Жаңа Зеландияның алғашқы қоныстанушылары

Эдвард Гиббон Вейкфилд: Канада және Жаңа Зеландияның колониялық саясатшысы

Эдвард Гиббон Вейкфилд: жаңа жерлерді қоныстандыру саясаты, Оңтүстік Австралия мен Жаңа Зеландия құрылысындағы рөлі, колониялық үкіметтегі қызметі.

20 мин оқу

100%

Дереккөз: Edward Gibbon Wakefield — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Канада мен Жаңа Зеландиядағы британдық отаршылдық теориясының қайта жаңартушысы Эдвард Гиббон Уэйкфилд (20 наурыз 1796 – 16 мамыр 1862) Оңтүстік Австралия және Жаңа Зеландия отарларының құрылуындағы маңызды тұлға саналады (кейін ол парламент мүшесі болды). Ол сондай-ақ Британдық Солтүстік Америкадағы маңызды мүдделерге ие болды, Лорд Дурхамның есебін дайындауға қатысты және қысқа мерзімге Канада провинциясының парламентіне депутат болып сайланды. Ол ең әйгілісі – оның колонизация схемасы, кейде Уэйкфилд схемасы деп аталатын, Оңтүстік Австралияның жаңа отарын жұмысшылар, саудагерлер, шеберлер және капиталдың тиімді үйлесімімен қамтуға бағытталған. Схема капиталистерге жерді сату арқылы қаржыландырылуы тиіс еді, осылайша олар эмигранттардың басқа топтарын қолдайтын. 1827 жылы Ұлыбританияда он бес жасар қызды ұрлағаны үшін үш жылға түрмеге отырғанына қарамастан, ол отарлық үкіметтерде және отарлық саясатта ұзақ мансапқа ие болды.

Ерте өмір және білім

Уэйкфилд 1796 жылы Лондонда, көрнекті геодезист және жер агенті Эдвард Уэйкфилдтің (1774–1854) және Сюзанна Краштың (1767–1816) үлкен ұлы ретінде дүниеге келді. Оның бауырлары – Присцилла Сусанна Уэйкфилд (1809–1887), Перси Уэйкфилд (1810–1832) және 1813 жылы туған аты-жөні белгісіз бала. Уэйкфилд Лондондағы Вестминстер мектебінде және Эдинбургте білім алды.

Ертедегі мансап, неке және отбасы

Ол Наполеон соғыстарының соңғы кезеңдерінде, 1815 жылы Ватерлоо шайқасынан бұрын да, кейін де Еуропаның барлық жерінде дипломатиялық хаттарды жеткізетін патшаның хабаршысы болып қызмет етті. 1816 жылы ол Элиза Пэтлмен қашып кетіп, кейіннен Эдинбургте үйленді. Бұл махаббатқа негіделген одақ болған сияқты, бірақ оның бай мұрагер болғаны, Эдуардқа 70 000 фунт стерлинг (2018 жылы шамамен 7 миллион АҚШ доллары) некелік қор жинауына мүмкіндік берді, ал Элиза 21 жасқа толғанда одан да көп сома күтілуде. Жаңа үйленген жұбайлар, қалыңдықтың анасы мен түрлі қызметшілермен бірге Италияның Генуя қаласына көшіп барды. Онда 1817 жылы оның тұңғыш қызы, Сьюзан Присцилла Уэйкфилд, Нина есімді бала дүниеге келді. 1820 жылы отбасы Лондонға оралды, содан кейін екінші баласы, Эдвард Джернингэм Уэйкфилд туды. Төрт күннен кейін Элиза қайтыс болды, ал Эдуард лауазымынан кетті. Екі баланы Уэйкфилдтің үлкен әпкесі, Кэтрин тәрбиеледі. Нина туберкулезбен ауырады, сондықтан Уэйкфилд оны Португалияның Лиссабон қаласына емдеуге апарды. Ол Нинаға күтім жасау үшін жас шаруа қызы Леокадия де Оливейраны жұмысқа алды, ал Нина 1835 жылы қайтыс болғаннан кейін Леокадияны Жаңа Зеландияның Веллингтон қаласына жіберді, онда ол Джон Тэйнмен танысып, 13 бала туды.

Ұшып кету туралы жанжал (1826)

Уэйкфилд заманауи стандарттар бойынша бай болғанымен, қанағаттанбады. Ол егістік сатып алып, парламентке өтуді қалады, бірақ оған жеткілікті қаржысы болмады. Алдау арқылы ол 1826 жылы 15 жасар Эллен Тернерді анасының денсаулығы нашар деген жалған хабармен мектептен алдап, қашқақтап алып, тағы бір бай мұрагерге үйленді. Уэйкфилд 1827 жылы «Шригли қашқыны» деп белгілі болған іс бойынша сотқа тартылды және ағасы Уильяммен бірге Ньюгейт түрмесінде үш жылға сотталды; неке толыққан толық болмағандықтан, парламенттің арнайы заңымен таратылды.

"Жүйелі отарлау" қағидалары

Түрмеде отырғанда ол колониялық мәселелерге назар аударды және Австралия колонияларының баяу дамуының негізгі себептерін қарастырды: жер иеліктерінің тым үлкен болуын, жерді шалақырғызбағанша таратуын, колонизациялаудағы жүйелі күш-жігердің жоқтығын, соның салдарынан иммиграцияға қызығушылықтың төмендеуін және еңбек күшінің жетіспеуін. Ол бұл жағдайды жерді жеткілікті бағаға шағын бөліктерге сату арқылы және түскен қаражатты иммиграцияны ынталандыру қорына жұмсау арқылы түзетуді ұсынды. Бұл ойлары «Сиднейден хат» (1829 ж.; жалған атпен жарияланған) еңбегінде жазылған.

1830 жылы Ұлттық отарлау қоғамы (кейде Ұлттық колонизация қоғамы деп те аталады) «Сиднейден хатта» баяндалған «жоспарлы отарлау» түрін қолдау мақсатымен құрылды. Оның негізгі қағидалары үш еді: эмигранттарды мұқият іріктеу; қоныс салушыларды шоғырландыру; және жерді белгіленген, біркелкі, «жеткілікті» бағаға сату, жаңа қоныс салушыларды қаржыландыру үшін қаражат жинау. Уэйкфилд қоғамның негісқалаушыларының бірі болды, ал Роберт Гугер сайланды (немесе уақыт өте келе тағайындалды). Қоғам мүшелерінің арасында Роберт Ринтул («The Spectator» газетінің редакторы), Чарльз Буллер, Джон Стюарт Милль, сэр Уильям Мольсворт, В. В. Уитмор және сэр Уильям Хатт болды. Джереми Бентам қоғамның идеяларын қолдады. Полковник Роберт Торренс және Роберт Уилмот Хортон қоғам комитетінде болды. Қоғам Уэйкфилд кейін кеңейтіп, егжей-тегжейлі түсіндірген «Колония жоспарының жобасы» атты еңбегін жариялады. 1831 жылы Колониялық кеңсе хатшысының орынбасары Лорд Ховик жерді белгіленген, біркелкі бағаға сату идеясына көнді және 1831 жылғы ақпанда жарияланған «Рипон ережелерін» осы қағидаға негіздеді. Бұл ережелер тегін жер беруді тоқтатып, оны аукционда сатумен алмастырды, Жаңа Оңтүстік Уэльс колониясында акр үшін кемінде бес шиллингтік баға белгіледі. Оңтүстік Австралия провинциясын құруға бірнеше әрекет жасалды. Бастапқыда Уэйкфилд жетекші күш болғанмен, жоба жеміске жақындаған сайын оның ықпалы азайды, ал бұрынғы одақтасы, кейін қарсыласы болған Роберт Гугер схеманы іске асыруды толығымен өз қолына алды.

Америка

Алайда ол отарлауды әлеуметтік инженерия құралы ретінде қызығуын жоймады. 1833 жылы ол анонимді түрде «Англия мен Америка» еңбегін жариялады, бұл жұмыс негізінен өзінің отарлау теориясын дамытуға бағытталған, және ол «Отарлау өнері» атты қосымшада жүзеге асырылды. Еңбектің негізгі бөлігінде көптеген жаңа идеялар бар, олардың кейбіреулері, көрінеріне, өте радикалды тұжырымдарға жетті. Онда хаттарды тасымалдау толығымен тегін болуы керек деген нақты ұсыныс және белгілі бір жағдайларда американдықтар «бұрынғыдан да арзан бидай» өсіретіні туралы болжам бар.

Жаңа Зеландия қауымдастығы

Көп ұзамай жаңа жоба – Жаңа Зеландия қауымдастығы іске кірісті. 1837 жылы Колониялық кеңсе Жаңа Зеландиядағы қоныстануды ілгерілету үшін Жаңа Зеландия қауымдастығына жарғы берді. Бірақ, олар қауымдастық мүшелеріне қабылдамас талаптар қойды. Көптеген талқылардан кейін жобаға деген қызығушылық төмендеді. Уэйкфилд сөзсіз қауымдастықтағы ең беделді тұлғалардың бірі болды, алайда ол Канадаға қызығушылық танытты.

Канада 1838 жыл

1837 жылы Төменгі Канада мен Жоғарғы Канадада бүліктер болды. Екі провинцияның отаршылдық үкіметтері көтерілістерді басуға қол жеткізді, бірақ саяси наразылықтың түпкі себептері шешілмеді. 1838 жылдың қаңтарында лорд Мельбурн үкіметі лорд Дурхэмды бүкіл Британдық Солтүстік Американың генерал-губернаторы етіп тағайындады, көтерілістердің себептерін зерттеу және дауларды шешу үшін ұсыныстар жасау үшін. Дурхэм өзінің кеңесшілерін тағайындауға құқылы болды және олардың бірі ретінде Уэйкфилдті таңдады. Дурхэм Уэйкфилдті Жаңа Зеландияны отарлау жоспарлары арқылы білген. Ол он жыл бұрын Уэйкфилдтің Жаңа Зеландияға эмиграцияны ынталандыру үшін құрған Жаңа Зеландия қауымдастығының мүшесі болды. Дурхэм бұл тапсырманы Уэйкфилд оны Корольдік жерлер комиссары ретінде ертіп келсе ғана қабылдауға дайын болды. Алайда, екеуі де Уэйкфилдтің британ үкіметі үшін мүлдем қабылдамастығын білді, сондықтан Дурхэм Канадаға жеткеннен кейін ғана тағайындалуын жариялауды жоспарлады. Уэйкфилд пен оның ұлы Эдвард Джернингэм Уэйкфилд 1838 жылдың сәуір айында Канадаға жасырын түрде жүзіп кетті, бірақ олар келгенге дейін хабар тарады, ал Лондон бұл тағайындауға тыйым салды. Дурхэм өзінің басқа кеңесшілерінің бірі Чарльз Буллерді комиссар етіп тағайындады, бірақ Уэйкфилдті бейресми өкіл, кеңесші және келіссөзші етіп қалдырды, оған тағайындалған жағдайда да, бірақ ақы төленбестен, бірдей билік берді. Дурхэм жергілікті саяси көшбасшылармен кеңінен кездесті, бірақ бір кезде Уэйкфилд Төменгі Канададан шыққан реформаторлардың бірі Луис Ипполит Лафонтенмен кездесті. Ол сондай-ақ, Патриоттық қозғалыстың басты көшбасшысы Луи Жозеф Папиномен кездесуге сәтсіз әрекетте Нью-Йорктің Саратога Спрингсіне барды. Уэйкфилд осы әңгімелерде өз бастамасымен әрекет еткен бе, әлде Дурхемнің құпия тапсырмасы бойынша әрекет еткен бе, белгісіз. Кейін ол өз бетімен әрекет еткенін айтты, бірақ Лафонтейн оның Дурхем үшін әрекет еткенін анық сезінді. Лафонтейнмен сөйлескен кезде Уэйкфилд оны Бермудаға жер аударылғандарға қатысты Дурхэмнің саясатын және АҚШ-та әлі де патриоттарға өлім жазасын жариялауға көндіруге тырысты. Лафонтейн бұл ұсынысты өзінің "өз-өзіне қол жұмсау саясаты" деп қабылдамады. Уэйкфилд Лафонтейнге таң қалдырмады, ол және басқа патриот басшылары "өздерінің жағдайларын терең білмейтін және үкімсіз" деп жазды. Ол қару-жарақпен ұсталғандарды кешіру арқылы, сегіз басшыны Бермудаға жер аударып, АҚШ-та жер аударылған патриоттарға Төменгі Канадаға қайтып оралған жағдайда өліммен қорқытып, оларды жеңуге тырысты. Лондонда бұрынғы лорд-канцлер лорд Брогам бұл әрекеттерді қатты сынға алып, Дурхэмның басшыларды сотсыз жер аударыуға, не жер аударылғандарды өліммен қорқытуға заңды өкілеттігі жоқ деп мәлімдеді. Мельбурн үкіметі Дурхэмнің жарлығын қабылдамады, ол мұны Дурхемнің сенімсіздік ретінде қабылдады. Ол Уэйкфилдпен бірге 1838 жылдың қарашасында көтерілістің екінші басталуынан аз уақыт бұрын Төменгі Канададан кетіп қалды. Британияда Дурхэм көтерілістердің себептері туралы және екі колониядағы бұдан әрі тәртіпсіздіктерді болдырмау үшін реформалар туралы ұсынымдарын жазып жатқанда, оқшаулануға түсті: Британдық Солтүстік Американың істері туралы баяндама. Уэйкфилд пен Буллер баяндамада аталмаған, бірақ кейбір тарихшылар негізгі автор Уэйкфилд екенін, ал басқалары Буллер екенін айтқанмен, баяндаманы үш адам бірлесіп жазған сияқты. (Лорд Брогам, әлі де Дурхемді сынға алған, "Уэйкфилд ойлады, Буллер жазды, Дурхем қол қойды" деп түсіндірді.) Есепте екі колонияның бір үкіметке бірігуі ұсынылды, бірақ басты ұсыныс - үкімет Ассамблеяда көпшілікке ие топтардан алынуы: жауапты үкіметтің негізгі қағидаты. Дюрхамның есебі бұл принципті егжей-тегжейлі сипаттайтын алғашқы құжаттардың бірі болды. Дюрхэм 1839 жылы 31 қаңтарда, колониялық кеңсеге ұсынғанға дейін төрт күн бұрын, баяндаманың дәлелдемелерін Министрлер кабинетіне ұсынды. Осы аралықта "Таймс" газетінде баяндамадан үзінділер жариялана бастады. Times газетінің бұл баяндаманы қалай алғаны белгісіз, бірақ Уэйкфилдтің оған қатысы бар екені, үкіметтің жауапты үкімет туралы ұсынысты көмуге тырысуына жол бермеу үшін, жалпыға бірдей қабылданды. Бұл баяндама парламентте 1839 жылы 11 ақпанда ресми түрде қаралды. Ақырында бұл есеп пен оның қорытындылары британдық отарлау саясатының дамуының жобасына айналды. 1839 жылдың наурыз айында өткен кездесуде Уэйкфилдті Жаңа Зеландия компаниясының директоры болуға шақырды. Оның философиясы оның қашқандарын жоспарлаған кездегідей болды: "Топырақты иелен, және сен қауіпсіз боласың". Тори кемесінің Жаңа Зеландияға мүмкіндігінше тезірек аттанатыны шешілді. Оның інісі Уильям экспедиция жетекшісі болып тағайындалды, ал оның ұлы Жернингхем номиналды хатшы болып тағайындалды. Тори кемесі үшін жарамды капитан табуда қиындықтар туды, бірақ содан кейін Эдвард Мейн Чафферс табылды, ол Фицройдің айналма жолы кезінде HMS Beagle кемесінде теңіз саяхатшысы болған. Доктор Эрнст Диффенбах ғылыми қызметкер болып тағайындалды, ал Чарльз Хипи суретші болып тағайындалды. Тори 5 мамырда Лондоннан шығып, жабдықтауды аяқтау үшін Плимутқа тоқтады. Үкімет кемесінің теңізге шығуына соңғы сәтте тыйым салуға тырысады деп қорқып, Уэйкфилд Плимутқа асығып, дереу аттануға кеңес берді. Тори ақыры 1839 жылдың 12 мамырында Англия жағалауын қалдырды және 96 күннен кейін Жаңа Зеландияға жетті. Уэйкфилд колонистермен бірге теңізге шықпады, және Жаңа Зеландияны көруге көп жылдар өтеді. Ол шекарада қажетті шыдамдылыққа, дағдыларға немесе таланттарға ие еместігін сезінген болуы мүмкін. Оның таланттары драматикалық жоспарларды және ұлы схемаларды көруде, егжей-тегжейлерді елемеуде және содан кейін басқа адамдарды қатысуға көндіруде жатты. Ол сатушы, үгітші және саясаткер, құпия түрде көптеген парламенттік комитеттерге отарлау мәселелері бойынша, әсіресе жазалық көші-қонды жою бойынша шабыттандырып, басшылық етіп отырды. 1839 жылдың соңына қарай ол інісі Уильям басқарған Тори экспедициясының табысы туралы білмей тұрып, Жаңа Зеландияға тағы сегіз кеме жіберді. Содан кейін ол тағы бір інісі Артурды Оңтүстік Аралының солтүстігіндегі Нельсон ауданына қоныстану үшін экспедиция басқаруға шақырды. Оның үлкен әпкесі Кэтриннің 16 жасар ұлы Чарльз Торлес және Саффолк графтығындағы Сток-бай-Нейландтың пасторы Чарльз Мартин Торлес Артурмен бірге оқушы-зерттеуші ретінде теңізге шықты. Осы уақытқа дейін Уильямның қызы Эмили және оның қамқоршысы Леокадия Жаңа Зеландияда болды. Оның тағы екі інісі де кейінірек Жаңа Зеландияға барды, сонымен қатар көптеген немере және шөберелері де барды.

In 1837, there were rebellions in both Lower Canada and Upper Canada. The colonial governments in both provinces had been able to suppress the rebellions, but the underlying political discontent had not been resolved. In January 1838, the government of Lord Melbourne appointed Lord Durham as Governor General of all of British North America, to inquire into the causes of the rebellions and to make recommendations to settle the disputes. Durham was authorised to appoint his own advisors, and chose Wakefield as one of them. Durham knew Wakefield through Wakefield's plans for colonisation of New Zealand. He was a member of the New Zealand Association, set up by Wakefield ten years earlier to encourage emigration to New Zealand. Durham was only prepared to accept the task if Wakefield accompanied him as Commissioner of Crown Lands. However, they both knew that Wakefield would be completely unacceptable to the British government, so Durham planned to announce the appointment only after he had reached Canada. Wakefield and his son, Edward Jerningham Wakefield, sailed secretly for Canada in April 1838, but before they arrived word had leaked out, and the appointment was forbidden by London. Durham appointed one of his other advisors, Charles Buller, as Commissioner, but kept Wakefield as an unofficial representative, advisor and negotiator, giving him effectively the same powers he would have had if he been appointed, but without being paid. Durham met extensively with local political leaders, but at one point, Wakefield met with one of the reformers from Lower Canada, Louis Hippolyte LaFontaine. He also travelled to Saratoga Springs, New York, in an unsuccessful attempt to meet with the main leader of the Patriote movement, Louis Joseph Papineau, who had fled to the United States during the Rebellion. It is not clear if Wakefield was acting on his own initiative in these conversations, or on secret instructions from Durham. He later said he was acting on his own, but LaFontaine had the clear impression he was acting for Durham. During his conversation with LaFontaine, Wakefield had tried to persuade him to publicly approve Durham's policy concerning the exiles to Bermuda, and the death penalty for Patriotes still in the United States. LaFontaine refused, seeing in it his "suicide politique". Wakefield was not impressed by LaFontaine, writing that he and the other Patriote leaders were "profoundly ignorant of their own position and thoroughly devoid of judgment "

Durham abruptly resigned his post as Governor General in the fall of 1838. He had attempted to deal with those who had been caught in arms by pardoning the rank and file, exiling eight of the leaders to Bermuda, and threatening Patriotes in exile in the United States with death if they returned to Lower Canada. In London, Lord Brougham, former Lord Chancellor, vigorously criticised these actions, arguing that Durham had no legal authority to exile the leaders without trial, nor to threaten the exiles with death. Melbourne's government disallowed Durham's ordinance, which Durham took as a lack of confidence. He and Wakefield left Lower Canada shortly before the second outbreak of the Rebellion in November 1838. In Britain, Durham went into seclusion while he wrote his report on the causes of the rebellions and his recommendations for reforms to prevent further unrest in the two colonies: Report on the Affairs of British North America. Wakefield and Buller are not mentioned in the report, but it seems likely that the report was written cooperatively by the three men, although some historians have asserted the primary author was Wakefield, while others have said it was Buller. (Lord Brougham, still a critic of Durham, commented that "Wakefield thought it, Buller wrote it, Durham signed it.") The report recommended that the two colonies be united under a single government, but with the key recommendation that the government be drawn from the groups which had a majority in the Assembly: the basic principle of responsible government. Durham's report was one of the first documents to outline this principle in detail. Durham provided the proofs of the report to Cabinet on 31 January 1839, four days before he presented it to the Colonial Office. In the interval, the Times began publishing extracts from the report. It is not clear how the Times obtained the report, but it is generally accepted that Wakefield likely had a hand in it, to prevent the government from trying to bury the recommendation for responsible government. The report was formally laid before Parliament on 11 February 1839. Eventually this report, and its conclusions, became a blueprint for development of British colonial policy. At a meeting in March 1839, Wakefield was invited to become the director of the New Zealand Company. His philosophy was the same as when he planned his elopements: "Possess yourself of the Soil and you are Secure." It was decided that the Tory would sail for New Zealand as soon as possible. His brother William was appointed the leader of the expedition with his son Jerningham as his nominal secretary. They had some difficulty finding a suitable captain for the Tory, but then found Edward Main Chaffers who had been sailing master on HMS Beagle during Fitzroy's circumnavigation. Dr. Ernst Dieffenbach was appointed as scientific officer, and Charles Heaphy as a draughtsman. The Tory left London on 5 May and called at Plymouth to complete the fitting out. Fearing a last minute attempt by the government to prevent her sailing, Wakefield hastened down to Plymouth and advised their immediate departure. The Tory finally quit English shores on 12 May 1839 and reached New Zealand 96 days later. Wakefield did not sail with the colonists, and many years were to pass before he saw New Zealand. He may have recognised that he did not have the patience, the skills or the talents needed on a frontier. His talents lay in visualising dramatic plans and grandiose schemes, ignoring the details, and then persuading other people to get involved. He was a salesman, a propagandist and a politician, secretly inspiring and guiding many parliamentary committees on colonial subjects, especially on the abolition of penal transportation. By the end of 1839, he had dispatched eight more ships to New Zealand, before he even knew of the success of the Tory expedition led by his brother William. He then recruited another brother, Arthur, to lead another expedition, this time to settle in the Nelson area at the top of the South Island. Charles Torlesse, the 16 year old son of his elder sister Catherine, and Rev. Charles Martin Torlesse, rector of Stoke by Nayland in Suffolk, sailed with Arthur as a trainee surveyor. By now William's daughter, Emily, and his ward, Leocadia, were already in New Zealand. Two more of his brothers also went to New Zealand later, along with numerous nieces and nephews.

Канада (1841-1843)

Жаңа Зеландия компаниясымен белсенді жұмыс істегенімен, Уэйкфилд Канада істеріне деген қызығушылығын сақтап қалды. Ол 1841 жылы, британ үкіметі 1840 жылғы Одақ актісін күшіне енгізгеннен кейін бір жыл өткен соң, қысқа уақытқа оралды. Үкімет Дурхэмнің ұсыныстарының бір бөлігін ғана іске қосты. Акт Төменгі Канада мен Жоғарғы Канаданы жаңа Канада провинциясына біріктірді, бірақ жауапты үкіметті орнатпады. Екі палаталы парламент құрылды: сайланған Заң шығару жиналысы және тағайындалған Заң шығару кеңесі, бірақ генерал-губернатор үкіметке маңызды бақылауды сақтап қалды. Уэйкфилд Солтүстік Американың Ирландия отаршылдық қауымдастығымен байланыста болды. Оның ықпалымен қауымдастық Монреальдің жанындағы үлкен иелік – Вильшаув сеньориясын сатып алды, онда тағы бір отарлау қонысын құруды жоспарлады. Боарнои деп те аталатын бұл иелік, британдық Солтүстік Америкада үлкен бизнес мүдделеріне ие болған бай саудагер және бұрынғы британ кабинетінің мүшесі Эдвард Эллиске тиесілі болған. (Эллистің ұлы, сонымен қатар Эдвард Эллис, Дурхэмның жеке хатшысы болды. Төменгі Канадада ол және оның әйелі Кэтрин Эллис 1838 жылғы қарашада Боарнои шайқасында патриоттармен тұтқынға алынды.) Ұсынылған қоныстардан басқа, сеньория Сент-Лоуренс өзеніндегі қалың тосқауылдарды айналып өтуге арналған жоспарланған каналға жақын орналасқандықтан да құнды болды. Сатып алу туралы алғашқы келісім 1839 жылы жасалды, ал 1841 жылы Уэйкфилд канал жобасына қолдау табу үшін Канадаға қысқа сапар жасады. Ол генерал-губернатор лорд Сиденхеммен кездесті, ол жобаға қызығушылық танытты, бірақ Уэйкфилдтің қатысуына күмәнмен қарады. 1841 жылдың қыркүйегінде Сиденхем кездейсоқ жазадан қайтыс болды, шешім қабылдауға уақыт болмады. Уэйкфилд 1842 жылдың қаңтарында жаңа губернатор сэр Чарльз Баготқа лоббилеу үшін Канадаға оралды және шамамен бір жыл бойы қалды. Канал жобасына Ассамблеяда қарсылық күшті болғанымен, британ үкіметінің ірі несие кепілдігі қаражатты алуға мүмкіндік берді. 1842 жылдың маусым айында Атқару кеңесі Боарнои бағытын мақұлдады және құрылыс басталды. Лоббилеу жұмысының бір бөлігі ретінде Уэйкфилд француз канадалықтарының мүдделерін қорғаушы ретінде көрсетіп, Лондондағы Colonial Gazette газетіне бірқатар хаттар жіберіп, провинция үкіметінде француз канадалықтарының қатысуын арттыруды талап етті. Ол көтеріліс кезінде тұтқындалған екі патриот көшбасшысы – Денис Бенджамин Вигер мен Жан Жозеф Жируарды қолдады. Ол сондай-ақ губернатор Баготтың кеңсесінде де сенімді дереккөзі болған сияқты: Colonial Gazette газетіне жазған бір хатында ол Баготтың Лафонтенді бір ай ішінде Атқару кеңесіне тағайындайтынын дұрыс болжады, бұл француз канадалықтары үшін маңызды саяси қадам және империялық саясаттағы үлкен өзгеріс болды. Баготтың саясатының артында Уэйкфилдтің өзі тұр деген әңгіме тарады, бірақ Багот бұл талапты жоққа шығарды, ол Уэйкфилдпен екі-үш рет қана кездескенін айтты. Уэйкфилд 1843 жылдың қыркүйегінде парламенттік сессияға Канадаға оралды. Бастапқыда ол Лафонтеннің басшылығымен француз канадалық тобымен бірікті, бірақ сессияның ортасында оларды тастап кетті. Ол Ирландияның Солтүстік Америка отаршылдық қауымдастығын ипотекалық және сенімгерлік компанияға айналдыру туралы заң жобасын ұсынды, оған отарлау жоспары қоса берілді. Француз канадалық тобы оның ұсыныстарын қолдаудан бас тартқан кезде, ол оларды тастап, қолдауын жаңа генерал-губернатор сэр Чарльз Меткалфқа ауыстырды. (Багот сол жылы басында қайтыс болды.) Меткалф ұсыныс қабылданғаннан кейін Ассамблеяны таратып жіберді. Ол жаңа министрлікті құрастыруды қиын деп тапты және Ассамблеяны шақырмады, оның орнына оны 1844 жылы жалпы сайлауға дейін таратып жіберді. Уэйкфилд 1843 жылғы сессиядан кейін Ұлыбританияға оралды және қайта сайлануға түспеді. 1844 жылы ол Меткалфты қорғап екі мақала жазды: «Сэр Чарльз Меткалфтың Канада үкіметіне қатысты көзқарасы» атты памфлет және 1844 жылдың шілдесінде Фишердің отарлау журналында жарық көрген «Сэр Чарльз Меткалф Канадада» мақаласы. Бұл оның Канада істеріне қатысуының соңы болды, қауымдастық оған Канададағы жұмысы үшін шамамен 20 000 фунт стерлинг төлегенін есептемегенде. 1846 жылдың қаңтарында Уэйкфилд қайтадан жоспарларын іске асыруға кірісті. Осы кезде Гладстон отаршылдықтар министрі болды. Уэйкфилд жаңа жылдың басында оған үкімет пен Жаңа Зеландия компаниясы Жаңа Зеландия істерінен бас тартып, колонияны өздігінен басқаруға беруі керек деген радикалды жоспармен жүгінді. Бұл жақсы идея болғанымен, Уэйкфилд оның бірден қабылдануын қалады және бірнеше айдан кейін де қарастырылып жатқанда ызаланып, қынжылды. 1846 жылдың тамызында ол тағы бір, мүмкін өлімге әкелетін инсульт алды. Оның досы Чарльз Буллер келіссөздерді жалғастырды. 1847 жылдың мамырында британ үкіметі Жаңа Зеландия компаниясының қарыздарын өтеуге және оның колониядағы мүдделерін сатып алуға келісті. Директорлар бұл ұсынысты қуана қабылдады. Уэйкфилд өзінің әсер етуге күші жоқ екенін және бұл оған ұнамайтынын сезінді. Ескертусіз, оның кіші інісі Феликс Уэйкфилд, 1830 жылдардың басынан Тәсманияда болып, сегіз баласымен Англияға оралды, әйелі мен кіші баласын Австралияда тастап кеткен. Феликстің ақшасы мен болашағы болмады және ол отбасын қамтамасыз ете алмады. Уэйкфилд оларға тұруға орын берді және балаларды туыстар арасында таратып берді, бірақ оның денсаулығы бір жылдан кейін ғана Феликске отбасының күтушісі болуға жететіндей күшті болды. Осы уақытта Уэйкфилд жаңа жобаға қатысты. Ол Джон Роберт Годлимен бірге Жаңа Зеландияда жаңа қоныстыруды ілгерілету үшін жұмыс істеді, оны Англия шіркеуі демеушілік етті. Бұл жоспар Кентербери қонысына айналды. Бірінші кеме 1849 жылдың желтоқсанында Годли экспедицияға басшылық етіп Англиядан шықты. Жернингхэм Уэйкфилд те олармен бірге теңізге шықты, оның денсаулығы мен қаржылық жағдайы Лондондағы бейберек өмір салтынан қиын жағдайға түсті. Кентербериге бағытталған алғашқы иммигрант кемелері 1850 жылдың қыркүйегінде Плимуттен шықты, содан кейін басқалары да ілесіп келді. Осы жылы Уэйкфилд Чарльз Аддерлимен бірге отаршылдық реформалар қоғамын құрды, ол жер иесі және Солтүстік Стаффордширден парламент депутаты болды. Феликс Ұлыбританияда проблема тудырып, Уэйкфилдке көптеген қиындықтар келтірді. Феликс Жаңа Зеландиядағы қоныс барлық проблемаларын шешеді деп шешті. Уэйкфилд оның Кентербериге баруына көнбес жүгінді, онда Феликске Самнерге жақын жерде (40 гектар) жер бөлінді. Ол және оның алты баласы 1851 жылдың қарашасында Лайттелтонға келді. Бір уақыттан кейін басқа қоныс аударушылардың бірі оны «Кентерберидегі ең жаман адам» деп сипаттады. 1851 және 1852 жылдары Уэйкфилд Кентербери қауымдастығы үшін жұмыс істеді және сонымен қатар Жаңа Зеландияны өздігінен басқарушы колонияға айналдыру үшін жұмыс істеді. Жаңа Зеландия Конституциялық актісі 1952 жылдың 30 маусымында қабылданды. Жаңа Зеландиялықтардың көпшілігі осыдан қанағаттанды, бірақ жаңа үкіметке таратылған Жаңа Зеландия компаниясының қалған қарыздары жүктелетінін білгенде олар одан да аз қуанды.

Although active with the New Zealand Company, Wakefield had also maintained his interest in Canadian affairs. He returned briefly in 1841, a year after the British government had brought the Union Act, 1840 into force. The government had only implemented part of Durham's recommendations. The act merged Lower Canada and Upper Canada into the new Province of Canada, but had not implemented responsible government. There was a bicameral parliament with an elected Legislative Assembly and an appointed Legislative Council, but the Governor General still retained considerable control over the government. Wakefield was involved with the North American Colonial Association of Ireland. At his instigation, the Association had purchased a large estate just outside Montreal, the seigneury of Villechauve, where they wanted to establish another colonial settlement. The seigneury, also known as Beauharnois, had been owned by Edward Ellice, a wealthy merchant and former British Cabinet minister, who had substantial business interests in British North America. (Ellice's son, also named Edward Ellice, had been Durham's private secretary. While in Lower Canada, he and his wife, Katherine Ellice, had been taken prisoner by Patriotes at the seigneury during the Battle of Beauharnois in November 1838.) In addition to the proposed settlements, the seigneury was also valuable because it was close to the location for a proposed canal, to avoid a stretch of rapids on the River St. Lawrence. The initial arrangement for purchase had been made in 1839, and in 1841 Wakefield made a brief trip to Canada to gain support for the canal proposal. He met with the Governor General, Lord Sydenham, who was interested in the proposal but wary of Wakefield's involvement. Sydenham died in a riding accident in September 1841 before any decision was made. Wakefield returned to Canada in January 1842 to lobby the new governor, Sir Charles Bagot, and stayed for almost a year. Although there was strong opposition in the Assembly to the canal proposal, a major loan guarantee from the British government ensured that funds could be obtained. In June 1842 the Executive Council approved the Beauharnois route, and construction began. As part of his lobbying, Wakefield positioned himself as a champion of French Canadian interests, sending a series of letters to the Colonial Gazette in London, calling for greater French Canadian involvement in the government of the province. He cultivated two significant Patriote leaders who had been imprisoned during the Rebellion, Denis Benjamin Viger and Jean Joseph Girouard. He also appeared to have a source within Governor Bagot's office: in one letter to the Colonial Gazette, he correctly predicted that Bagot would appoint LaFontaine to the Executive Council within a month, a significant political advance for French Canadians, and a major shift in imperial policy. It reached the point that rumours circulated that Wakefield himself was behind Bagot's policy, a claim denied by Bagot, who stated that he had only met Wakefield two or three times. Wakefield returned to Canada in September 1843 for the parliamentary session. He initially aligned himself with the French Canadian Group under LaFontaine's leadership, but part way through the session he left them. He had introduced a bill to make the North American Colonial Association of Ireland a mortgage and trust company, with an accompanying colonisation plan. When the French Canadian Group refused to support his proposals, he left them and shifted his support to the new Governor General, Sir Charles Metcalfe. (Bagot had died earlier in the year.) Metcalfe prorogued the Assembly after the passage of the motion. He found it difficult to assemble a new ministry, and did not recall the Assembly, instead dissolving it for a general election in 1844. Wakefield had returned to Britain after the 1843 session, and did not stand for re election. In 1844, he wrote two pieces defending Metcalfe: a pamphlet, "A View of Sir Charles Metcalfe's Government of Canada", and an article "Sir Charles Metcalfe in Canada", which appeared in Fisher's Colonial Magazine in July 1844. That was the end of his involvement with Canadian affairs, apart from being paid about £20,000 by the Association for his work in Canada. By January 1846 Wakefield was back to his scheming. By now Gladstone was Colonial Secretary. Wakefield approached him early in the New Year with a fairly radical plan that both the Government and the New Zealand Company should withdraw from New Zealand affairs and the colony should become self governing. While it might have been a good idea, Wakefield wanted it accepted immediately, and became at first heated and then distressed when some months later, it was still being considered. In August 1846, he had another, potentially fatal stroke. His friend, Charles Buller, took up the negotiations. In May 1847 the British Government agreed to take over the debts of the New Zealand Company and to buy out their interests in the Colony. The directors readily accepted the offer. Wakefield found he was powerless and unable to influence the decision, which did not please him. Without notice, his youngest brother Felix Wakefield, who had been in Tasmania since the early 1830s, reappeared in England accompanied by eight of his children, having abandoned his wife and youngest child in Australia. Felix had no money and no prospects and was unable to provide for his family. Wakefield found him somewhere to live and farmed out the children among relatives, but it was another year before his health was strong enough to take over the role of surrogate father, Felix being apparently unable to do anything for his family. Meanwhile, Wakefield was getting involved in a new scheme. He was working with John Robert Godley to promote a new settlement in New Zealand, this one to be sponsored by the Church of England. This plan matured to become the Canterbury Settlement. The first ship sailed from England in December 1849 with Godley in command of the expedition. Jerningham Wakefield also sailed with them, his health and finances ruined by his dissipated lifestyle in London. The first immigrant ships bound for Canterbury sailed from Plymouth in September 1850, and others followed. In the same year, Wakefield co founded the Colonial Reform Society with Charles Adderley, a landowner and member of parliament for North Staffordshire. Felix was causing problems back in Britain and causing Wakefield a great deal of grief. Felix decided that settlement in New Zealand was the solution to all his problems. Wakefield reluctantly sponsored his passage to Canterbury, where Felix was allocated (40 hectares) of land near Sumner. He and six of his children arrived in Lyttelton in November 1851. A short time later one of the other settlers described him as "the worst man we have in Canterbury". During 1851 and 1852 Wakefield continued to work for the Canterbury Association and also worked towards making New Zealand a self governing colony. The New Zealand Constitution Act was passed on 30 June 1852. There was general satisfaction among New Zealanders about this, although they were less happy to discover that the new government was to be saddled with the remaining debts of the defunct New Zealand Company.

Жаңа Зеландияға көшіп келу (1853)

Уэйкфилд Англияда қолынан келгеннің бәрін жасады деп шешті; ол өзі құрған колонияны көруге уақыт келді. 1852 жылдың қыркүйегінде ол Плимуттан ешқашан қайтып оралмайтынын біліп, кемеге мінді. Оның қарындасы Кэтрин мен ұлы Чарли оны шығарып салуға келді. Соңғы сәтте әкесі де келді. Эдвард Уэйкфилд қазір 78 жаста еді; ол мен Уэйкфилд 26 жыл бұрын Эллен Тернерді ұрлағаннан бері сөйлеспеген. Олар татуласып, үлкен Эдвард екі жылдан кейін қайтыс болды. Кеме 1853 жылдың 2 ақпанында Порт Литтелтонға жетті. Уэйкфилд Кентербери қауымдастығының төрағасының орынбасары және толық уақытты басқарушысы болған Генри Сеуэллмен бірге саяхаттады. Ол колонияның негізін қалаушы ретінде қарсы алынады деп күткен сияқты; оны құттықтап, бірден колония басшылығын алуды сұрады. Алайда отарлау Кентербери халқының көзқарасын өзгертті. Олардың көптегені Қауымдастықтан алданып, қиянатқа ұшырағандай сезінді, ал екі келген адамның екеуі де олардың ойларында Қауымдастықтың бұзылған уәделерімен және көңіл көшірулерімен байланысты болды. Бірнеше күн бойы Уэйкфилдпен кездесуден бас тартты және ол, әрине, Лондоннан келген жарамсыз саясаткер ретінде көрінетін адамға бақылауды беруге құштар емес еді. Ұзақ уақыт өтпей Уэйкфилд Кентербериден мүлдем көңілі қалды. Ол азаматтардың көзқарасы тым тар екенін, ұлттық саясатқа қарағанда ішкі мәселелерге көбірек мән беретінін айтты. Олар Эдвард Гиббон Уэйкфилдке лайық емес екені анық болды, және бір айдан кейін ол Кентербериден шығып, Веллингтонға бет бұрды. Веллингтонда тіпті Уэйкфилдті де қанағаттандыратын саяси қозғалыс болды. Губернатор Джордж Грей Жаңа Зеландияның өзін-өзі басқаруын жариялады, бірақ бұл бұрынғы жылғы Жаңа Зеландия Конституциясында сипатталғаннан гөрі әлдеқайда шектеулі "өзін-өзі басқару" еді. Өзінің жолымен Джордж Грей Уэйкфилдтей ұятсыз еді, және ол Жаңа Зеландия үшін не жақсы екені туралы өте берік пікірлері болды. Бұл міндетті түрде жаман идеялар емес, бірақ олар Уэйкфилдтің пікірлерінен өзгеше болды. Екеуі де кездеспей тұрып-ақ, қақтығысқа түсетінін сезген сияқты. Веллингтонға келгенде, Уэйкфилд губернатор оны лайықты түрде қабылдағанын білгенше жағаға шығудан бас тартты. Грей дереу қаладан кетіп қалды. Сеуэлл жағаға шығып, бірнеше жылдан бері Веллингтонда заңгерлікпен айналысып жүрген және провинцияның бас прокуроры болған Дэниел Белл Уэйкфилд сияқты бірнеше қайраткерлермен кездесті. Ол сондай-ақ Исаак Федерстон жазған және көптеген азаматтар қол қойған Уэйкфилдке арналған құттықтау хатын алуға қол жеткізді. Уэйкфилд жерге қонғаннан кейін дереу шабуылға көшті. Ол Джордж Грейдің жер сату саясатымен келіспеді. Грей қоныстанушылардың келуін ынталандыру үшін жерді өте арзан бағаға сатуды жақтады. Уэйкфилд колонияның өсуін жер сатудан түсетін қаражат есебінен қаржыландыру үшін жер бағасын жоғары ұстағысы келді; бұл оның колониялық теориясының негізгі қағидасы болды. Ол және Сеуэлл губернатор Грейдің ережелері бойынша одан әрі жер сатуға тыйым салу үшін сотқа шақыру талап етті. Корольдік жер комиссары Уэйкфилдтің екінші туысы Фрэнсис Диллон Белл болды, шынымен де Жаңа Зеландияның алғашқы жылдары Уэйкфилдтер отбасының бизнесі еді. Веллингтонға келгеннен кейін бір ай ішінде Уэйкфилд оны қайтару үшін Лондонға науқан бастады, бірақ ол колониядан кетуге өтініш бергенін білмеді. Темірқасықта Грей бақылауда болды. Ол өзіне жасалған шабуылдарға Уэйкфилдтің адалдығына күмәнмен жауап берді, ол әрқашан оңай нысана болды. Ол, әсіресе, Жаңа Зеландиядағы қарыздарын өтемей жатқан кезде, Жаңа Зеландия компаниясының директоры ретінде Уэйкфилдке төленген жомарт сыйақыларға назар аударды. Бұл Веллингтон халқына компанияның оларды қаншалықты қиын жағдайға түсіргенін және олардың қаншалықты ашулы екенін еске түсірді. Уэйкфилд өзін айыптаудан босатуға қол жеткізді, бірақ көптеген лас әңгімелер айтылды.

Wakefield now decided that he had achieved everything he could in England; it was time to see the colony he felt he had created. He sailed from Plymouth in September 1852, knowing he would never return. His sister Catherine and her son Charley came to see him off. Then, at the last minute, his father appeared. Edward Wakefield was now 78 years old; he and Wakefield had not spoken since the Ellen Turner abduction 26 years before. They were reconciled, and the elder Edward died two years later. The ship arrived at Port Lyttelton on 2 February 1853. Wakefield had travelled with Henry Sewell who had been deputy chairman and full time manager of the Canterbury Association. It seems likely that he expected to be welcomed as a founding father of the colony; to be feted and immediately asked to assume the leadership of colony. However, colonisation had inevitably changed the perspectives of the people of Canterbury. Many of them felt they had been let down and cheated by the Association, and the two arrivals were firmly linked in their minds with the broken promises and disappointments of the Association. declined to meet with Wakefield for some days and certainly was unwilling to relinquish control to someone he probably saw as a tainted politician from London. Within a very short time Wakefield was completely disenchanted with Canterbury. He claimed the citizens were far too parochial in their outlook; they were far more concerned with domestic issues rather than national politics. Clearly they were not worthy of Edward Gibbon Wakefield and after only one month he left Canterbury and sailed for Wellington. There was enough political ferment in Wellington to satisfy even Wakefield. Governor George Grey had just proclaimed self government for New Zealand, but it was a watered down version, significantly less "self government" than was described in the New Zealand Constitution Act of the year before. In his own way George Grey was every bit as unscrupulous as Wakefield, and he had very firm ideas on what was good for New Zealand. They were not necessarily bad ideas, but they were different from Wakefield's. It seems likely that even before they met both men knew they would clash. When they arrived in Wellington, Wakefield declined to go ashore until he knew he was going to be properly received by the Governor. Grey promptly left town. Sewell went ashore and met with various dignitaries including Daniel Bell Wakefield, another of the brothers who had been in Wellington for some years practising law and was Attorney General of the Province. He also managed to get an address of welcome for Wakefield, written by Isaac Featherston and signed by many of the citizens. Wakefield went on the attack almost as soon as he landed. He took issue with George Grey on his policy on land sales. Grey was in favour of selling land very cheaply to encourage the flow of settlers. Wakefield wanted to keep the price of land high so that the growth of the colony could be financed by land sales; it was a fundamental tenet of his colonial theory. He and Sewell applied for an injunction to prevent the Commissioner of Crown Lands selling any further lands under Governor Grey's regulations. The Crown Commissioner was Wakefield's second cousin, Francis Dillon Bell, early New Zealand really was a Wakefield family business. Within a month of arriving in Wellington, Wakefield began a campaign in London to have him recalled not knowing he had already applied to leave the colony. Meanwhile, Grey was in control. He responded to the attacks on him by questioning Wakefield's integrity, always an easy target. Particularly he focussed on the generous fees that had been paid to Wakefield as a Director of the New Zealand Company at a time when it was reneging on its debts in New Zealand. This served to remind the people of Wellington just how badly they had been let down by the company and how angry they felt about it. Wakefield managed to clear himself of the actual charges, but a great deal of dirt was thrown around.

Парламент мүшесі

1853 жылдың тамызында Веллингтон провинциялық кеңесі мен жалпы жиналысқа, ұлттық парламентке сайлаулар өтті. Уэйкфилд Хат сайлау округінен кандидат болды, және кейбіреулерді таң қалдырып, ал басқаларын көңілін қалдырып, ол провинциялық кеңеске де, Бас Ассамблеяға да сайланды. Облыстық Ассамблеяның алғашқы отырысы 1853 жылдың қазан айында өтті. Уэйкфилд ең тәжірибелі мүше ғана емес, сонымен қатар саяси тұрғыдан да ең білгір болды. Дегенмен, Ассамблеяны доктор Айзек Федерстон басқаратын Конституциялық партия бақылап отырды және олар оның адалдығына қатысты жақындағы сынға белсенді қатысты. Оппозицияда жұмыс істей отырып, Уэйкфилд провинциялық ассамблеяның Конституциялық партияның олигархиялық билігі орнына, жұмыс істейтін демократияға айналуын қамтамасыз етті. Оның парламенттік заңнама және тәжірибе туралы кең білімі, биліктегі партияның ассамблея құрамына немқұрайлы қарауына жол бермеді. 1854 жылдың басында Веллингтон қаласында Құрылтайшылар фестивалі өтті. Оған 60 маори және барлық Уэйкфилдтерді қоса алғанда 300 адам қатысты. Кештің басты тосты: "Колонияның алғашқы негізін қалаушылар және мистер Эдвард Гиббон Уэйкфилдке" болды. Соңғы айлардағы жағдайларға қарамастан, бұл Уэйкфилдті колонияның жетекші саяси тұлғаларының бірі ретінде, мүмкін, губернатор Грейге қарсы тұра алатын жалғыз адам ретінде бекітті.

Жауапты үкімет қақтығысы

Грей кетті, ал полковник Роберт Уайнард губернатор міндетін атқарды. Уайнард 1854 жылдың 27 мамырында Жаңа Зеландияның бірінші Парламентін ашты. Уэйкфилд пен Джеймс Фицджеральд бірден ықпалды лауазымдарға қол жеткізу үшін әрекет етуге кірісті, Уэйкфилд Парламентке өз жауапты үкіметін (Министрлер кабинетін) тағайындау туралы ұсыныс енгізді. Уэйкфилд Уайнардты қолдады, ал Фицджеральд керісінше ұстаным алды. Жауапты үкімет мәселесі созылды. Келісім ретінде 7 маусымда Уайнард Джеймс Фицджеральдты Атқару кеңесіне тағайындады. Уэйкфилдті министрлікке шақырмады. 1854 жылдың шілдесінде Фицджеральд Уайнардпен қарым-қатынасы шиеленісіп кетті; Фицджеральдтың Атқару кеңесі (кабинеті) 1854 жылдың 2 тамызында отставкаға шықты. Уэйкфилдке үкімет құру ұсынылды, бірақ ол бас тартты. Оның орнына ол Уайнардқа, егер ол оның кеңесімен ғана әрекет етсе, кеңес беретінін айтты. Ол Уайнардты өзінің құрылығына айналдыруға тырысты. Оның Парламентте көпшілік қолдауы болмағандықтан, жиналыс тоқтап қалды. Уайнард 17 тамызда Парламентті жабық отырысқа шақырды, бірақ елді басқару үшін қаржы қажет болғандықтан, ай соңында оны қайтадан шақыруға мәжбүр болды. Томас Форсайт басқаратын жаңа министрлік негізінен Уэйкфилдтің жақтастарынан құралды және оның іс жүзіндегі басшысы Уэйкфилд екені тез анықталды. Алайда, олар сенімсіздік дауысынан сүрегі кетіп, Жаңа Зеландияның екінші үкіметі 1854 жылдың 2 қыркүйегінде құлап кетті. Парламенттің қалған екі аптасында олар жұмыстан босатылып, жаңа сайлаулар жарияланғанша бірнеше пайдалы заңдарды қабылдады. Уэйкфилд Хатт аңғарындағы сайлаушыларымен екі кездесу өткізді, олар жақсы қабылданып, үшінші кездесу жоспарланған, бірақ өткізілмеді. 1855 жылдың 5 желтоқсанында Уэйкфилд ревматизм және нейралгиямен ауырды. Ол Веллингтондағы үйіне қайтты. Ол 15 қыркүйекте Хатт округінен депутаттықтан кетіп, саяси қызметтен толығымен бас тартты және енді көпшілік алдында пайда болмады. Ол тағы жеті жыл өмір сүрді, бірақ оның саяси өмірі аяқталды.

Grey was gone and Colonel Robert Wynyard was acting as Governor. Wynyard opened the 1st New Zealand Parliament on 27 May 1854. Wakefield and James Fitzgerald each immediately began manoeuvering for positions of influence, with Wakefield moving a motion for Parliament to appoint its own responsible governments (Ministers of the Crown). Wakefield took a position supporting Wynyard, while FitzGerald took an opposite tack. The dispute over responsible government dragged on. As a compromise, on 7 June, Wynyard appointed James FitzGerald to the Executive Council. Wakefield was not asked to form a part of the ministry. By July 1854 FitzGerald was in serious conflict with Wynyard; FitzGerald's Executive Council (cabinet) resigned on 2 August 1854. Wakefield was summoned to form a government; he refused to do so. He said instead that he would advise Wynyard, so long as he acted on his advice alone. In effect, he sought to turn Wynyard into his own puppet. He did not have a majority of supporters in the house, and the assembly was paralysed. Wynyard prorogued parliament on 17 August, but he had to recall it again by the end of the month when he needed money to run the country. The new ministry, headed by Thomas Forsaith, composed mainly of Wakefield's supporters and it was soon clear that he was the de facto head of the ministry. However, they failed to survive an early vote of no confidence, and New Zealand's second government collapsed on 2 September 1854. In the remaining two weeks of the Assembly's life they managed to pass some useful legislation before they were dismissed and new elections called. Wakefield held two election meetings for his constituents in the Hutt Valley, which were well received. A third meeting was scheduled but never happened. On the night of 5 December 1855, Wakefield fell ill with rheumatic fever and neuralgia. He retired to his house in Wellington. He retired from the Hutt seat on 15 September 1855 and retired from all political activity, making no more public appearances. He lived for another seven years, but his political life was over.

Өлім және мұра

1839 жылы Джон Хилл Оңтүстік Австралияның жаңа колониясындағы Аделаиданың солтүстігіндегі өзенге Уэйкфилд өзенін Уэйкфилдтің құрметіне атады, бұл кейін Порт Уэйкфилдке де сол ат берілуіне себеп болды. Аделаидадағы Уэйкфилд көшесі де оның есімімен аталды. Уэйкфилдтің мүсіні 1866 жылы Окленд жоғары сотында, Антон Тьютенберг жасаған рельефтік мүсіндер сериясының бір бөлігі ретінде ашылды. Уэйкфилд Карл Маркстың «Капитал» (1-том) кітабының 33-тарауында және Генри Джордждың «Жұмыссыздарға қалай көмектесу керек» кітабында еске алынып, сынға ұшырады. ХХІ ғасырдың басында Жаңа Зеландияда Уэйкфилдтер отбасының тікелей ұрпақтары Уильям Уэйкфилд Лоренс Клэг және Эдвардтың қарындасы Кэтрин Гурней Уэйкфилдтің Чарльз Торлесстің жұбайы болған ұрпақтары қалды. Уильям мен Эдвард Гиббон Уэйкфилдтердің шөбересі Уильям Клэг – Джон Говард Уэйкфилдтің, бастапқы ағайындылардың бірінің шөпшешесі. Джон Говард Уэйкфилд өмірінің көп бөлігін Үндістанда өткізді, екі танымал бауырынан айырмашылығы, Англияда қайтыс болды. 2020 жылы Веллингтон қалалық кеңесінің бір бөлігі Уэйкфилдке қойылған ескерткіштерді алып тастауды ұсынды.

Таңдалған жарияланымдар

Эдвард Гиббон Уэйкфилдтің «Метропольде өлім жазасы туралы деректер», Джеймс Риджвей, 1831 ж. Эдвард Гиббон Уэйкфилдтің «Отарлау өнеріне шолу», 1849 ж.