Кіріспе

Генри Матисс салған сурет

«Жасыл жолақ» (кейде «Жасыл сызық» немесе «Мадам Матисс» деп те аталады) — француз суретшісі Генри Матисс 1905 жылы әйелі Амели Ноэли Матисс Парайрдың портреті. Сурет атауы Мадам Матисс бетінің ортасынан өтетін тік жасыл жолақтан шыққан, бұл фовизмнің техникалық ерекшеліктері мен эстетикалық принциптеріне сай келетін авторлық шешім. Суретте Мадам Матисс бюст бойынша, айқын және жарқын түстермен бейнеленген. Бұл сурет түстің бұрын-соңды болмаған және тәжірибелік қолданылуының арқасында фовизм ағымымен байланысты. Портрет осы техникасы және модельдің суреттегі бейнесі үшін мақтау мен сынға ұшырады. «Жасыл жолақ» қазіргі таңда Данияның Копенгаген қаласындағы «Стейтен Музейі»нде сақталуда.

Фаустік контекст

1905 жылдың жазында Матисс Францияның Коллиурде теңіз жағалауындағы балықшы қаласында суретші Андре Деранмен бірге сурет салумен айналысты. Осы кезеңде Матисс пен Деран өнерде түстің рөлін зерттеді, нысандардың нақты түсіне сәйкес келмейтін, жарқын және батыл түстердің дақтарын пайдаланды. Осы тәжірибелі жаз қазір фаувизм деп аталатын бағыттың қалыптасуына негіз болды, ол жарқын және табиғи емес түстермен, сондай-ақ сызықтың қарапайымдалуымен ерекшеленеді. Матисс пен Деран осы бағыттың көшбасшылары болды. Матисс түс туралы «күш» дейтін. Оның бетінің ортасынан, шашының түбінен мұрны арқылы жоғары ерінге дейін жасыл түсті тік жолақ жүреді. Шашы, қабаулары мен көздері терең көк түсті, ал ол қызғылт сары және қызғылт түсті көйлек немесе көйлек киген, мойны көк түсті. Фонның бір бөлігі қызғылт және қызғылт сары, ал екінші бөлігі көк түсті. Бұл батыл түстер Мадам Матисс-тің сыртқы келбетін және ол отырған бөлменің жарығын анықтайтын бөліктерге бөлінген. Бұл таза түстердің блогы Гоген мен Ван Гогтың техникасына ұқсас және Матисс импрессионизмнен алшақтаған кезде түске қатысты көзқарасының дамуын көрсетеді. Бұл эволюцияны Амели бейнеленген «Кепшік киген әйел» және «Жасыл жолақ» картиналарының арасындағы айырмашылықтан көруге болады. Оның бетінің әр бөлігіндегі түстердің қарсылығынан және түстің тазалығынан жандылық пен өмір пайда болады. Осы жақындыққа қарамастан, модель әлі де жұмбақ және адам емес сияқты көрінеді. «Кепшік киген әйел» және «Жасыл жолақ» арасындағы байланыс Амелидің осы суреттерде тек модель болғанын көрсетеді. Матисс өзінің көркемдік көзқарасын және мазмұнын әйелі – модельдің жеке басынан жоғары қойды. Сыншылар мен достары осы портреттегі адамгершілік жоқтығына таң қалды. Сурет иелері Майкл мен Сара Штайннің досы оны «портреттің ақылсыз карикатурасы» деп атады, ал 1910 жылы сыншы Гелетт Берджесс «Жасыл жолақ» Матисс-тің Амелиге жасаған «жазасы» болғанын, ол көрерменді «оның ерекше және қорқынышты жағын көруге» мәжбүр ететінін жазды. Көркемсурет тарихшысы Джон Клейн Матисстердің некедегі қиындықтары осы портреттің тұлғасыз және маска тәрізді болуына себеп болуы мүмкін деп болжайды.