Кіріспе

Жаңа Зеландиялық кәсіпкер және саясаткер

Уильям Джеймс Муди Ларнах (27 қаңтар 1833 – 12 қазан 1898) – Жаңа Зеландиялық кәсіпкер және саясаткер. Ол Дунедин қаласының жанындағы, қарсыластары «Ларнахтың қамалы» деп атаған, аяқталмаған салтанатты үйімен белгілі, қазір бұл үй Ларнах қамалы деп танылады. Сондай-ақ, ол банкротқа ұшырап, парламенттегі мандатын жоғалту қаупіне келгенде парламент ғимаратында өзін-өзі өлтіргені үшін де есте қалады.

Ерте мансап

Ларнах Австралияның Сиднейдің солтүстігіндегі Хантер аймағында, мал фермасының иесі Джон Ларнахтың және Джеймс Мьюдидің қызы Эмилидің ұлы болып дүниеге келді. Оның жоғары байланыстары болды. Мысалы, оның ағасы Дональд Ларнах 1846 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльс банкінің Австралиялық кеңесінің директоры болды, ал Англияға зейнеткерлікке шыққаннан кейін Лондон қаласындағы жетекші қаржы сарапшыларының біріне айналды. Ларнах сонымен қатар сол кезде Австралия мен Жаңа Зеландиядағы ең бай адам деп есептелген У. Дж. Т. Кларкпен жақын дос болды. 1859 жылы Ричард Гиздің қызы Элиза Джейн Гизге үйленгеннен кейін, Ларнах Жаңа Оңтүстік Уэльс банкіне жұмысқа орналасты. 1867 жылы ол олардың Geelong филиалының басқарушысы болды, ал отбасымен бірге Еуропада ұзақ демалыстан кейін Отаго банкінің Лондондық кеңесі оны Жаңа Зеландиядағы басқарушының орнына таңдады. Ларнах 1867 жылдың қыркүйегінде Дунединге келді және жаңа қызметіне кірісті. Ұзақ уақыт өтпей ол жерді сату, шаруашылыққа инвестиция салу және ағаш өңдеу бизнесі арқылы көп ақша тауып, өте жақсы өмір сүрді. 1873 және 1887 жылдар аралығында Ларнах Отаго түбегіндегі биік тікте үлкен сарай салды. Бастапқыда Ларнах оны "Лагерь" деп атады, бірақ қазір ол "Ларнах қамалы" деп белгілі. Ларнахтың өзі 1874 жылы сол сарайға көшіп орналасты.

Саясат

Ларнах саясатқа кіріп, Кавершам сайлау округіндегі қосымша сайлауға қатысты. Сол кезде ол қарсыласы Роберт Стоуттан жеңілді. Бірақ бірнеше айдан кейін ол Дунедин қаласы сайлау округіне сайланды. 1877 жылы Оңтүстік аралдағы әріптестерінің тілегімен, ол сол кездегі премьер-министр Гарри Аткинсонға қарсы сенімсіздік білдіру жөніндегі сәтті ұсыныс енгізді. Жаңа премьер-министр Джордж Грейдің басшылығымен Ларнах колониялық қазынашы (қазіргі Қаржы министрі) болып тағайындалды. Кейін ол үкіметтік қарызды рәсімдеу үшін Англияға ұзақ сапар жасады, сонымен қатар «Жаңа Зеландия ауыл шаруашылығы компаниясын» құруға мүмкіндік алды. Ларнахтың фермерлік инвестициялары қоян мәселесіне байланысты құлдырап, ол жерлерін британдық инвесторларға сатуға тырысты – бұл Жаңа Зеландияда кеңінен сынға түсті, себебі Ларнах британдықтарды инвестициялардың сапасы туралы жаңылыстыруға тырысқан деп есептелді. «Жаңа Зеландия ауыл шаруашылығы компаниясы» сәтті болмады, және бұл оқиға Ларнахтың Жаңа Зеландиядағы көптеген достары мен одақтастарын жоғалтты. 1898 жылы Ларнах парламенттегі комитеттер залына кіріп, револьвермен өзін-өзі атты. Ол өсиет қалдырмай қайтыс болды, ал оның отбасы мүрагерлік үшін күресті. Оуэн Маршалл 2011 жылы «Ларнахтар» атты роман жазды, ол трагедия Ларнахтың үшінші әйелі Констанс пен оның кіші ұлы Дугластың арасындағы қарым-қатынастан туындаған болуы мүмкін деген болжамға негізделген. Ларнах Дунединнің Солтүстік зиратына жерленген. Отбасылық мавзолей – зираттағы ең әсерлі құрылыс, ол Роберт Лоусонның Бірінші шіркеуінің кіші нұсқасы.