Қаптаған балықтар (Sphyrna tiburo) туралы мәліметтер
Bonnethead
Боннетхед акуласы – Солтүстік Атлант мұхитында және Мексика шығанағында кездесетін шағын акула. Бас пішінінің жынысқа қарай өзгешелігімен және барлық жейтін тағамымен ерекшеленеді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Акула түрлері
Species of shark
Қалпақбас акула (Sphyrna tiburo), сондай-ақ қалпақ акуласы немесе лопатабас акуласы деп те аталады, Sphyrna туысына жататын шағын акула және Sphyrnidae тұқымдасының бір бөлігі. Ол Солтүстік Атлант мұхиты мен Мексика шығанағының жағалау аймағында кең таралған түр, бас пішінінде жыныстық ерекшеліктерді көрсететін жалғыз акула түрі және барлық түрлі тамақтанатын жалғыз акула түрі болып табылады.
The bonnethead (Sphyrna tiburo), also called a bonnet shark or shovelhead, is a small member of the hammerhead shark genus Sphyrna, and part of the family Sphyrnidae. It is an abundant species in the littoral zone of the North Atlantic and the Gulf of Mexico, is the only shark species known to display sexual dimorphism in the morphology of the head, and is the only shark species known to be omnivorous.
Сипаттама
Акуланың кең, тегіс, қазық сияқты басы бар: ол барлық Sphyrna түрлерінің ең кішкентай бас сүйек қалқасымен (cephalofoil) ерекшеленеді. Денесі жоғары жағынан сұр қоңыр, ал төменгі жағынан ашық түсті. Әдетте, капоталы акулалардың ұзындығы шамамен 1,2 метрге жетеді, ең ірілері шамамен 1,5 метр болады. Туыс атауы Sphyrna грек тіліндегі "шеге" деген сөзден шыққан, бұл акуланың басының пішініне сілтеме жасайды; түрлік атауы tiburo испан тіліндегі tiburón сөзінен алынған, яғни "акула".
The shark is characterized by a broad, smooth, spade like head: it has the smallest cephalofoil (hammerhead) of all Sphyrna species. The body is grey brown above and lighter on the underside. Typically, bonnethead sharks are about long, with a maximum size of about The generic name Sphyrna derives from the Greek word for "hammer", referring to the shape of this shark's head; the specific name tiburo derives from the Spanish word tiburón, meaning "shark".
Жыныстық диморфизм
Болатбалық акулалары – бас пішінінде жыныстық диморфизмді көрсететін жалғыз акулалар түрі. Ересек ұрғашыларының басы кең және дөңгелек болса, еркектердің басында цефалофольдің алдыңғы жиегінде анық дөңгелек пайда болады. Бұл дөңгелек еркектердің жыныстық жарақаттану кезінде ростральді шеміршектерінің ұзаруынан қалыптасады және уақытымен құлыптық шеміршектердің ұзаруымен сәйкес келеді.
Bonnethead sharks are the only sharks known to exhibit sexual dimorphism in the morphology of the head. Adult females have a broadly rounded head, whereas males possess a distinct bulge along the anterior margin of the cephalofoil. This bulge is formed by the elongation of the rostral cartilages of the males at the onset of sexual maturity and corresponds temporally with the elongation of the clasper cartilages.
Кеуде жамбас және жүзу
Көптеген балықтардың көкірек қанаттары дененің жоғары-төмен қозғалысын (pitching), оң-солға қозғалысын (yawing) және айналуды басқарады. Көптеген балғалы акулалар оң-солға қозғалмайды немесе айналмайды, ал денені жоғары-төмен қозғалысын бас қанаты (cephalofoil) арқылы жасайды. Шашбалық акуланың кішкентай бас қанаты тиімді болмайды, сондықтан олар қозғалыс мүмкіндігінің көп бөлігі үшін бас қанатын және үлкен көкірек қанаттарын біріктіре пайдалануға мәжбүр. Басқа балғалы акулалармен салыстырғанда, шашбалық акулалардың көкірек қанаттары үлкен және жақсы дамыған, және олар жүзу үшін көкірек қанаттарын белсенді түрде пайдаланатын жалғыз балғалы акула түрі.
The pectoral fins on most fish control pitching (up and down motion of the body), yawing (the side to side motion), and rolling. Most hammerhead sharks do not yaw or roll and achieve pitch using their cephalofoils. The smaller cephalofoil of a bonnethead shark is not as successful, so they have to rely on the combination of cephalofoils and their large pectoral fins for most of their motility. Compared to other hammerheads, bonnethead sharks have larger and more developed pectoral fins and are the only species of hammerhead to actively use pectoral fins for swimming.
Эволюция
МтДНҚ талдауынан алынған деректерді пайдаланып, ғалым балғалы акулалардың эволюциясы, жоғары дамыған бас жапырағы бар (көбінесе қанатты акула, Eusphyra blochii сияқты) таксоннан басталып, кейіннен табиғи іріктеу арқылы өзгергенін анықтады. Осыған сәйкес, кішкентай бас жапырақтарына қарағанда, капоталы акулалар 25 миллион жылдық эволюция процесінің нәтижесінде пайда болған.
Using data from mtDNA analysis, a scientist has found that the evolution of hammerhead sharks probably began with a taxon that had a highly pronounced cephalofoil (most likely that similar to the winghead shark, Eusphyra blochii), and was later modified through selective pressures. Thus, judging by their smaller cephalofoil, bonnethead sharks are the more recent developments of a 25 million year evolutionary process.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Бұл түр Америка жағалауының екі жағында да, судың әдетте Атлант мұхитынан жылырақ болатын аймақтарда кездеседі. Ол Нью-Англиядан (онда сирек кездеседі) Мексика шығанағы мен Бразилияға дейін, ал Тынық мұхитында Оңтүстік Калифорниядан Солтүстік Перуға дейін таралған. Жаз айларында Каролина мен Джорджия штаттарының жағалау суларында көптеп кездеседі. Көктем, жаз және күз мезгілдерінде Флорида жағалауында және Мексика шығанағында ұшырасады. Қыс айларында бұл акула экваторға жақын, судың жылырақ болатын жерлерінде шоғырланады. Солтүстік Атлант мұхиты мен Мексика шығанағында әлі де көптеп кездеседі, бірақ Кариб теңізінде саны айтарлықтай азайды және Оңтүстік Атлант және Тынық мұхиттарындағы көптеген аймақтардан дерлік жойылып кетті. Акула бұл әрекетті көк рабтың тікенді қабығынан асқазанын қорғау үшін жасауы мүмкін. 2018 жылы көміртегі изотоптарымен белгіленген теңіз шөптерімен қоректенуді зерттеу көрсеткендей, олар теңіз шөптерін кем дегенде орташа тиімділікпен сіңіре алады, теңіз шөптерінің органикалық заттарының 50±2% сіңіп, артқы ішегінде целлюлоза компонентін ыдыратуға қабілетті ферменттер табылды.
This species occurs on both sides of the American coast, in regions where the water is usually warmer than In the Atlantic, it ranges from New England, where it is rare, to the Gulf of Mexico and Brazil, and in the Pacific it ranges from southern California to northern Peru. During the summer, it is common in the inshore waters of the Carolinas and Georgia; in spring, summer, and fall, it is found off Florida and in the Gulf of Mexico. In the winter, the bonnethead shark is found closer to the equator, where the water is warmer. While it is still abundant in the North Atlantic Ocean and Gulf of Mexico, it has become significantly less common in the Caribbean Sea, and has been nearly extirpated from most of its South Atlantic and Pacific range. The shark may perform this activity to protect its stomach against the spiny carapaces of the blue crab which it feeds on. A 2018 study with a carbon isotope labelled seagrass diet found that they could digest seagrass with at least moderate efficiency, with 50±2% digestibility of seagrass organic matter, and had cellulose component degrading enzyme activity in their hindgut.
Көбею
Шапанбалық акула тірі туады. Әйелдер шамамен жасында, ал еркектер шамамен жасында жыныстық жетілуге жетеді. Жаздың соңы мен күздің басында төрттен он екіге дейін бала акулалар туады, олардың ұзындығы шамамен құрайды. Шапанбалық акулалар акулалар арасындағы ең қысқа жүктілік мерзіміне ие, ол 4,5–5,0 айға созылады.
The bonnethead shark is viviparous. Females reach sexual maturity around , while males reach maturity around Four to twelve pups are born in late summer and early fall, measuring
Bonnetheads have one of the shortest gestation periods among sharks, lasting only 4.5–5.0 months.
Қорғау
Бұрын Халықаралық табиғатты қорғау одағы (IUCN) осы акуланы ең аз қорқыныш түріне жатқызған. Оны коммерциялық және ойын-сауық балық аулаушылар көп аулайды, және АҚШ-тың шығысындағы ұсақ акулалардың 50%-ын құрайды, бірақ ол Багам аралдары мен Мексиканың Атлантикалық жағалауында да жеткілікті мөлшерде кездеседі. Дегенмен, Кариб теңізінде және Атлантикалық Орталық Америкада айтарлықтай азаюлар, сондай-ақ Оңтүстік Американың Атлантикалық жағалауында және Тынық мұхитының көп бөлігінде кеңінен жоғалулар тіркелді. Осының салдарынан 2020 жылы оның статусы "Қорқынышқа ұшыраған" деңгейіне көтерілді.
The bonnethead was formerly classified as a least concern species by the IUCN. It is heavily targeted by commercial and recreational fisheries and constitutes up to 50% of all small shark landings in the Eastern US, but is still reasonably abundant there as well as in the Atlantic Coasts of the Bahamas and Mexico. However, significant declines have been reported in the Caribbean Sea and Atlantic Central America and massive declines along with widespread disappearance on the Atlantic Coast of South America as well as most of the shark's Pacific range, leading it to be uplifted to "Endangered" in 2020.