Кіріспе

Фарер тілшісі, ғалымы және этнографы Йенс Кристиан Свабо (1746 – 1824) – фарер тіл білімінің, ғылымының және этнографияның алғашқы дамуына үлес қосқан тұлға. Свабо Фарер аралдарындағы Мидвагур (Вагар) қаласында дін қызметкері мен оның әйелінің отбасында дүниеге келген. Ол Мидвагурде, кейін Торсхавнда тарих, музыка және теологияны оқыды. 1765 жылдан 1800 жылға дейін Данияда тұрып, музыканы, әсіресе скрипканы зерттеді. 1800 жылы Торсхавнға оралып, «Пæтурсарстова» деп аталатын үйде тұрды: 1928 жылы осы үйдің шатырында Свабо жазған әндер жинағы табылды. Бұл қолжазба қазір Føroya Landsbókasavn (Фарер ұлттық кітапханасы) қорында сақталуда. Свабоның ән жазушы ретіндегі еңбегі жоғары бағаланған, оның әндері әлі күнге дейін дәстүрлі фарер және кельт музыкасына қызығушылық танытқан топтармен орындалып, жазылып келеді. Дегенмен, оның ең көп назар аударған еңбегі – фарер тілі және ауызша халық ертегілерінің сақталған дәстүрі туралы зерттеулері. Свабоның Вагар және кейін Торсхавн төңірегіндегі аймақтарға жасаған саяхаттары сол кезде теңдессіз болды, ал ауызша жұмбақтар мен аңыздарды жазуға жасаған тырысықтары фарер ауызша тарихын ғылыми тұрғыдан зерттеуге бастапқы серпіліс берді. Ол сонымен қатар сөздік жазды (1960 жылдары «Dictionarium færoense» деген атпен қайта басылды, København: Munksgaard) және фарер жазу тілін, әсіресе оның жазылу және грамматикалық ережелерін, тілдің ауызша сөйлеу нормаларымен сәйкестендіру үшін жұмыс істеді (Свабоның «Om den færøske marsviin fangst» еңбегін қараңыз). Фарер тілінің ерекше диалектілерін (оның туған Вагар диалектісін қоса алғанда) зерттеуге жасаған тырысықтары фарер тілінің аймақтық лингвистикасы саласындағы алғашқы қадамдардың бірі болды. Føroya Landsbókasavn Свабоның көп қырлы мансабымен байланысты көптеген заттар мен көрмелерді ұсынады.

Шығармалары

Кристиан Матрас (ред.): Svabos færøske visehaandskrifter. Gyldendal, Копенгаген 1939, 535 б. (Samfund til Udgivelse af Gammel Nordisk Litteratur; LIX) "Фарер мәдениетіне қатысты Свабоның жазбалары"
Дерс.: Svabos glossar til færøske visehaandskrifter. Копенгаген 1943, 85 б. (Samfund til Udgivelse af Gammel Nordisk Litteratur; 60) "Фарер халық әндеріне қатысты Свабоның түсіндірме сөздігі"
Дерс.: Dictionarium Færoense – фарер-дания-латын тілдерінің сөздігі. Munksgaard, Копенгаген 1966–70, 2 том. (Færoensia, Textus & investigationes, 7–8) "Фарер сөздігі – Фарер-дания-латын сөздігі"
Indberetninger fra en Reise i Færøe 1781 og 1782. C. A. Reitzels Boghandel, Копенгаген 1976, 497 б. (өзгертілмеген қайта басылым) "1781 және 1782 жылдардағы Фарер аралдарына жасалған саяхат есебі"