Кіріспе

Саул Штайнбергтің 9-шы авенюден әлемге қарауы (кейде «Дүниеге көзқарас», «Нью-Йорк тұрғынының әлемге қарауы» немесе жай ғана «Дүниеге көзқарас») – Саул Штайнбергтің 1976 жылғы суреті, ол «Нью-Йоркер» журналының 1976 жылғы 29 наурыздағы санының мұқабасында пайда болды. Бұл туынды Манхэттеннен қарағанда әлемнің қалған бөлігінің көрінісін бейнелейді, онда Манхэттен әлемнің орталығы ретінде көрсетілген. Бұл өнер туындысы – адамның әлемдегі нақты орнына қатысты бұрмаланған маңыздылығының көркемдік бейнесі, бұл қабылдауға негізделген картографиялық әзілдің бір түрі. «Дүниеге көзқарас» туындысын Columbia Pictures, The Economist, Mad және тіпті «Нью-Йоркер» журналының өзі пародизациялады. Пародиялардың барлығы бұрмаланған маңыздылықты сатиралық түрде жаңа нысанаға ауыстырады. Бұл сурет рұқсатсыз түрде түрлі жолдармен көшіріліп, басылып шығарылды. «Мәскеу Хадсонда» фильмінің постері салдарынан АҚШ-тың Оңтүстік округінің округтік соты Штайнбергке қарсы Columbia Pictures Industries, Inc. ісі бойынша Штайнбергтің пайдасына шешім шығарды, себебі Columbia Pictures авторлық құқықты бұзған болатын. 2005 жылы бұл сурет соңғы 40 жылдағы ең үздік журнал мұқабаларының бірі деп танылды. Штайнбергке дейін де осы сияқты қабылдауға негізделген карикатуралар болған, атап айтқанда Джон Т. Маккачонның еңбектері 20 ғасырдың басында «Чикаго Трибьюн» газетінің бірінші бетіне жарияланған. 1922 жылғы Маккачонның жұмысы осы туындыға шабыт көзі ретінде қарастырылады.

Өмірбаян

Саул Штайнберг "Нью-Йоркер" журналы үшін 85 мұқаба және 642 ішкі сурет пен иллюстрация жасады, соның ішінде 1976 жылғы 29 наурыздағы "9-шы авенюден әлемге көзқарас" атты мұқабасы да бар. Бұл оның ең танымал туындысы саналады. Бұл – кездейсоқ даңққа жеткеннің мысалы: Штайнберг осы жұмысынан туған даңқтың оны "сол плакатты салған адам" ретіндегі маңыздылығын азайтып жібергенін айтқан. Бұл туынды кейде "Нью-Йорктіктің әлемге көзқарасы" немесе "Өзіне бейілді Нью-Йорктіктің әлемге көзқарасы" деп те аталады, себебі ол әлем картасын өзіне ғана қызығушылық танытқан Нью-Йорк тұрғындарының көзімен бейнелейді. Бір кезде "Нью-Йоркер" АҚШ Авторлық құқық кеңсесінен осы туындыға авторлық құқық алуға өтініш берген. Авторлық құқықты Штайнбергке беріп, кейін картинаның плакаттарын қайта басып шығарды.

Шабыт

New York Times география редакторы Тим Уоллес карталарға қатысты әзілдер 16 қаңтар 1908 жылы Джон Т. Маккачонның Chicago Tribune газетінің бірінші бетіне шығарған «АҚШ картасы – АҚШ Сенатының Қаржы комитетінің көзқарасымен» атты карикатурасынан бері бар екенін айтады. Бұл карикатурада үлкен шығыс қалалары (Вашингтон, Филадельфия, Нью-Йорк, Бостон және Олбани, Нью-Йорк) АҚШ Сенатындағы ақ шашты, қарт, сигарета тартатын ақ нәсілді ер адамдардың басты назарында болады. Олар 1907 жылғы экономикалық дағдарысты уақытша Олдрич-Вриленд заңымен шешіп, бірнеше жылдан кейін Федералдық резерв туралы заңды қабылдауға дайындалады. Карикатура Чикагоның орналасқан жерін Мичиган көлінің жанында «батыс ауылы» ретінде көрсетеді, бұл АҚШ-тың шығыс жағалауына назар аударған Конгресске орталық батыстың наразылығы болуы мүмкін. Типикалық Нью-йорк тұрғыны Монополия мырзасы немесе британдық аристократ сияқты твидтен тігілген киім мен аңшылық бас киімімен бейнеленген. Жаңа Англия – оның мектебі, ал фермерлер – оның «жалдамалы жұмысшылары». Уоллингфорд 1932 жылы өзі жариялаған пародиясЫнда 2015 жылы Bloomberg News Нью-Йорк қаласының тағы бір стереотиптік, өзімшіл көзқарасын ұсынды. Бұл 1970 жылғы нұсқада Манхэттен әлемнің 80 пайызын, ал қалған төрт аудан – тағы 10 пайызын құрайды. Оңтүстік Техас, Майами және Вашингтонға жасалған сілтемелермен шектеледі. Орталық батыс Нью-Джерсиді Батыс жағалаумен біріктіру арқылы жойылса, тек маңызсыз шетелдік бейнелер ұсынылады. Бұл нұсқаның авторы анонимді. Штайнберг, әдетте, 1922 жылғы Маккачон картасынан шабыдандаған болуы мүмкін, бірақ көптеген адамдар оны Уоллингфордқа дейін іздейді. Гудзон өзенінен тыс жерлер ерекшеленбейді. Бұл жұмысты басқа нұсқаларымен және эскиздерімен бірге көрмеге шығарғанда Пенсильвания университеті оны «Тоғызыншы авенюден батысқа қарай түзу сызықпен қарағанда қаланың көрінісі, кеңістік тығыздала беретін» деп сипаттады. Сондай-ақ, бұл жұмыс әлемге деген әзіл-қалжыңды көзқарас ретінде бағаланды. Нью-Йорк қалған әлемді Нью-Йоркке бағытталған ой-сананың сыртқы аудандар жиынтығы ретінде түсіндірді. National Post журналисі Роберт Фулфорд осы көзқарасты бүкіл әлемнің Манхэттеннің шағын қаласы екендігі ретінде сипаттады.

Пародиялар

World view журналы әртүрлі жолдармен рұқсатсыз көшірілді. Фулфорд The National Post газетінде жазған мақаласында, әлемді Манхэттеннің шеткі айманы ретінде бейнелеуді бүкіл әлем "түсініп, қабылдады" деп атап өтті. Жергілікті суретшілер, әсіресе плакат суретшілері, өздерінің провинциялық көзқарастарын осыған ұқсас әсерлі суреттермен бейнеледі. Фулфорд бұл жұмыстың кең таралғанын Оттава маңындағы орта мектептің графикалық өнер сабағында «World view» суретін үлгі етіп алуын мысалға келтіріп көрсетті. Ол сондай-ақ, бұл тапсырманың нәтижесінде студенттер әлемді әртүрлі нүктелерден қарастыратын әлемдік көріністердің көптеген нұсқалары пайда болғанын айтты. Нью-йорк тұрғындарының әлемдегі өз орнын әзілмен бейнелейтін сурет немесе, мүмкін, сырттан келгендердің Нью-йорк тұрғындарының өзіндік санасын қалай қабылдайтынын көрсететін сурет көптеген ұқсас жұмыстарға, соның ішінде 1984 жылғы «Гадсон өзеніндегі Мәскеу» фильмінің плакатына әсер етті. Бұл фильм плакаты сотқа дейін жетті, Steinberg v. Columbia Pictures Industries, Inc., 663 F. Supp. 706 (S. D. N. Y. 1987) ісінде Columbia Pictures компаниясы Стейнбергтің авторлық құқығын бұзды деп танылды. Кейін Барри Блитт бұл мұқабаны 2008 жылғы 6 қазанда «The New Yorker» журналының мұқабасына сатирикалық түрде бейнеледі. Мұқабада Сара Пейлин терезенің артынан тек Алясканы көріп тұр, ал алыста Ресей көрінеді. 2009 жылғы 21 наурыздағы The Economist журналында «Қытай әлемді қалай көреді» деген мақала жарияланды. Бұл мақала түпнұсқа суретке құрмет көрсетумен қатар, пародия болып табылады, бірақ Манхэттеннің орнына Пекиннің Чанъань даңғылынан көрініс бейнеленген. Суреттің үстінде «Джон Берклидің суреті (Штейнберг пен The New Yorker журналынан кешірім тілейміз)» деген жазу бар. Бұл мақала заманауи қаржы дағдарысы кезінде Қытай экономикасының өркендеуін талқылаған мақаламен бірге жарияланды. Басқа пародиялар Массачусетс штатының 128 технологиялық дәлізінен, Принстон университетінен, Тель-Авивтен, Иерусалимнен, Еуропаның әртүрлі қалаларынан және әлемнің басқа да аймақтарынан көріністерді бейнеледі. Дэвид Рансиман Илон Маскты осы сурет оның ойлау қабілетін бейнелейтіндей сипаттап, Масктың Tesla, Inc. компаниясының ірі зауыттарын және олардың арасындағы ұсақ-түйектерді, сондай-ақ ғарыш кеңістігін көретінін айтты.

Санаулы қарау

2005 жылдың 17 қазанында Америка Журнал редакторларының қоғамы соңғы 40 жылдың ең үздік 40 журналдық мұқабасын жариялады және «9-шы авенюден әлемге көрініс» суретін төртінші орынға қойды. Тізімде бұл жұмыс «Манхэттеннің Хадсон өзенінен әрідегі елді телескоп арқылы қабылдауының символына айналды. Мультфильм Манхэттен тұрғындарының шектеулі географиялық көзқарасын бейнеледі» делінген. Chicago Tribune газетінің жазушысы Стив Джонсон бұл туындыны «Нью-йорк тұрғындарының өздерінің тұратын жеріне қатысты ақылға сыймас жоғары сезіміне» ең жақсы бейнелеу деп сипаттайды. Тіпті Чикаго қаласындағы Ньюберри кітапханасы да Стайнбергтің мақтаншық нью-йорк тұрғындарының пародиясын осы тақырыптың ең керемет бейнеленуі деп санайды.