Кіріспе
Америкалық кәсіпкер, алаяқ және сотталған қылмыскер Барри Джей Минкоу (22 наурыз 1966 жылы туған), өте сәтті кілем тазалау және қалпына келтіру компаниясы сияқты көрінді. Бірақ, шындығында, бұл үлкен Понци схемасына инвестиция тарту үшін құрылған алдамшы мақсатта болды. ZZZZ Best 1987 жылы құлдырап, инвесторлар мен кредиторларға 100 миллион долларлық шығын келтірді – бұл бір адам жасаған ең ірі инвестициялық алаяқтықтардың және тарихтағы ең ірі бухгалтерлік алаяқтықтардың бірі. Бұл схема көбінесе бухгалтерлік алаяқтықтарды зерттеу үшін оқу материалы ретінде пайдаланылады. Түрмеден шыққаннан кейін Минков Сан-Диегода пастор және алаяқтықтарды тергеуші болып жұмыс істеді, шіркеулер мен мектептерде этика туралы лекциялар оқыды. Алайда, 2011 жылы ол үй салушы Lennar компаниясы акцияларының құнын әдейі төмендетуге көмектескенін мойындады және бес жылға түрмеге қайтаруға үкім шығарылды. Үш жыл өткен соң, Минков өзінің шіркеуін алдағанын мойындады және тағы бес жылға түрмеге қамалды. Ол 612 миллион долларлық өтеу төлеу талаптарына бағынуға міндетті.
Barry Jay Minkow (born March 22, 1966)), which appeared to be an immensely successful carpet cleaning and restoration company. However, it was actually a front to attract investment for a massive Ponzi scheme. ZZZZ Best collapsed in 1987, costing investors and lenders $100 million in one of the largest investment frauds ever perpetrated by a single person, as well as one of the largest accounting frauds in history. The scheme is often used as a case study of accounting fraud. After being released from jail, Minkow became a pastor and fraud investigator in San Diego, and spoke at churches and schools about ethics. This came to an end in 2011, when he admitted to helping deliberately drive down the stock price of homebuilder Lennar and was ordered back to prison for five years. Three years later, Minkow admitted to defrauding his own church and was sentenced to an additional five years in prison. He is subject to restitution requirements totaling $612 million.
ZZZZ Best-тің басталуы
Барри Минков Калифорния штатының Инглвуд қаласында еврей отбасында дүниеге келді және Сан-Фернандо аймағындағы Резедада өсті. Тоғыз жасында анасы оны өзі жұмыс істейтін кілем тазалау компаниясына телемаркетер болып орналастырды. 16 жасында, Кливленд орта мектебінде оқитын кезінде, Минков ZZZZ Best (/'z//iː//b//ɛ//s//t/) компаниясын ата-анасының гаражында үш қызметкері мен төрт телефонмен бастады. Бастапқыда, оның жүргізуші куәлігі болмағандықтан, кілем тазалау жұмысына достарының көлігімен баруға мұқтаж болды. Біраз уақыттан кейін Минков "сақтандыру бойынша қалпына келтіру" бизнесіне көшті. Том Падгеттің көмегімен Минков ZZZZ Best компаниясы Падгеттің компаниясы үшін бірнеше қалпына келтіру жобаларына қатысқандығы туралы көптеген құжаттарды жасады. Падгет пен Минков "Мемлекетаралық бағалау қызметтері" деген жалған компания құрды, ол Минковтың банктеріне осы қалпына келтірулердің мәліметтерін растады. Осы банктерден алған несиелердің арқасында Минков ZZZZ Best компаниясын Оңтүстік Калифорнияға кеңейтті. Көптеген Понци схемалары болмаған бизнеске негізделген болса, ZZZZ Best компаниясының кілем тазалау бөлімі шынайы болды және сапасы үшін жоғары баға алды. Минков келісімшарт бойынша жұмыстар үшін дебиторлық қарыздарын сату арқылы ақша жинады, сондай-ақ бірнеше банктер арқылы күрделі чек айналымы схемасы арқылы қаражатты айналдырды. 1985 жылы орта мектепті бітіргеннен кейін Минков барлық уақытын ZZZZ Best компаниясына арнады. Жақында кеңейгеніне қарамастан, ол қолма-қол ақша таппады, сондықтан ұйымдасқан қылмыспен байланысы бар Лос-Анджелестік бизнесмен Джек Катейннен несие алды. Кейін Катейн Минковты компанияның пайдасынан өз үлесін төлемегені үшін сотқа берді, бірақ Минков Катейннің өріктейтін адам екенін мәлімдеді. Сот ісі Катейн 1987 жылы қайтыс болған кезде әлі де қаралып жатты.
Қоғамдық айналым
Досының ұсынысымен Минков 1986 жылғы қаңтарда компаниясын акциялық нарыққа шығарып, NASDAQ-та орын алды. Минков ZZZZ Best компаниясының 53 пайызын өзінде сақтап, қағаз жүзінде миллионер атанды. Акциялық нарыққа шығуы оның алаяқтық әрекеттерін жасыруға мүмкіндік берді. Сол кездегі бағалы қағаздар заңнамасы бойынша, ол жеке акцияларын екі жыл бойы сақтауға міндетті болды. 1988 жылғы қаңтарда 1 миллион акцияны халыққа сатуды жоспарлап, бұл оған баршаға төлесіп, толыққанды заңды түрде жұмыс істеуге жеткілікті қаржы береді деп сенді. Қосымша қаржыландыру алу үшін Минков ZZZZ Best акцияларын алғашқы рет сату арқылы 15 миллион доллар көлемінде капитал жинауға көндірілді. Есепшілер компанияның қызметін тексеруге келгенде, ол "Мемлекетаралық бағалау қызметтері" бойынша тур өткізу үшін жалған кеңселерді жалға алып, жартылай дайын ғимаратты жалған жөндеу жұмысын көрсету үшін пайдаланды. ZZZZ Best компаниясының қаржылық кеңесшісі Марк Морз мыңдаған құжаттарды жасап, қажетті тексеру үшін жіберілген есепшілерді алдады. Акциялық нарыққа шығу желтоқсан айында аяқталды және Минков американдық қаржы тарихында IPO арқылы компанияны басқарған ең жас адам болды. Ол Ferrari және BMW көліктеріне ие болды, Woodland Hills бай ауданында үй сатып алды. Компанияны "кілем жуу индустриясының General Motors компаниясы" етуді мақсат тұтты. Фешбах ағайындылары, акцияларды қысқа мерзімге сатушылар, Минков Аррингтонды қолдап тұрғанын білген соң, одан әрі тергеп, ZZZZ Best компаниясының Сакраментодағы кілемдерді тазалау бойынша 7 миллион долларлық шарты алаяқтық екенін анықтады. Бұл Фешбахтарды ZZZZ Best акцияларын қысқа мерзімге сатуға итермеледі, олардың құнсыздануын күтіп. Сонымен қатар, компанияның төрт тәуелсіз директорының ешқайсысының акционерлік компанияны басқару тәжірибесі болған жоқ.
Төмендеу
1987 жылдың ақпанына қарай ZZZZ Best NASDAQ-та акциясы 18 долларға сатылып, компанияның құны 280 миллион долларға бағаланды. Минковтың үлесі 100 миллион долларды құрады. Компанияның өсуіне қарамастан, ол әлі де болмаған қалпына келтіру жобалары үшін инвесторларға төлем жасаудан туындаған ауыр ақша тапшылығына тап болды. Минков Sears компаниясының кілемдерді тазартатын KeyServ компаниясын британдық еншілес компаниясы сатқанын білгенде, шешімін тапқанына сенді. Ол KeyServ-пен бірігу туралы келіссөздерді бастады, себебі ақшалай инъекция ZZZZ Best-тің ақша ағынының дереу мәселелерін шешер еді. KeyServ ZZZZ Best-тен екі есе үлкен болса да, екі компания ZZZZ Best тірі қалған компания болып қалатындай 25 миллион долларлық келісімге келді. Бірігу ZZZZ Best-ті Sears-тың ресми кілемдерді тазартатын компаниясына айналдырар еді, сонымен қатар Минковты АҚШ-тағы ең ірі тәуелсіз кілемдерді тазартатын компанияның президенті және басқарма төрағасы ететін еді. Кейін Минков 27 маусымда, алты күн бұрын, тәуелсіз заң фирмасы компанияның барлық қалпына келтіру жұмыстарының мекенжайларын сұрап, айыптауларды тергеу үшін жалдағанын айтты. Минков осы жобалардың жоқ екенін білді және отставкаға кетуге шешім қабылдады. Екі күннен кейін Лос-Анджелес полиция департаменті ZZZZ Best штаб-пәтеріне және Минковтың үйіне рейд жасап, компанияның ұйымдасқан қылмыс үшін есірткі сатудан түскен ақшаны жылу үшін пайдаланылғанына дәлелдер тапты. Минков компания акцияларын манипуляциялауды мойындады, бірақ компанияны құпия түрде басқаратын ұйымдасқан қылмыс топтарының қысымымен компанияны Понци схемасына айналдыруға мәжбүр болғанын мәлімдеді, бұл оқиғаның кейіннен жалған екенін мойындады. Түрмеде болған кезінде ол христиандық миссионерлік қызметке қатысып, Либерти университетінің өмір бойы білім беру мектебінде курстарды аяқтады. 1997 жылы Минков Сан-Диегодағы Community Bible Church шіркеуінің пасторы болды. Оның келгеннен кейін көп ұзамай бір шіркеу мүшесі жақын маңдағы Оранж округіндегі қаржы басқару фирмасын тексеруді сұрады. Бірдеңе дұрыс емес деп күдіктенген Минков федералдық билік органдарына хабарласты, олар фирманың 300 миллион долларлық пирамида схемасы екенін анықтады. Осылайша Минковтың коммерциялық тергеу фирмасы – «Алаяқтықты анықтау институты» (FDI) құрылды. Оның алғашқы мақсаты – көбінесе алаяқтыққа бейім, төмен бағалы акциялармен айналысатын компаниялар болды. Бірақ көп ұзамай ол The Wall Street Journal, Bloomberg News, Fox News және CBS-тің 60 минуттық бағдарламасы сияқты БАҚ-тың назарын өзіне аударды. Бірнеше Уолл-стрит инвесторлары Минковқа одан да ірі мақсаттарды іздеу үшін ақша жіберді. Минков FDI арқылы 1 миллиард долларлық алаяқтықтың жолын ашқанын мәлімдеді.
Қысқа мерзімді қорлар
Минковтың ниеттері бірнеше жаңалықтарда сұраққа тартылды, олар Минковтың ашық компания туралы есеп жариялағанға дейін акцияларын сатуға тікелей қатысқанын көрсетті. The San Diego Union Tribune газетінің хабарлауынша, Минков бұл тәжірибені 2006 жылдан бері жүзеге асырып келген. Оның сыншылары бұл әрекетті этикалық емес, тіпті заңсыз деп айыптады. Кем дегенде бір сыншы оны «қор нарығын бұрмалау» әрекетіне қатысқан деп айыптады, бұл бағалы қағаздармен алаяқтық жасаудың бір түрі және «қорды көтеру және құлату» схемасының кері нұсқасы. Мысалы, Минков Herbalife компаниясын «шешілмейтін мәселелердің тізімімен» айыптады және «Herbalife президенті өзінің резюмесін жалған көрсеткенін дұрыс анықтады», содан кейін компанияға қарсы барлық айыптауларын және талаптарын қайтарып алды, ал барлық айыптауларды өзінің веб-сайтынан жойды. Сонымен қатар, Минков Herbalife акцияларын сатудан 50 000 доллар пайда тапты. Жаңа есеп жарияланғаннан кейін компания акцияларының күрт құлдырауына байланысты ол қысқа сатудан түскен пайдасын жалғастырды. 2007 жылдың 20 ақпанында Минков SEC, Федералдық тергеу бюросы (FBI) және Ішкі кіріс қызметі (IRS) қызметкерлеріне 500 беттік есеп таратып, USANA компаниясын заңсыз пирамида схемасын жүргізуге айыптады. Минковтың есебі жарияланған күні USANA акциялары 61,19 доллармен сатылды, бірақ тамыз айына қарай акциялардың құны 35 доллардан төмендеді. Кейіннен Минков USANA акцияларын сатуға тікелей қатысқанын мойындады, акция бағасының төмендеуінен пайда табуды көздеді. USANA Минковқа қарсы акцияларды манипуляциялау және жала жабу бойынша сот процесін бастады. Алайда USANA жала жабу туралы талап арызын кері тартып алды, ал кейіннен судья Минковқа қарсы қойылған бес талаптың төртеуін қабылдамады, бұл талаптар Калифорния штатының SLAPP-қа қарсы заңын бұзғанын анықтады, өйткені Минковты әділ сынға тартып сотқа шақыруға болады. Сот сонымен қатар USANA компаниясының өнімдерінің бағасы жоғары және сапасы басқа, арзан брендтерге қарағанда жақсы емес деген Минковтың мәлімдемесін жоққа шығара алмаған екі фактіні келтірді. 2008 жылдың шілдесінде USANA мен Минков арасында құпия келісімге қол жеткізілді, нәтижесінде FDI веб-сайтынан, Қытайдың веб-сайтынан және YouTube-тан USANA-ға қатысты барлық материалдар алынып тасталды. Минков сондай-ақ USANA акцияларын ешқашан қайта саудаламауға келісті. Келісімге сәйкес, USANA Минков пен FDI-ге 142 510 доллар төледі. Сот құжаттарында USANA компаниясы акцияларды манипуляциялауға күдікпен қараған басқа адамдарды қудаламағаны және олардың жалғыз құтқару жолы болған тыйым салу туралы өтініш бермегені көрсетілген. Алайда, ол кейіннен адвокаттарының бұл практика заңды екенін айтқанын, бірақ бұл әрекет этикалық емес болуы мүмкін екенін мәлімдеді. YouTube-тағы бір видеода ол Lennar компаниясын «қаржылық қылмыс» және «корпоративтік зорлықшыл» деп айыптады. Минковтың есебінен кейін Lennar акцияларының құны күрт төмендеді, екі апта ішінде бір акциясы 11,57 доллардан 6,55 долларға дейін құлдырады. Минков бастапқыда бұл әрекетті жоққа шығарды, бірақ сауда тіркелімдерімен бетпе-бет келгенде мәлімдемесінен бас тартуға мәжбүр болды. Минков Lennar компаниясының бұзылуына қатысты жалған құжаттар жасады және алғашқы куәлік беруге белгіленген күні алдында жедел жәрдемге баруға тура келгені туралы жалған мәлімдеме жасады. Ол сондай-ақ, іс үшін жалдаған жеке тергеуші Марштың мәлімдемелерін растай алмағаннан кейін де есепті жариялауды жалғастырды. Басқа дамылыста, Минков FDI ұйымын шіркеуінің кеңсесінен басқарғаны және тіпті ұйымды қаржыландыру үшін шіркеу ақшасын қолданғаны анықталды, бұл шіркеуінің салықтан босатылу статусын қауіпке ұшыратуы мүмкін.
Инсайдерлік сауда кінәсін мойындады
2011 жылдың 16 наурызында Минков адвокаты арқылы ішкі сауда жасағанын мойындады. Оның адвокатының сөзіне қарағанда, Минков Леннар опцияларын "құпия ақпаратты" пайдаланып сатып алған. Бұл мойындау азаматтық сот ісінен бөлек болды және Минков қылмыстық тергеуге алынғанын білгеннен кейін бір ай өткен соң жасалды. Сол күні Минков қауым мүшелеріне жолдаған хатында, өзінің "кемшіліксіз" болмағандықтан, енді "пастор болып қызмет етуге лайық емес екенін" айтты. Алты апта бұрын шіркеуден 50 мың доллар ақша мен чек ұрланған еді. Іс әлі ашылмағанмен, Минковтың сақтандыру ақшасын алу үшін ұрлықты ұйымдастырғаны туралы бұрынғы мәлімдемесіне байланысты күдікті деп танылды. "Құпия ақпараттың" мәні бір аптадан кейін, Майамидегі федералды прокурорлар Минковқа бағалы қағаздармен алаяқтық жасауға қатысқаны үшін қылмыстық айып тағылғанда анық болды. Прокурорлар Минков пен Марштың (істе айыптаудан тыс серіктес ретінде көрсетілген) Леннар акцияларының құнын төмендету арқылы ақша талап етуге сөз байластырғанын айыптады. Сотқа ұсынылған құжатта Минковтың SEC, FBI және IRS-ке жолдаған шағымдары және үш агенттіктің Леннардың іс-әрекеттеріне қатысты қылмыстық тергеуді бастау үшін оның талаптары жеткілікті деп танығандығы көрсетілген. Содан кейін Минков Леннар акцияларын сату үшін бұл тергеу туралы құпия ақпаратты пайдаланды, тіпті оған мұндай іс-әрекетке тыйым салынғанын білгенімен. Минков бағалы қағаздармен алаяқтық жасау және нарықты манипуляциялау айыптарына қарағанда, жазасын жеңілдету үшін құлық жасауға келісті, себебі бұл оны өмір бойы түрмеге жабуы мүмкін еді. 2011 жылдың 30 наурызында Минков судья Патриция А. Зайц алдында кінәсін мойындады. Оның адвокаты Альвин Энтин клиентінің ойсыздықпен әрекет еткенін, бірақ Марш оны "алдап, пайдаланғанын" мойындады. Ол ең көп дегенде бес жылға бас бостандығынан айырылуы, 350 000 долларға дейін айыппұл төлеуі және 500 миллион доллар өтемақы төлеуі мүмкін еді. Алайда ол Маршқа қатысты тергеуге үкіметпен ынтымақтасуға келісті. "Лос-Анджелес Таймс" газеті сот келісімінің көшірмесін алды, онда Минков Марштың тапсырысы бойынша Леннар туралы ТШИ есебін жазғанын мойындады. Келісімге сәйкес, Марш Леннар оған қолма-қол ақша мен акция төлесе, Минков есебінен бас тартуды ұсынды. Сондай-ақ, Минковтың есебі Леннардың нарықтық капитализациясын 583 миллион долларға дейін төмендеткен "аю шабуылына" себеп болды. Сотқа жіберілген жағдайда Минковқа кем дегенде отыз жылға бас бостандығынан айырылу жазасы төніп тұрды. 16 маусымда Фриман Минковқа Леннарға 584 миллион доллар өтемақы төлеуді бұйырды, бұл Минков пен Марш жасаған аю шабуылы салдарынан компанияның жоғалтқан сомасына жуық болды. Оның шешімінде Минков пен Марш 2008 жылдың қараша айында Леннар акцияларын құрту үшін сөз байластырғаны айтылды. 6 шілдеде Біріккен Киелі кітап шіркеуінің өкілдері Минковты шіркеу қаражатымен тікелей шетелдік инвестицияларды жүргізгені, шіркеу мүшелерінің атына несие карталарын ресімдегені және оның жамағатын нашар инвестицияларға итермелегені үшін айыптады. Бұл мәлімдемелер сотқа дейінгі құпия есептің бір бөлігі ретінде жасалды. Энтин бұл туралы естіген соң, айыптауларды қарастыру және оларға жауап беру үшін екі апта сұрады және оған рұқсат берілді. Бұл Минковтың сотталу күнін 21 шілдеге дейін ықшамдады. Бұл Минковтың сотталу күнінің екінші рет кейінге жылжытылуы болды, ол бастапқыда 16 маусымға жоспарланған, бірақ 6 шілдеге ауыстырылды. 2011 жылдың 10 мамырында сотқа дейінгі сараптама барысында Майкл Бреннон Минковқа антиәлеуметтік және нарциссистік ерекшеліктері бар жеке тұлғалық бұзылысы, зейін тапшылығы және гипербелсенділік бұзылысы, алаңдаушылық бұзылысы, опиоидқа тәуелділік, анаболикалық стероидтарды қолдану және мигрень бас аурулары диагнозы қойды. 21 шілдеде Сейтс Минковты бес жылға бас бостандығынан айырды. Жаза тағайындалғанда ол Минковтың "тоқтау" дегізетін моральдық компасы жоқ екенін мәлімдеді. Сондай-ақ, ол Минковқа Леннарға 583,5 миллион доллар өтемақы төлеуді бұйырды, бұл сома бір ай бұрын азаматтық сотта белгіленген еді. Ол сондай-ақ Минковқа жазасын Монтгомеридегі Монтгомери федералды түрмесінде өтеуді ұсынды. Алайда 20 қыркүйекте оған Кентукки штатының Лексингтон қаласындағы Лексингтон федералдық медициналық орталығында жазасын бастауға бұйрық берілді.
Діндарлық қылмысты мойындады
2011 жылдың 14 маусымында Сан-Диегодағы KGTV телеарнасы Минковтың бұрынғы шіркеуінің бірнеше мүшелерімен сұхбат жүргізді, олар Минков оларды алдады деді. Бір әйелдің айтуынша, Минков одан 300 мың доллар сұрады, бұл ақша оның өмірінен өткелген оқиғасы туралы фильм түсіру үшін керек екенін мәлімдеді. 2014 жылдың 22 қаңтарында Минков банк алаяқтығы, телеграф арқылы алаяқтық, пошта арқылы алаяқтық жасау және федералды үкіметті алдау үшін жасалған құпия келісімге кінәлі деп танылды. Ол 2001-2011 жылдар аралығында "Қоғамдық Киелі кітап" шіркеуінен 3 миллион доллардан астам ақшаны жымқырғанын мойындады. Ол шіркеудің атынан заңсыз банк шоттарын ашқан, шіркеу чектеріндегі қолтаңбаларды жалғандаған, шіркеудің заңды шоттарынан ақшаны жеке пайдалану үшін аударған, сондай-ақ шіркеудің кредиттік карталарында заңсыз жеке шығындар жасаған. Ол сонымен қатар 890 мың доллар табысын және 250 мың доллар салықты IRS-тен жасырған. Оның құрбандарының арасында әйелінің қатерлі ісіктен қайтыс болғаннан кейін оның құрметіне Судандағы аурухананы қаржыландыру үшін 75 мың доллар берген жесір және Минковқа 300 мың доллар берген әйел болды, бұл ақша оның жеткіншек немересіне көмектесуге жұмсалуға тиіс еді. 2014 жылдың 28 сәуірінде судья Майкл Анелло Минковты бес жылға бас бостандығынан айырды, бұл оның келісімшарты бойынша ең жоғары жаза еді. Бұл жаза Минковтың бағалы қағаздармен жасаған алаяқтығы үшін алған жазасын өтегеннен кейін күшке енеді. Минковтың адвокаттары қырық бір айға жазалауды сұрағанмен, Анелло бұл "тілсіз, кешірілмейтін қылмыс" деп атаған қылмыс үшін ең жоғары жазаны тағайындауға міндетті деп ойлады. 2 маусымда Минков федералды прокурорлармен 3,4 миллион доллар өтемақы төлеу туралы келісімге келді. Бұл Минков үшін үлкен қаржылық жүктеме болуы мүмкін, оған қоса ол Леннарға, Юнион Банкіне және ZZZZ Best құрбандарына төлеуге тиіс өтемақы да бар. Бұрын ол ZZZZ Best алаяқтығы үшін ғана 26 миллион доллар өтемақы төлеуге міндетті екенін, сондықтан ол өмірінің соңына дейін құрбандарға чектер жазатынын айтқан болатын. "Міньков" деген бастапқы атағынан "Алаяқ" деп өзгертілген фильм 2018 жылдың наурыз айында көрсетілді. 2022 жылдың қаңтар айында Discovery+ платформасында "Алаяқтың патшасы" деп аталатын үш бөлімді деректік сериал жарық көрді. Сериал Минковтың өзін қалай қайта құрып, бірнеше рет байыға алғанын көрсетті. Мини-сериалды The Content Group өндірді, Памела Дойч Discovery+ үшін атқарушы продюсер болды, ал Минков өзінің өткені, қылмыстары және өзін қайта құру процесі туралы айтып берді.