Кіріспе

Үндістандық сотталған қылмыскер, қаржыгер және деривативтер нарығындағы трейдер Ракеш Саксена (1952 жылдың 13 шілдесінде Үндістанның Мадхья-Прадеш штатындағы Индор қаласында туған) – үндістандық сотталған қылмыскер, қаржыгер және деривативтер нарығындағы трейдер. Ол 1990-шы жылдары Бангкок коммерциялық банкінің (BBC) қазынашылық кеңесшісі қызметін атқарып жүрген кезінде ақша жымқыруда айыпталып, соңғы үш онжылдық бойы әлемдегі ондаған жоғары тәуекелді кәсіпкерлік және мәмілелерге қатысқандығы кеңінен белгілі. 2009 жылдың қазанында ол Канада тарихындағы ең ұзақ экстрадиция процесінде 13 жыл күрескеннен кейін Таиландқа қайтарылды. 2012 жылдың маусым айында Саксена Бангкок Оңтүстік қылмыстық сотының үкімімен 10 жылға бас бостандығынан айырылып, 1992 және 1995 жылдар аралығында жасаған бес қылмыстық құқық бұзушылығы үшін 41 миллион АҚШ доллары көлемінде айыппұл және өтемақы төлеуге міндеттелді.

Алғашқы жылдар

Ракеш Саксена 1952 жылғы 13 шілдеде Үндістанның Мадхья-Прадеш штатындағы Индор қаласында дүниеге келген. Бала кезінде ол Англияда оқыды, себебі оның анасы халықаралық заңгер болған. Кейін ол Үндістанның Нью-Дели қаласында тұрып, Сент-Колумба мектебінде және Сент-Стефан колледжінде білім алған. Университетте оқып жүргенде ол марксистік саяси көзқарастарды қалыптастырып, 1974 жылы ағылшын тілінен магистр дәрежесін алды. Тайланд полициясының сұрауымен. Алғашқыда ол Канаданың сотқа дейінгі ұстау орталығында 2-3 күнге қамалды. Саксена экстрадицияға қарсылық көрсетіп, Таиландқа қайтса өлтірілуі мүмкін екенін мәлімдеді. 1998 жылдың ақпан айында ол 2,5 миллион доллар көлемінде кепілдікпен босатылды, өйткені ол қашу қаупі бар деп есептелді. 1998 жылдың 24 маусымында Британдық Колумбия Жоғарғы соты бұл шешімді күштен шығарды. Бұл шешім оған Ванкуверде экстрадицияға қарсы тұруға мүмкіндік берді, ол өз қаражатымен күзетшілерді ұстап, үй қамауында болды, бұл оған айына 40 000 доллар тұсты. 1998 жылдың 4 қыркүйегінде Таиланд 22 елдің билігінен оның сол кездегі 135-300 миллион долларға бағаланған активтерін тоқтатып қоюды сұрады. Сондай-ақ Таиланд оған қарсы азаматтық сот ісін қозғады. 2005 жылдың қыркүйегінде Канаданың төменгі соты Саксенаны экстрадициялау керек деген шешім шығарды, бірақ Канада үкіметі бұл шешімді орындамады. Саксена апелляция арқылы экстрадициясын кейінге шегерді. 2005 жылдың 21 қазанында Канада соты Саксенаның экстрадициясын 2006 жылдың қаңтарына дейін тағы да кейінге шегерді. 2006 жылдың 3 наурызында Саксена Б.К. Апелляциялық сотында федералды әділет министрінің оны Таиланд билігіне тапсыру туралы бұйрығын жоққа шығаруға жасаған әрекетінде сәтсіздікке ұшырады, өйткені ол Таиландта өлтірілуі немесе адамдық емес түрмеге қамалуы мүмкін екенін айтты. Саксенаның адвокаты апелляциялық шағымдануға өтті. Оның босатылуының ықтимал себептерінің бірі – Таиландтағы төңкеріс, ол халықаралық жағдайда танылған үкіметті құлатып, патшалық билікке елеулі дүрбелең тудырды. Саксена Амандип Сингх кеңсесі арқылы Канада Жоғарғы сотына апелляциялық шағымдануға өтініш білдірді. Сингх халықаралық деңгейде қызығушылық тудыратын істерде клиенттерді өкілдік етуімен белгілі, мысалы, Интерполдың іздеп отырған он ең қашқынның тізіміне енген Омид Тахвилиді экстрадициялау және "Air India Bombing Trial" ісі бойынша қорғауға қатысты. 2009 жылдың 29 қазанында Канада Жоғарғы соты Саксенаның экстрадициясын қолдаған төменгі сот шешіміне қатысты тыңдау өткізуден бас тартты. Жоғарғы сот өз шешімінің себебін жарияламады. Сол күні Саксена Таиланд билігіне тапсырылып, Канададан Таиландқа аттанды.

Сьерра-Леонемен бизнес

1997 жылы мамыр айында әскери төңкеріс нәтижесінде Сьерра-Леоне президенті Ахмад Тежан Кабба қызметтен алынды. Кабба Гвинеяға қашып, эмиграциядағы үкімет құрды. 1997 жылдың шілдесінде ол Sandline International компаниясының британдық жалдамалы әскері Тим Спайсермен байланысып, қарсы төңкеріс ұйымдастыруды тапсырды. Саксена алмазды барлауға рұқсаттар алғанға дейін қарсы төңкерісті қаржыландыруға келісті. Британ Парламентінің Сьерра-Леонедегі қару-жарақ сатуын зерттеу жөніндегі баяндамасына сәйкес, Саксена Sandline компаниясына сарбаздарды жалдау және жабдық сатып алу үшін қаражат жинауға міндеттенді. Ал Кабба Саксенаның компанияларына алмазды барлауға рұқсаттар береді және одан әрі бизнес мүмкіндіктерін ұсынады. Саксена Sandline компаниясының операциялары үшін төлем жасайды. Бірақ, құжаттардың бірі "The Globe and Mail" газетіне жетіп, жарияланды. Сол жылы берген сұхбатында Кабба Саксенамен келіссөздер жүргізгенін жоққа шығарды. Баяндамаға куәлік берген Спайсердің сөзіне қарағанда, Саксена уәде берген қаражатты бермеген, бірақ бұл мәселе бойынша Спайсерге қарсы пікірлер де бар. Sandline Болгариядан қосымша қару-жарақ сатып алды, бірақ ол кеш болды – Каббаға адал Нигерия әскерлері астананы басып алған еді. Осының салдарынан Саксена рұқсаттар алмады. Кейінірек британ үкіметінің жүргізген тергеуі Кабба шындықты толық айтпағанын растады. Кейінгі сұхбатында Саксена "идеологиялық себептермен" көмектескім келгенін және Африкадағы кендерге ие болу туралы ойында болмағанын мәлімдеді.

Жалпы коммерциялық банк

Ракеш Саксенаның, соңғы кездерге дейін, Ұлыбританияда (West Shore Ventures), 2004 жылы Оңтүстік Африкада (Platinum Asset Management) және кейін Ботсванада (Инвесторлық қатынастар), Оңтүстік Африкада (Phoenix Capital Partners) алаяқтық қызметпен айналысқан деген күдік туды, бұл туралы Sunday Standard басылымы 2005 жылдың тамызында хабарлаған. Саксенаның аталған африкалық компанияларға ие болған-болмағаны әлі белгілі емес. Аднан Хашогги, Олег Бойко, Ракеш Саксена, Амадор Пастрана және Реджис Поссино, General Commerce Bank операциясының бас архитекторлары деп саналатын заңгер, Австрияның Вена қаласындағы General Commerce Bank банкін сатып алды, олар халықаралық акциялар мен облигациялар бойынша мәмілелер ұйымдастырды. Поссиномен АҚШ-тан келген Шеман Мазур мен Рауль Бертамье байланыста болды. Поссино мен Хашогги Genesis International үшін 65 миллион доллардан астам қаражат жинады, бірақ SEC акцияларын сату тоқтатылғанға дейін. Осы мәселеде Поссино да, Хашогги де кінәлі деп табылған жоқ. Жәбірленушілер Австралия, Ұлыбритания және Оңтүстік Африка сияқты көптеген елдерден келді. Аталған мәмілелердің көпшілігінде Саксенаның нақты рөлі анықталған жоқ. Оның есімі меншік құжаттарында кездеспейді. Австрия үкіметі оған ешқандай айып таққан жоқ. Мүмкін, себебі халықаралық мәмілелерге қатысушы тараптардың көбі Саксенаны өз жақтарына алу үшін ғана төлем жасаған болуы мүмкін. Саксена акциялардың құнын төмендетуге қарсы емес. Үндістанның ірі брокерлерінің бірі Чандрасвами (сондай-ақ Неми Чанд Джайн) Саксенаның аяқталмаған мәмілелерге қарсы шабуыл жасауға дайын екенін айтты. Оның қаржы, экономика және саяси нарықтар туралы терең біліміне байланысты оның ықпалы зор, бірақ оның есімі ешқандай құжатта көрсетілмейді. Үндістанның жоғары лауазымды министрінің сөзіне сүйенсек, Саксена офшорлық юрисдикциялардан үнді акцияларына спекуляциялық опциондар мен фьючерстердің бағасын белгілеп, Мумбайдағы спекулянттар үшін "соңғы құрал" болып табылады. Сонымен қатар, Саксена өзінің резиденциясынан әлем бойынша күмәнді және жоғары деңгейдегі мәмілелер жасап, көбінесе үшінші әлем елдерінің қарыздары мен туынды құралдарымен айналысады. Мұндай мәмілелердің көпшілігі әлі де реттеуден тыс және осылай болып қалуы мүмкін. Мистер Саксена мен оның компаниясы Westshore Ventures, Pacific Energy & Mining Company және Невада штатының Рино қаласынан Тарик Ахмад тарапынан Pacific Energy компаниясын 1,5 миллион доллардан астам ақшамен алдап, алдауға қатысқандығы үшін АҚШ округтік сотына шағымданып берді. Pacific Energy сонымен қатар Федералдық тергеу бюросына қылмыстық шағым түсірді, бірақ Саксенаның Таиландқа экстрадициялануына байланысты іс тоқтатылды. Мистер Саксена Таиландқа экстрадицияланғаннан кейін, оның бағалы қағаздармен алаяқтық жасағандығы туралы ешқандай мәлімдеме жасалмады.

Соңғы өзгерістер

2006 жылдың тамызында Тай үкіметі Канададағы активтерге бағытталған, Saxena-ның қалған активтерін тәркілеу үшін жаңа команда құрды. Содан кейін министр Чидчай Ваннасатит Ақша жылыстыруға қарсы күрес басқармасына және Тайланд Корольдік полициясына бұл міндетте Бас прокурорға көмектесуді бұйырды. Канада апелляциялық соты оның босату туралы өтінішін қабылдамады. [Босату кейінірек берілді]. Ракеш Саксена АҚШ-тағы бірнеше азаматтық сот ісінде де айыпталушы болды, оның ішінде Невада округінің АҚШ округтік сотында; ол осы істерді жеңіп шықты немесе олар қарапайым ғана тоқтатылды.

Таиландқа экстрадициялау

2009 жылдың 31 қазанында Канада Жоғарғы соты мырза Саксенаның соңғы шағымын қабылдамағаннан кейін, ол дереу тайлық билік органдарына тапсырылды, олар оны Тайландқа жеткізді, онда Саксена алаяқтық қылмысы бойынша сотталуда болды.

Saxena-ға қарсы айыптар

Үндістанда Саксенаға қасақана адам өлтіру, қорқыту, өлім жазасын беру және бисквит магнаты Раджан Пиллайдың өліміне қатысты алаяқтық жасады деген айыптар тағылды. Бұл айыптаулар магнаттың жесірі Саксена мен тағы үш адамды күйеуін өлтіру үшін сөз байласты деп айыптағаннан кейін қойылды. Пиллайды Саксенамен бірнеше белгілі үнді билік иелері, соның ішінде Чандрасуани таныстырды. Магнаттың жесірі, бұрынғы модель Нина Пиллай, Саксенаның Бангкоктегі резиденциясында оны жиі көретін адамдар үшін Саксенаға өте жақын деп есептелді. Таиландтың бұрынғы банк қызметкерлері Нина Пиллай күйеуінің өлімінен кейін де Саксенадан қаржылық көмек ала бергенін мәлімдеді. Таиланд үкіметі Саксенаны Бангкок коммерциялық банкінен (BBC) 88 миллион доллар ұрлады деп айыптап, оны Канададан экстрадициялауды сұрады. Банк жеке азаматтық іс қозғады. Ол қарсы талап берді. BBC-нің құлдырауы 1997 жылы Азияны сілкіндіріп, әлемдік экономиканы дүр сілкіндірген қаржы дағдарысының алғашқы себебі болды. Кейбіреулер Саксенаны осы өрттің шығуына себепкер деп айыптайды. "Уолл-стрит журналы" оны "жаһандық қаржы дағдарысының Лири ханымның сиыры" деп сипаттады. Ол сондай-ақ 1990 жылдардың соңындағы ірі хедж-фондтардың проблемаларымен, әсіресе үшінші әлем елдерінің облигацияларымен және оларға байланысты валюталық және пайыздық деривативтермен, сондай-ақ қазіргі Ресей мен Шығыс Еуропаның Ельцин кезеңіндегі жекешелендірулерімен байланысты проблемалармен де байланысты. Сиерра-Леонедегі апатты іске қатысты ешқандай айыптаулар қойылған жоқ. Ұлыбритания Парламентінің "Сиерра-Леонедегі қару-жарақтарды зерттеу жөніндегі есебінде" Саксенаның ақшасымен қару-жарақ сатып алу Біріккен Ұлттар Ұйымының эмбаргосын техникалық түрде бұзғаны және Канада әлі де бұл эмбаргоны күшіне енгізбегені туралы қорытынды жасалды.