Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жанып тұрған шамды пайдаланып уақытты өлшеу тәсілі
Way of measuring time using a burning candle
Шам сағаты – уақыттың өтуін көрсететін, бір-бірінен тең арақашықтықта белгіленген жұқа шам. Қазіргі кезде қолданылмайтын болғанымен, шам сағаттары үй ішінде, түнде немесе бұлтты күндері уақытты анықтаудың тиімді жолы болды.
A candle clock is a thin candle with consistently spaced marking that, when burned, indicates the passage of periods of time. While no longer used today, candle clocks provided an effective way to tell time indoors, at night, or on a cloudy day.
Тарих
Шамнан жасалған сағаттың алғаш рет қай жерде және қашан пайда болғаны белгісіз. Олардың қолданылуы туралы ең алғашқы мәлімет Ю Цзяньгудың (520 жылға дейін) қытай поэмасында кездеседі. Мұнда, градуировкаланған шам түнде уақытты анықтау құралын ұсынды. Осыған ұқсас шамдар 10 ғасырдың басына дейін Жапонияда қолданылған. Ю Цзяньгудың құрылғысы 72 пеннивегт (әрқайсысы 24 түйір) салмақтағы, балауызdan жасалған алты шамнан тұрады, олардың әрқайсысы 12 дюйм биіктікте, біркелкі қалыңдықта және әрқайсысы бір дюймдік 12 бөлікке бөлінген. Әр шам төрт сағатта толығымен жанып, әр белгіні 20 минуттық етеді. Шамдарды қорғау үшін ағаштан жасалған жақтаулардың ішіне, жақтарында мөлдір мүйіз панельдері бар, орналастырылған. Орта ғасырлық шіркеулерде де уақытты өлшеудің ұқсас әдістері қолданылған. Англо-саксондықтар шамнан жасалған сағатты Уэссекс патшасы Ұлы Альфредтің ойлап тапқанына сендірді. Сағаттың қалай жасалғаны туралы Альфредтің сарайында тұрып, оның жақын серігі болған Ассер баяндады. Альфред 12 пеннивегт балауыздан жасалған, биік және біркелкі қалыңдықтағы алты шамды қолданды. Шамдар бір дюйм аралықта белгіленген. Жаққанда, олар желден қорғау үшін ағаштан жасалған және мөлдір мүйізбен жабдықталған шамданышқа қойылды. Келесі белгіге дейін жануға 20 минут кетті; бірінен кейін бірі жанып, шамдар 24 сағатқа дейін жарық берді.
It is unknown where and when candle clocks were first used. The earliest reference to their use occurs in a Chinese poem by You Jiangu (AD 520). Here, the graduated candle supplied a means of determining time at night. Similar candles were used in Japan until the early 10th century. You Jiangu's device consisted of six candles made from 72 pennyweights (24 grains each), of wax, each being 12 inches high, of uniform thickness, and divided into 12 sections each of one inch. Each candle burned away completely in four hours, making each marking 20 minutes. The candles were placed for protection inside cases made of a wooden frame with transparent horn panels in the sides. Similar methods of measuring time were used in medieval churches. The invention of the candle clock was attributed by the Anglo Saxons to Alfred the Great, king of Wessex. The story of how the clock was created was narrated by Asser, who lived at Alfred's court and became his close associate. Alfred used six candles, each made from 12 pennyweights of wax, and made to be high and of a uniform thickness. The candles were marked at intervals of an inch. Once lit, they were protected from the wind by being placed in a lantern made of wood and transparent horn. It would have taken 20 minutes to burn down to the next mark; the candles, burning one after the other, lasted for 24 hours.
Әл-Жазари
Дегенмен, бүгінгі күнге дейін белгілі болған ең жетілген шам сағаты – 1206 жылғы Аль-Жазари жасаған сағат. Ағылшын инженері және тарихшысы Дональд Рутледж Хилл Аль-Жазаридің шам сағаттарының бірін былай деп сипаттады:
The most sophisticated candle clock known to date, however, was that of Al Jazari in 1206. The English engineer and historian Donald Routledge Hill described one of al Jazari's candle clocks as follows: