күннен кейін ол серияның қалған бөлігінен толығымен шеттетілді. 2018 жылдың 26 желтоқсанында ол Оңтүстік Африка тестілік тарихындағы ең көп қақпа иеленген ойыншы ретінде Шон Поллоктың рекордын теңестірді. 14 қыркүйекте ол екі жылдық үзілістен кейін Оңтүстік Африканың бір күндік құрамасына қайта шақырылды. 3 қазанда Зимбабвеге қарсы бір күндік матшта тұңғыш рет жарты ғасырлық көрсеткішке жетті, команда 120 ұпаймен жеңіске жетті. 2018 жылдың желтоқсан айында, Суперспорт паркіндегі Бокс күні тестінің бірінші сессиясында Стайн 422-ші қақпасын иеленді, осымен он жыл бойы рекордты ұстаған Шон Поллокты басып өтіп, тестілік матчтарда Оңтүстік Африканың ең үздік қақпа иеленушісі атанды. 2019 жылдың сәуірінде ол Оңтүстік Африка құрамасына 2019 жылғы Крикет әлем чемпионатында қатысу үшін шақырылды. Алайда, 2019 жылдың 4 маусымында иық жарақатының салдарынан Стайн турнирден шеттетілді, оның орнына Беуран Хендрикс келді. 2019 жылдың тамызында Стайн тестілік крикеттен зейнеткерлікке шықты.

Жаттықтырушылық мансап

2021 жылдың желтоқсан айында Стейн 2022 жылғы IPL маусымы үшін Үндістан премьер лигасының «Санрайзерс Хайдарабад» командасының жылдам доп тастау жаттықтырушысы болып тағайындалды. 2023 жылдың мамырында Стейн Американдық Крикет Лигасының «Вашингтон Фридом» командасының доп тастау жаттықтырушысы болып тағайындалды.

Ойын стилі

Стейн – 150 км/сағ жылдамдықпен тартуға қабілетті, шабуылдаушы, жылдам боулер. Оның ең жоғары жылдамдығы – 156,7 км/сағ, ол 2010 жылғы Үндістан Премьер-лигасында «Royal Challengers Bangalore» командасы «Kolkata Knight Riders» командасына қарсы ойнағанда тіркелді. Ол айтарлықтай қисайтуға (swing) қол жеткізе алады және осы қасиеттерін барынша пайдалану үшін көбінесе жаңа доппен тартады. Әдетте ол 140 км/сағ және 150 км/сағ аралығында жылдамдықпен тартады. Сонымен қатар, 2010 жылы Нагпурда өткен Үндістанға қарсы тест матчында ескі допты кері қисайтуға (reverse swing) қабілетті екенін көрсетті, сол матчта Оңтүстік Африка бір иннингпен және алты ұпаймен жеңіске жетті. Стейн – өте бәсекеге толы крикетші және қақпаны құлатқаннан кейін көбінесе қуана тойлайды. Ол «жоғары жылдамдықпен тартудан алатын қуанышты жақсы көретінімді» және «әлемдегі ең жылдам боулер болғым келеді» деп мәлімдеді. ESPN арнасындағы бір сұхбатта Алан Дональд Стейнді барлық уақыттағы ең үздік боулер деп атады.