Рой Лихтенштейн: Поп-арт суретшісінің өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Американдық поп-артист (1923–1997)

Рой Фокс Лихтенштейн комикстерден шабыт алып, дәл композицияларды жасады, олар пародиалық сипатта болғанмен, құбылысты бейнеледі, көбінесе әжуалы түрде. Оның туындыларына танымал жарнама және комикс стилі әсер еткен. Оның өнері "бұзушылық" тудырған деп есептелді. Ол поп-артты "американдық емес, индустриялық сурет" деп сипаттады. Оның картиналары Нью-Йорктегі Лео Кастелли галереясында көрмеге қойылды. «Whaam!», «Суға батып бара жатқан қыз» және «Look Mickey» оның ең ықпалды туындылары болды. Оның ең қымбат жұмысы – «Шеберлік», ол 2017 жылы 165 миллион долларға сатылды.

Алғашқы жылдар

Лихтенштейн Нью-Йорк қаласында жоғары орта тапқа жататын неміс-иудей отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Мильтон жылжымайтын мүлік брокері, анасы Беатрис (құрметті аты Вернер) үй шаруасымен айналысқан. Ол Нью-Йорк қаласының Үстіңгі Батыс жағында өсті және он екі жасқа дейін мемлекеттік мектепте оқыды. Содан кейін 1940 жылы Нью-Йорктегі Дуайт мектебін бітірді. Лихтенштейн алғаш рет мектептегі оқуы арқылы өнер мен дизайнға хобби ретінде қызығушылық танытты. Ол жарықайыр джаз әуеленушісі болды және Гарлемдегі Аполлон театрында концерттерге жиі қатысты.

Мансап

Лихтенштейн Нью-Йорктен Огайо штатының университетіне оқуға кетті, онда студиялық курстар мен бейнелеу өнері саласындағы бакалавр дәрежесі ұсынылды. Ұшқыштарды даярлау курстары да болған, бірақ олар тоқтатылды. Ол санитар, суретші және жобалаушы болып қызмет етті. Лихтенштейн Огайо штатының аспирантурасына қабылданды және сурет салудан сабақ беруші болып жұмысқа орналасты, бұл лауазымды келесі он жыл бойы уақыт-уақыт атқарып тұрды. 1949 жылы Лихтенштейн Огайо штатының мемлекеттік университетінен бейнелеу өнері магистрі дәрежесін алды. 1951 жылы Нью-Йорктегі Карлебах галереясында Лихтенштейннің алғашқы жеке көрмесі өтті. Сол жылы ол Кливлендке көшіп, алты жыл тұрды, бірақ жиі Нью-Йоркке қайтатын. Осы кезеңде сурет салудан арақалып, түрлі жұмыстар істеді, мысалы, жобалаушы немесе терезе безендіруші болып жұмыс істеді. 1957 жылы ол Нью-Йорк штатының солтүстігіне қайтып оралып, қайтадан сабақ беруді бастады. Лихтенштейн 1958 жылы Нью-Йорк штатының Университетінде, Освего қаласында сабақ беруге кірісті. Осы шамада ол Микки Маус және Багс Банни сияқты мультфильм кейіпкерлерінің жасырын суреттерін абстрактілі туындыларына енгізе бастады.

Атақтылық

1960 жылы ол Ратгерс университетінде оқытушылық қызмет бастады, онда оған да университетте оқытушы болған Аллан Капроу үлкен әсер етті. Бұл орта оның Proto pop суреттеріне деген қызығушылығын қайта оятуға көмектесті. Бұл туындының пайда болуына оның ұлдарының бірінен келген шақыру себеп болды. Ұлы Микки Маустың комиксін көрсетіп: "Әке, сен осыдан да жақсы сурет сала алмайсың-ау?" деді. Сол жылы ол тағы алты туынды жасады, олардың кейіпкерлері жеміш-жеміс қаптамалары мен мультфильмдерден таныс болатын. 1963 жылдың қыркүйегінде ол Ратгерс университетінің Дуглас колледжіндегі оқытушылық қызметінен уақытша босады. Оның туындыларына соғыс және махаббат туралы комикстер шабыт берді. "Сол кезде", - деп кейіннен еске алды Лихтенштейн, - "мен эмоционалдық күшті тақырып ретінде пайдалана алатын кез келген нәрсеге қызығушылық таныттым, әдетте махаббат, соғыс немесе өте күшті және эмоционалды мазмұнды тақырыптар, олар сурет салудың салқын және ойластырылған әдістеріне қарама-қарсы болды".

Кейінгі жұмыстар

1960-шы жылдардың басында Лихтенштейн 1965 жылы «Шебер шабыт» сериясына кіріспес бұрын Сезанн, Мондриан және Пикассоның шедеврлерін қайта өңдеді. Лихтенштейн мансабында кейіннен осы тақырыпқа оралып, мысалы, Винсент ван Гогтың «Арльдегі жатын бөлмесі» туындысынан шабыттанған туындылар жасады. 1970 жылы Лихтенштейнге Лос-Анджелес округінің өнер мұражайы (1967 және 1971 жылдар аралығында әзірленген «Өнер және технология» бағдарламасы аясында) фильм түсіруді тапсырды. Universal Film Studios көмегімен суретші 1964-1966 жылдар аралығында жасаған ландшафт тақырыбындағы коллаждар сериясымен тікелей байланысты «Үш ландшафт» теңіз пейзаждары фильмін жасады. Лихтенштейн 15 қысқаметражды фильм түсіруді жоспарлағанмен, Нью-Йорктегі тәуелсіз режиссер Джоэл Фридманмен бірлесе жасаған үш экрандық инсталляция суретшінің осы ортаға жасаған жалғыз қадамы болды. Сондай-ақ 1970 жылы Лихтенштейн Лонг-Айлендтегі Саутгемптон қаласында бұрынғы ат қорасын сатып алып, оның ішінде студия салдырды және 1970 жылдардың қалған бөлігін салыстырмалы түрде уединениеде өткізді. 1970-1980 жылдары оның стилі босаңдап, бұрынғы жұмыстарын кеңейтті. Лихтенштейн 1969 жылы «Айналар» картиналар сериясын бастады. 1970 жылы «Айналар» сериясын жалғастыра отырып, ол энстаблементтер тақырыбында жұмыс істей бастады. «Энстаблементтер» 1971-1972 жылдар аралығындағы картиналардың бірінші сериясынан, содан кейін 1974-76 жылдар аралығындағы екінші сериясынан және 1976 жылы шыққан рельефті гравюралар сериясынан тұрды. Ол бұрынғы жұмыстарының элементтерін қамтитын «Суретшілер студиялары» сериясын жасады. Мысалы, «Суретшінің студиясы, Міккиге қара» (1973, Уолкер өнер орталығы, Миннеаполис) картинасында сахнаға тағы бес бұрынғы туынды енгізілді. Сондай-ақ 1970 жылдардың соңында Лихтенштейн стилі «Pow Wow» (1979, Ludwig Forum für Internationale Kunst, Аахен) сияқты сюрреалистік туындылармен ауыстырылды. 1979-1981 жылдар аралығындағы Сюрреалистік поп-суреттердің маңызды сериясы Американың түпкілікті халықтарының тақырыбына негізделген. Бұл жұмыстар «Америкалық фигура» (1981) – қара патинатталған қоладан жасалған, стильді, өмірлік мөлшердегі тотем бағанасын еске түсіретін мүсіннен бастап, монументалды жүн кебелек «Америкалық пейзажға» (1979) дейін жетеді. «Үндістер» туындылары, сюрреалистік серияның басқа бөліктері сияқты, заманауи өнерден және басқа да көздерден, соның ішінде Лихтенштейннің кішкентай кітапханасынан американдық үнділердің дизайны туралы кітаптардан тақырыптар алды. Лихтенштейннің 1972 жылдан 1980 жылдардың басына дейінгі өнегелі суреттері, мүсіндері мен суреттері әртүрлі мотивтер мен тақырыптарды қамтиды, соның ішінде жеміс, гүлдер және вазалар сияқты ең дәстүрлілерін де. 1983 жылы Лихтенштейн апартеидке қарсы екі плакат жасады, олар «Апартеидке қарсы» деп аталды. 1988-1990 жылдар аралығында жасалған «Көріністер» сериясында Лихтенштейн бұрынғы туындыларындағы мотивтерін қайта пайдаланды. «Интерьерлер» (1991-1992) – суретшінің телефон кітаптарында немесе билбордтарда тапқан жиһаз жарнамаларынан шабыттанған тұрмыстық ортаны бейнелейтін туындылар сериясы. 1994 жылы Нью-Йорктегі Метрополитен өнер мұражайында өткен көрменің бір түсті Эдгар Деганың гравюраларынан шабыттанған «Қытай стиліндегі пейзаждар» сериясының мотивтері Бен Дей нүктелерімен және блок контурларымен симуляцияланған, қатты, жарқын түстермен берілген, қолдың барлық іздері алынып тасталған. 1990 жылдардағы Лихтенштейннің жұмысында, мысалы, «Қызыл көйлекпен жалаңаш» (1995) коллажында жалаңаш элемент қайта-қайта пайда болады. Суреттер мен мүсіндерден басқа, Лихтенштейн 300-ден астам гравюра жасады, олардың көпшілігі силкиграфияда жасалған.

In the early 1960s, Lichtenstein reproduced masterpieces by Cézanne, Mondrian and Picasso before embarking on the Brushstrokes series in 1965. Lichtenstein continued to revisit this theme later in his career with works such as Bedroom at Arles that derived from Vincent van Gogh's Bedroom in Arles. In 1970, Lichtenstein was commissioned by the Los Angeles County Museum of Art (within its Art and Technology program developed between 1967 and 1971) to make a film. With the help of Universal Film Studios, the artist conceived of, and produced, Three Landscapes, a film of marine landscapes, directly related to a series of collages with landscape themes he created between 1964 and 1966. Although Lichtenstein had planned to produce 15 short films, the three screen installation – made with New York based independent filmmaker Joel Freedman – turned out to be the artist's only venture into the medium. Also in 1970, Lichtenstein purchased a former carriage house in Southampton, Long Island, built a studio on the property, and spent the rest of the 1970s in relative seclusion. In the 1970s and 1980s, his style began to loosen and he expanded on what he had done before. Lichtenstein began a series of Mirrors paintings in 1969. By 1970, while continuing on the Mirrors series, he started work on the subject of entablatures. The Entablatures consisted of a first series of paintings from 1971 to 1972, followed by a second series in 1974–76, and the publication of a series of relief prints in 1976. He produced a series of "Artists Studios" which incorporated elements of his previous work. A notable example being Artist's Studio, Look Mickey (1973, Walker Art Center, Minneapolis) which incorporates five other previous works, fitted into the scene. Also in the late 1970s, Lichtenstein's style was replaced with more surreal works such as Pow Wow (1979, Ludwig Forum für Internationale Kunst, Aachen). A major series of Surrealist Pop paintings from 1979 to 1981 is based on Native American themes. These works range from Amerind Figure (1981), a stylized life size sculpture reminiscent of a streamlined totem pole in black patinated bronze, to the monumental wool tapestry Amerind Landscape (1979). The "Indian" works took their themes, like the other parts of the Surrealist series, from contemporary art and other sources, including books on American Indian design from Lichtenstein's small library. Lichtenstein's Still Life paintings, sculptures and drawings, which span from 1972 through the early 1980s, cover a variety of motifs and themes, including the most traditional such as fruit, flowers, and vases. In 1983 Lichtenstein made two anti apartheid posters, simply titled "Against Apartheid". In his Reflection series, produced between 1988 and 1990, Lichtenstein reused his own motifs from previous works. Interiors (1991–1992) is a series of works depicting banal domestic environments inspired by furniture ads the artist found in telephone books or on billboards. Having garnered inspiration from the monochromatic prints of Edgar Degas featured in a 1994 exhibition at the Metropolitan Museum of Art in New York, the motifs of his Landscapes in the Chinese Style series are formed with simulated Ben Day dots and block contours, rendered in hard, vivid color, with all traces of the hand removed. The nude is a recurring element in Lichtenstein's work of the 1990s, such as in Collage for Nude with Red Shirt (1995). In addition to paintings and sculptures, Lichtenstein also made over 300 prints, mostly in screenprinting.

Комиссиялар

1969 жылы Гунтер Сакс Лихтенштейнге Сент-Морицтегі Палас қонақ үйіндегі коллекционердің поп-арт жатын бөлмесі үшін «Композиция» және «Леда мен аққу» туындыларын жасауды тапсырды. 1970 жылдардың соңында және 1980 жылдары Лихтенштейн қоғамдық орындарда орнатуға арналған ірі тапсырыстар алды: Санкт-Мэри, Джорджиядағы «Лампа» (1978) мүсіні; Майами Бичтегі «Русалка» (1979); Джон Гленн Колумбус халықаралық әуежайындағы 26 фут биіктіктегі «Қозғалмалы соққылар» (1984, 1998 жылы көшірілді); Нью-Йорктегі Эквитабль орталығындағы көк соққылы бес қабатты сурет (1984–85); және Барселонадағы «Эль Кап де Барселона» (1992). 1977 жылы BMW оған BMW 320i-нің Group 5 Racing нұсқасын BMW Art Car жобасының үшінші бөлімі үшін салуды тапсырды. DreamWorks Records логотипі – оның аяқталған соңғы жобасы болды.

Тану

1977 жылғы Скоухеган сурет салу медалі, Скоухеган мектебі, Скоухеган, Мэн штаты. 1979 жылы Нью-Йорктегі Америка өнер және әдебиет академиясы. 1989 жылы Римдегі Америка академиясы, Рим, Италия. Тұрғын-суретші. 1991 жылы Брандейс университеті, Уолтем, Массачусетс штаты, Сурет өнеріндегі шығармашылық сыйлығы. 1993 жылы Amici de Barcelona, Барселона қаласының мэрі Пасквал Марагалдан. 1995 жылы Киото сыйлығы, Инамори қоры, Киото, Жапония. 1995 жылы Ұлттық өнер медалі, Вашингтон, Колумбия округі.

Лихтенштейн, басқалармен қатар, Джордж Вашингтон университетінен (1996), Бард колледжінен, Корольдік өнер колледжінен (1993), Огайо мемлекеттік университетінен (1987), Саутгемптон колледжінен (1980) және Калифорния өнер институтынан (1977) көптеген құрметті докторлық дәрежелерін алды. Ол сонымен қатар Бруклин музыка академиясының кеңесінде де қызмет етті.

Жеке өмір

1949 жылы Лихтенштейн бұрын Огайодағы суретші Майкл Сарискиге үйленген Изабель Уилсонға үйленді. Алайда, 1958 жылы Нью-Йорк штатының Освего қаласындағы мемлекеттік университетінде сабақ бере бастағаннан кейін, солтүстік штаттағы қатал қыстар Лихтенштейн мен оның әйеліне қиын тиді. 1963 жылы олар Нью-Джерси штатының Хайленд-Парк қаласындағы отбасылық үйлерін сатып, 1965 жылы ажырасып кетті. 1968 жылы Лихтенштейн екінші әйелі Дороти Герцкаға үйленді. 1960 жылдардың соңында олар Нью-Йорктің Саутгемптон қаласында Ларри Риверстің өз үйінің жанынан сатып алған үйді жалға алды. Үш жылдан кейін олар 1910 жылы Гин-лейндегі теңізге қарап тұрған керуен үйін сатып алды. Оның Каптива аралында да үйі болды. 1991 жылы Лихтенштейн әнші Эрика Векслермен дауақерлік қатынас бастады, ол оның "Жылаңаш" сериясының музасы болды, соның ішінде 1994 жылғы "Жылаңаш, пляж добымен" суреті де бар. Ол 22 жаста болса, ол 68 жаста еді. Бұл дауақерлік 1994 жылға дейін жалғасты, Векслер болашақ күйеуі Энди Партриджбен Англияға кеткенде аяқталды. Векслердің сөзіне сүйенсек, Лихтенштейн мен оның әйелі Дороти бір-бірін түсіністікпен қабылдады және олардың екеуінің де некеден басқа маңызды жандар болды. Лихтенштейн 1997 жылдың 29 қыркүйегінде пневмониядан қайтыс болды, ол бірінші некесінен туған ұлдары Дэвид пен Митчеллдің қасында болды.

Қатысуы

Поп-арт 21-ғасырға да әсерін тигізуде. «Коллекциядағы Поп-арт» көрмесі Энди Уорхол мен Рой Лихтенштейннің кең ауқымды силкиографиялық баспаларымен қатар, 1960 және 1970 жылдардағы поп-арт қозғалысының жетекші тұлғалары ретінде танымал Уорхолдың Полароид фотосуреттерінің алуан түрлілігін ұсынады. Уорхол мен Лихтенштейн бейнелеу өнері, жарнама және тұтынушылық арасындағы қарым-қатынасты зерттегендері үшін құрметке ие. Лихтенштейн мен Энди Уорхолдың екеуі де U2 тобының 1997 және 1998 жылдарғы PopMart турнесінде, сондай-ақ 2007 жылы Ұлыбританияның Ұлттық портрет галереясында өткен көрмеде пайдаланылды. 2001 жылдың 11 қыркүйегінде Дүниежүзілік сауда орталығына жасалған шабуылда жойылған көптеген өнер туындыларының арасында Лихтенштейннің «The Entablature Series» сериясынан алынған картина да өртте қирады.

Көрмелер

1964 жылы Лихтенштейн «54–64: Painting and Sculpture of a Decade» көрмесі кезінде Лондонның Тейт галереясында көрмеге шыққан алғашқы американдық суретші болды. 1967 жылы оның алғашқы музейлік ретроспективті көрмесі Калифорниядағы Пасадена өнер мұражайында өтті. Сол жылы оның Еуропадағы алғашқы жеке көрмесі Амстердам, Лондон, Берн және Ганновер қалаларындағы мұражайларда ұйымдастырылды. Жақындағы ретроспективті көрмелердің арасында 2003 жылғы «Өнер туралы бәрі», Даниядағы Луизиана заманауи өнер мұражайы (2005 жылға дейін Лондонның Хейвард галереясына, Мадридтің Реина София мұражайына және Сан-Францисконың заманауи өнер мұражайына көшті); және «Жаңаның классикасы», Кунстхаус Брегенц (2005), «Рой Лихтенштейн: Өнер туралы толғаныс» Милан қаласындағы Музей Триеннале (2010, Кельн қаласындағы Людвиг мұражайына барды). 2010 жылдың соңында Морган кітапханасы мен мұражайы Рой Лихтенштейннің «1961–1968 жылдардағы қара және ақ суреттері» атты көрмесін ұсынды. 2012 жылдың мамыр айында Чикаго өнер институтында тағы бір маңызды ретроспективті көрме ашылды, ол 2013 жылы Вашингтондағы Ұлттық өнер галереясына, Лондонның Тейт Модерн мұражайына және Париждің Центр Помпиду мұражайына көшті. 2013: Рой Лихтенштейн, Оливия Файн Арт. 2014: Рой Лихтенштейн: Сыртқы мүсіндер, FLAG Art Foundation. Рой Лихтенштейн: Opera Prima, Турин қаласындағы қазіргі және заманауи өнер галереясы. 2018: Tate Liverpool, Мерсисайд, Ұлыбританиядағы көрме.