Кіріспе
Хектор Макдональд Лоус Уоллер (4 сәуір 1900 – 1 наурыз 1942) – Австралия Корольдік Әскери-теңіз флотының (АКӘТФ) аға офицері. Оның карьерасы үш он жылға жуық, екі дүниежүзілік соғыста қызмет еткенімен қоса. 1939–1941 жылдары Жерорта теңізіндегі флотилия басшысы болған ол, шебер кеме капитаны және флотилия командирі ретінде танылды. Содан кейін ол Оңтүстік-Батыс Тынық мұхитына жеңіл крейсердің капитаны ретінде ауыстырылды және 1942 жылдың басында Сунда бұғазы шайқасында кемесімен бірге қаза болды. Виктория штатының Беналла қаласында туған Уоллер он үш жасында Австралия Корольдік Әскери-теңіз колледжіне түсті. Бітірген соң, ол Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңғы кезеңдерінде Корольдік Әскери-теңіз флотында қызмет етті. Соғыстар арасында ол байланыс саласында маманданған және бірнеше британдық және австралиялық әскери кемелерге сигнал офицері болып тағайындалды. 1937 жылы эсминецтің капитаны болып, алғашқы теңіз командасын алды. 1939 жылдың қыркүйегінде HMAS Stuart және тағы төрт ескірген эсминецтің құрамына басшылық етті, олар «Қақпақ темір флотилиясы» деп аталды. 1940 жылы оларға басқа кемелер қосылып, Солтүстік Африкадағы одақтас әскерлерді қолдаған 10-шы эсминец флотилиясын құрды. Уоллер Жерорта теңізіндегі жетістіктері үшін «Еңбегі үшін» орденімен (Distinguished Service Order) және тағы бір белгімен марапатталды, сондай-ақ екі рет құрметті хабарламаларда есімдері тіркелді. 1941 жылдың қазанында HMAS Perth-тің құрамына басшылық етіп, Сунда бұғазындағы соңғы шайқасқа дейін Ява теңізі шайқасына қатысты. Ол қаза болғаннан кейін үшінші рет құрметті хабарламаларда есімдері тіркелді, ал 2011 жылы Пертс кемесінің капитаны ретінде Виктория кресімен марапатталу мүмкіндігі ресми түрде қарастырылды. Оның құрметіне аталған суасты кемесі бар.
Hector Macdonald Laws Waller, (4 April 1900 – 1 March 1942) was a senior officer in the Royal Australian Navy (RAN). His career spanned almost thirty years, including service in both world wars. At the helm of the flotilla leader in the Mediterranean from 1939 to 1941, he won recognition as a skilful ship's captain and flotilla commander. He then transferred to the South West Pacific as captain of the light cruiser , and went down with his ship during the Battle of Sunda Strait in early 1942. Born in Benalla, Victoria, Waller entered the Royal Australian Naval College aged thirteen. After graduating, he served with the Royal Navy in the closing stages of World War I. Between the wars, he specialised in communications and was posted as signals officer to several British and Australian warships. He gained his first seagoing command in 1937, as captain of the destroyer In September 1939, he took command of HMAS Stuart and four other obsolete destroyers that together became known as the "Scrap Iron Flotilla". In 1940, these were augmented by other ships to form the 10th Destroyer Flotilla, supporting Allied troops in North Africa. Waller was awarded the Distinguished Service Order and Bar, and twice mentioned in despatches, for his achievements in the Mediterranean. He assumed command of HMAS Perth in October 1941, taking part in the Battle of the Java Sea shortly before his final action in Sunda Strait. He received a third mention in despatches posthumously, and in 2011 came under formal consideration for the award of the Victoria Cross for his performance as Perths captain. The submarine is named in his honour.
Жастық шағы мен Бірінші дүниежүзілік соғыс
1900 жылы 4 сәуірде Виктория штатының Беналла қаласында туған Гектор Макдональд Лоус Уоллер, бақшада сауда жасаған Уильям Фредерик Уоллер мен оның әйелі Хелен Уоллердің (құрметті есімі Дункан) ұлы болды. Хек Уоллер Бур соғысының батыры, генерал Хектор Макдональдтың және виконт Нельсонның замандасы болған, адмирал Льюс есімді атасының құрметіне аталған. Он баланың ең кішісі, олардың сегізі балалық шақты өткерді, ол Беналла жоғары бастауыш мектебінде оқыды. Ол регби ойыншысы ретінде танылып, кадеттер капитаны болды. 1917 жылы, колледжді бітіру жылы, ол бас кадеттер капитаны болып тағайындалды және "жантәттік мінез-құлқы, мінезі, құрдастарына жақсы әсері және офицерлік қасиеттері" үшін Король медалін жеңіп алды. 1918 жылдың 1 қаңтарында мичман болып жоғарылатылған ол Ұлыбританияға жіберілді, онда сәуір айында Корольдік теңіз күштерінің (RN) Ұлы флотындағы "дредноут" кемесінде қызмет етуге тағайындалды. Ол кемеде болған кезде, ол жауынгерлік қимылдарға қатыспады.
Соғыс аралығы
1919 жылдың ақпан айында Уоллер HMAS Melbourne жеңіл крейсеріне тағайындалды және екі айдан кейін Австралияға оралды. 1920 жылы сәуірде ол қайтадан "Мелбурн" кемесіне жіберілді. 1921 жылы наурыз айында лейтенант болып тағайындалған ол Ұлыбританияда тағы да білім алып, кейін RANC штабына оралды. Уоллер 1923 жылы 7 сәуірде Сиднейдің Левишем қалашығында министрдің қызы Нэнси Боуеске үйленді; ерлі-зайыптылардың Майкл және Джон деген екі ұлы болды. 1924 жылы сәуірде ол HMAS Adelaide жеңіл крейсеріне жіберілді. Сол жылы Англияда сигнал офицері ретінде оқып, Лорд Луис Маунтбеттенмен бірге сабаққа қатысты. Уоллер жоғары курсты үздік аяқтады және 1926 жылдың мамырында Виктория штатының Уэстернпорт қаласындағы Флиндерс әскери-теңіз депосындағы Сигналдар және сымсыз телеграф мектебінің басшысы болды. 1932 жылдың басында ол Мельбурндағы Әскери-теңіз кеңсесіне тағайындалды, 1933 жылдың тамызында Канберраға эскадронның сигнал офицері ретінде оралды. 1934 жылы маусымда командир болып, келесі айда RANC-тің атқарушы офицері болды. 1936 жылы шілдеде колледжден шығып, Англияға оралып, алты ай бойы Британдық Әскери-теңіз барлау бөлімінде қызмет етті. Кейіннен ол HMS Resource жөндеу кемесінің бас офицері болды. 1937 жылы қарашада Уоллер теңіздегі алғашқы командасын алды, ол HMS Brazen эсминцы болды. Оның кеме басқаруын ертеректе сынға алды, бірақ көп ұзамай оның жоғарылары "қатты жақсарғанын" хабарлады. 1939 жылдың маусым айында Уоллер Австралияға қайта оралып, Әскери-теңіз флотының сигнал және байланыс басқармасының директоры болды.
СМАС Стюарт Жерорта теңізінде
Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде Уоллер HMAS Stuart-тың капитаны болып тағайындалды. Ол төрт ескірген бұрынғы RN эсминцісінің – HMA Ships Vampire, Vendetta, Voyager және Waterhen – тобын басқарды, оларды кейін немістер «Скрап темір флотилиясы» деп атады. Кемелер Сингапурға жаттығу үшін бағыт алғанда, британдық және австралиялық үкіметтер оларды Уоллердің басқаруымен Жерорта теңізіндегі 19-шы эсминецтер дивизиясы ретінде тағайындауға келісті. Желтоқсанның соңында Мальтаға келген Уоллер жоғары ранкті RN командирлеріне жағымды әсер қалдырды, бұл көп ұзамай мүгедек танкер Trocas-ты құтқару кезіндегі әрекеттерімен расталды. 1940 жылдың мамыр айында ол 10-шы эсминецтер флотилиясының құрамына тағайындалды, оған «Скрап темір флотилиясының» кемелерімен қатар төрт заманауи британдық эсминецтері де кірді, ал бір айдан кейін капитан шеніне көтерілді. Келесі айда оның 10-шы эсминецтер флотилиясы Калабрия шайқасына қатысты. Қыркүйек айында ол «батылдығы, кәсіби шеберлігі және соңғы кездегі қызметтік міндеттеріне адалдығы» үшін, әсіресе жаудың миналық далаларын дәл анықтағаны үшін «Ардақты қызмет орденімен» (DSO) марапатталды. Сол айда ол HMAS Vampire кемесіне ауысты, ал Stuart жөндеуге кірді. 1940 жылдың желтоқсанында одақтас әскерлер итальяндық әскерлерге қарсы шабуылға көшкен кезде Жерорта теңізінің Бас қолбасшысы адмирал сэр Эндрю Каннингэм Уоллерге жаңадан құрылған жағалау эскадрильясының басқаруын тапсырды, оған эсминецтер, мина тазартушылар және қосымша кемелер кірді. Каннингхемнің Аға офицері ретінде Уоллер 1941 жылдың 5 қаңтарында одақтастар бағындырған Бардияға шабуылға теңізден қолдау көрсетуді ұйымдастырды. Біраз уақыттан кейін ол жағалау эскадрильясының басқаруын тапсырып, Stuart-қа қайта оралды. Наурыз айында Stuart «Ластер» операциясы аясында Грекияға әскер тасымалдауға қатысты, бірақ жаудың бомбалау шабуылынан мүжілмейтіндей етіп, қауіптің алдын алды. Айдың соңында Матапан шайқасында Уоллердің кемелері екі итальяндық эсминецін батырды. 1941 жылы Уоллер екі рет құрметті хабарламаларда аталды: шілдеде Ливия жағалауындағы жағалау эскадрильясымен әскери ынтымақтастығы үшін, ал қарашада Грекия науқаны кезіндегі қызметі үшін. 1942 жылдың қаңтарында ол «Матапан шайқасындағы батылдығы мен кәсіби шеберлігі үшін» DSO орденіне қосымша тағы бір марапат алды. Уоллер адмирал Каннингхемнің жеке құрметіне ие болды, ол оны «барлығы жақсы көретін және құрметтейтін, ұлы австралиялық теңіз офицерлерінің ең жақсысы» деп сипаттады. Австралия премьер-министрі Роберт Мензистің Александрияға сапары кезінде Каннингхем оны Stuart кемесіне алып барып: «Енді сіз теңіздерде жүзген ең ұлы капитанның бірімен танысасыз – оның аты Уоллер» деді. Жазушы Рей Паркиннің айтуынша, ол соғыс тұтқынында жазғанда, «Эндрю Каннингхем мен Гектор Уоллер бір қалыпқа келді: адамдар олардың соңынан еріп, қиындықтарды бастан өткеріп, оған қуанды. Бұл екеуі де тағдырдың адамзат тарихындағы қайта-қайта орын алатын Сент-Криспин күндері үшін жаратылған еді».
HMAS Перт және Зунда бұғазындағы шайқас
Жерорта теңізінен шыққан Уоллер 1941 жылдың тамызында Оңтүстік-Батыс Тынық мұхитында қызмет ету үшін Австралияға оралды. 24 қазанда ол Сиднейде орналасқан HMAS Perth жеңіл крейсерінің басқаруын қабылдады. «Перт» та жақында Жерорта теңізіндегі шайқастардан оралған еді. Ол Грек, Крит және Сирия кампанияларына қатысып, екі рет неміс бомбалаушыларынан зақым көрген. Уоллер сол кезде «шаршаған» және «қатты науқас» болған, бірақ бәріне қарамастан, «Пертті» жылдам әрекетке дайындады. 1942 жылдың қаңтар айында кеме Голландтың Шығыс Индиясын қорғауға көмектесу үшін Америкалық-Британдық-Голландтық-Австралиялық командованиесіне (ABDA) бекітілді. Ол 15 ақпанда, Сингапурдың тапсырылған күні ABDA аймағына бағыт алды. «Перт» қосылған ABDA күштері 27 ақпанда Ява теңізіндегі шайқаста жапондықтардың күшті күшімен талқандалды. Оқ-дәрісі азайған Уоллер капитан Альберт Х. Рукс басқарған USS Houston ауыр крейсерімен бірге шегіну туралы шешім қабылдады. Уоллердің бұл әрекеті оның голландтық жоғары офицері адмирал Конрад Хелфрихтің «қайсылай болса да, соңғы деміне дейін шайқасуды жалғастыру» бұйрығына қайшы келді, бірақ австралиялық одан әрі қатысудың мәнсіз құрбандыққа әкелетініне сенімді болды. Келесі күні, 28 ақпанда, «Перт» және «Хьюстон» Сунда бұғазы арқылы Австралияға бұрылуға тырысты. Олар ұшақ тасымалдағыш, гидросамолеттік тендер, төрт ауыр крейсер, жеңіл крейсер және он бір эсминецпен жапондық шабуылдық флотына тап болды. Бас офицер ретінде Уоллер «Пертпен» алда жүріп, жау кемелерімен байланыс орнатылған сәтте, сағат 23:00-ден кейін оқ атуға бұйрық берді. Келесі шайқаста одақтас крейсерлері 1942 жылдың 1 наурызында түн ортасынан кейін төрт жапондық көлікті және мина іздеушіні батырды, бірақ олардың өзі де сол түнді асып, жарты сағаттан кейін батып кетті. Куәгерлердің айтуынша, Уоллер кемеден кету бұйрығын бергеннен кейін, «үнсіз мұнараларға қарап» көпірде тұрған күйінде соңғы рет көрінген. Ол ресми түрде жоғалып, қаза тапқан деп есептелді, және оның әйелі мен ұлдары аман қалды. Адмирал Каннингем Уоллердің қазасын «Австралияның жас теңіз флоты үшін ауыр қайғы» деп сипаттады, ал контр-адмирал Джеймс Голдрик оны «өзінің буынының ең көрнекті офицері» деп атады. Оның кіші ұлы Джон да 1947 жылы RANC-ке қабылданып, теңіз күштеріне қадам басқан. Бас кадет-капитан ретінде бітірген Джон Уоллер қару-жарақ инженері болды, 1967 жылы командир шеніне жетті, содан кейін ТЖК-ға аға ғылыми қызметкер ретінде ауысты. Хек Уоллердің есімі Австралияның Канберра қаласындағы Соғыс мемориалындағы 6-панельдегі құрмет тізімінде және Англияның Девон қаласындағы Плимут теңіз мемориалында жазылған. Ол сондай-ақ Канберраның Кэмпбел ауданындағы Уоллер Көшесі мен Уоллер алаңымен ескерилуде. Беналла костюмдері мен пионерлер мұражайында оның медальдары мен формасы сақталуда. Виктория штатындағы HMAS Cerberus-тегі RAN рекрут мектебінің Уоллер бөлімшесі оның құрметіне аталған, бірақ 2013 жылы RAN колледжінің бөлімшесіне ауыстырылды. HMAS Waller, RAN-ның Collins класындағы үшінші су асты кемесі 1999 жылдың 10 шілдесінде қолданысқа енгізілді. Іс-шараға Майкл Уоллер, Джон Уоллер, Майкл Уоллердің әйелі және HMAS Perth экипажының аман қалған мүшелері қатысты. 2010 жылдың 13 наурызында Уоллердің ескерткіші оның туған қаласы Беналлада ашылды. 2011 жылдың сәуірінде ол Тедди Шиан, Роберт Ранкин және Джон Симпсон Киркпатрик сияқты он бір теңізші мен екі сарбазды қамтитын, Австралия үкіметі Виктория кресіне ие болуға үміткер ретінде қарастырған он үш әскери қызметкердің бірі болды. Қорғаныс наградалары мен апелляциялық трибуналының 2013 жылдың ақпанында аяқталған тергеуі он үш әскери қызметкердің ешқайсысына қосымша марапаттама берілмеуін, бірақ Уоллер есімін (басқалармен бірге) RAN кемелері үшін ағымдағы иесі қызметтен шығарылғаннан кейін де қолдануды ұсынды.