Кіріспе

Құс түрі Пирулоксия (/p//ɪr//ə/'/l//ɒ//k//s//i//ə/) немесе шөл кардиналы (Cardinalis sinuatus) – Американың оңтүстік-батысы мен Солтүстік Мексикада кездесетін орташа өлшемді Солтүстік Америка әнші құсы. Бұл ерекше түрдің қысқа, жуан мүсілі, қызыл қыртысы және қанаттары бар, ол солтүстік кардиналы мен қызыл кардиналына өте ұқсас, олардың екеуі де бір туысқа жатады.

Таксономия

Шөлді кардинал – Кардиналидтер тұқымдасының Cardinalis туысына жататын үш құстың бірі, бұл құстар Солтүстік және Оңтүстік Америкада таралған. Оның пиррулоксия деген атауы – бұрын ғылыми атауының бір бөлігі болған – оның түсін (πυρρος = қызыл немесе қызғылт сары) және саңырауқұлағының пішінін (λοξος = көлбеу) сипаттайтын грек сөздерінен шыққан. «Шөлді кардинал» деген жалпы атауы Солтүстік Америка құрлығының оңтүстік-батысында, көбінесе шөлейтті аймақтарда мекендейтінін көрсетеді.

Сипаттама

Шөлдік кардинал – орташа мөлшердегі әнші құс; екі жыныстың да ұзындығы шамамен 21 см, ал орташа салмағы 24–43 грамм (0,8–1,5 унция). Екі түрдің де ұрғашылары бір-біріне өте ұқсас, бірақ олардың мүңкілерінің пішіні түрді анықтауға көмектеседі. Екі түрдің әндері бірдей, алайда пиррулоксияның әні бәсеңдеу болады. Бұл кардинал барлық түрлерге тән ұзын, сүйір, қызыл шоқысын сақтайды.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Пирулоксия АҚШ-тың Аризона, Нью-Мексико және Техас штаттарындағы шөл далалық бұталар мен мескит бұтақтарында, сондай-ақ Мексиканың орманды шеттерінде жыл бойы қоныстанады. Ол Техастың оңтүстік-батыс жартысын, Нью-Мексиконың оңтүстік үштен бірін және Аризонаның оңтүстік-шығыс аймағын қамтиды. Оның ареалы Мексиканың батыс жағалауынан шығыс жағалауына дейінгі, Сьерра-Мадре-дель-Сур, Транс-Мексикалық жанартау белдеуі және Техуантепек мойынының солтүстігіндегі аудандарды қамтиды, бірақ Сьерра-Мадре-Окксиденталды қоспайды. Бір жеке құс оның негізгі ареалынан алыс, Калифорния штатындағы Коста-Меса қаласында (Оранж округінде) байқалған. Бұл кардинал салыстырмалы түрде көшпелі емес, бірақ кейде әдеттегі ареалынан сәл солтүстікке қарай бұрылып кетуі мүмкін. Пирулоксия өзен арналары бойындағы ортаны ұнатады. Пирулоксия мен солтүстік кардиналдың ареалдары қабаттасқан жерлерде олардың арасында будандасу орын алуы мүмкін. Бұл кардинал түрі құс азықтандырғыштарға да келеді және қыс айларында мыңдаған құстардан тұратын үлкен топтарда азық іздейді. Еркек құс аумағын қорғайды, бөгет жасаушыларды қуады және жақсы көрінетін жерден ән салады. Шөл және солтүстік кардиналдың көбею ареалдары қабаттасқан жерлерде түрлер аралық қақтығыстар байқалған жоқ. Шөл кардиналы ұясын тығыз бұталарға, көбінесе жасырылған жерге салады. Ұясы кішкентай, шөптен, бұтақтардан немесе ағаш қабығының бөліктерінен жасалған ыдыс немесе тостаған тәрізді болады. Екі-төрт жұмыртқадан тұратын жұмыртқалар жиі кездеседі, ал жұмыртқалар жасыл немесе сұр дақтармен ақшыл түсті болады. Екі апталық инкубация кезеңінде еркек анасына азық жеткізеді. Шабақтар ұядан шыққанда көмекке мұқтаж, ауыздарының шеті қызыл сызықпен сары түсті болады. Шабақтар 10 күнге жеткенде ұша бастайды, ал еркек және аналық екеуі де жас құстарға күтім жасайды. Жас құс толыққанды қанаттанғанға дейін, тәуелсіз болып, үлкен топтарда азықтанатын бір айға дейін күте алады. Осы кезеңде құс толық өседі.

Адамдармен қарым-қатынасы

Адамдар пиррулоксияның солтүстік ареалдағы кең аумағын жоғалтқандықтан, солтүстік кардиналға қарағанда, оның саны аздап кеми бастаған сияқты.