Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кебелектің түрі
Species of moth
Бадам кебелегі немесе тропикалық қойма кебелегі (Cadra cautella) – кішкентай, өнім сақталатын зиянкес. Бадам кебелектері ұн, кебек, сұлы және басқа да дәнді дақылдармен, сондай-ақ құрғақ жемістермен қоректенеді. Басқа да көп қолданылатын атаулар, әсіресе ғылыми емес әдебиеттерде, құрғақ қарақұмық кебелегі және інжір кебелегі болып табылады, бұл жақын туыстары – Cadra figulilella (тұздық кебелегі) және Cadra calidella (құрғақ жеміс кебелегі) –мен шатасуға мүмкіндік береді. Тұздық кебелегі сияқты, бадам кебелегі де тамақ өнімдерімен бірге личинка күйінде кездейсоқ тасымалдану арқасында дерлік космополиттік таралуға ие болды. Ересек кебелектер қанат жайып шыққаннан кейін шамамен 10 күн өмір сүреді және тамақтанбайды, бірақ су болса, іше алады. Жұптасу жүйесі көп әйелді, алайда көптеген аналықтары бір рет ғана жұптасады.
The almond moth or tropical warehouse moth (Cadra cautella) is a small, stored product pest. Almond moths infest flour, bran, oats, and other grains, as well as dried fruits. Other common names, particularly in nonbiological literature, are dried currant moth and fig moth, which invite confusion with the close relatives Cadra figulilella (raisin moth) and Cadra calidella (dried fruit moth). Like the raisin moth, the almond moth has achieved an essentially cosmopolitan distribution due to inadvertent transport with food products in its larval form. Adults live for about 10 days after eclosion and do not eat, but may drink if water is available. The mating system is polygamous; however, many females will only mate once.
Сипаттамасы мен сәйкестендіруі
Ересек миндаль айлары көбінесе ашық қоңыр түсті болады, кішігірім артқы қанаттары әдетте сұр түсті. Қанатының ені 14-22 мм аралығында болады. Қанаттардың артқы жиектері қысқа тісті жиекпен шекараланған. Миндаль мотылының дернәсілдері көбінесе сұр түсті, ал бастары қараңғырақ. Қапшаңның ұзындығы 12–15 мм және оны арқасындағы дақтардың өрнегінен тануға болады. Бұған қоса, жарылған немесе ұнтақталған тұқымдар мен дәнді өнімдер, тұтас тұқымдар мен дәндерге қарағанда дернәсілдер үшін қолайлырақ, себебі дернәсілдер қабықшаларды тесіп өте алмайды, бұл олардың тамақтануын қиындатады. Қапшаңдар жеке басқа жейтін жануарлар; дернәсілдер жұмыртқалар мен басқа кіші дернәсілдерді де жейді.
Adult almond months are predominantly light brown in color, with smaller hind wings that are typically gray. When extended, its wingspan ranges from 14 to 22 mm. The back edges of the wings are lined with a short fringe. Almond moth larvae are mostly gray with darker heads. The caterpillar is 12–15 mm long and identifiable by the pattern of spots along its back. Moreover, cracked or ground seed and grain products are more ideal for larvae than whole seeds or grains because the larvae are unable to penetrate shells or hulls, which makes feeding more difficult. The caterpillars are cannibalistic; larvae will also eat eggs and other smaller larvae.
Ересектер
Алмаздың ересек көбелектері қысқа ғұмырларында тамақтанбайды, бірақ суға қол жеткізсе, ішеді.
Adult almond moths do not eat during their short lifespan but will drink water if they have access to it.
Овиопозиция
Жалпы, ересек тоқылған көбелектер бір ретте шамамен 200 жұмыртқа салады. Жұмыртқа салу уақыты мен саны температура, ылғалдылық, суға қолжетімділік және тамақ көзі сияқты бірнеше факторларға байланысты өзгереді. Төмен температура жұмыртқа салуды кешіктіреді, ал ылғалдылықтың төмен болуы немесе судың жетіспеуі әрбір тоқылған көбелек салған жұмыртқа санын азайтуы мүмкін. Көбінесе, тоқылған көбелектер түнде жұмыртқа салады.
Generally, adult female moths will oviposit around 200 eggs at a time. The timing and number of eggs oviposited has been shown to vary based on several factors, including temperature, humidity, access to water, and type of food source. Low temperatures delay oviposition, and low humidity or lack of access to water seems to reduce the number of eggs oviposited by any given female. Typically, females will oviposit at night.
Өмірлік цикл
Бадам шыбығы жылы, ылғалды ортада ең жақсы өседі. Даму үшін ең қолайлы температура диапазоны 30–32 градус Цельсий (86–90 градус Фаренгейт), ал ең қолайлы ылғалдық деңгей 70–80%. Blattisocius tarsalis – бұл өмірінің бар сатысында бадам шыбығының жұмыртқаларымен қоректенетін және бадам шыбығының таралуын бақылау құралы ретінде қарастырылатын кене түрі.
The almond moth thrives best in warm, humid environments. The ideal temperature range for development is 30–32 degrees Celsius (86–90 degrees Fahrenheit), and the ideal humidity range is 70 80%. Blattisocius tarsalis is a kind of mite which will feed on almond moth eggs throughout its life cycle, and has been considered as a mechanism for controlling infestations of the almond moth.
Паразиттер
Гименоптералар отрядының әртүрлі түрлері бадам күліне паразит болып табылады. Trichogramma туысына жататын бірнеше паразит, соның ішінде T. evanescens, T. cacoeciae және T. brassicae, Lepidoptera отрядындағы организмдер арасында кең таралған және осылайша, бадам күлінің жұмыртқаларын паразиттеуі белгілі. Трихограмма – өте кішкентай шермеңбектер, олар бадам күлінің жұмыртқасын тесіп, ішінде өз ұрпағын қалдырады. Бұл паразиттер жұмыртқа ішіндегі дернәсілді өлтіріп, кейіннен жұмыртқадан өзі шығады. Басқа да шермеңбектер, соның ішінде Bracon hebetor және Venturia canescens, бадам күлінің дернәсілдерінде, олардың соңғы сатыларында паразиттейді.
A variety of species within the order Hymenoptera are parasites of the almond moth. Several parasites of the genus Trichogramma, including T. evanescens, T. cacoeciae, and T. brassicae are common among organisms in the order Lepidoptera and, as such, are known to parasitize almond moths. Trichogramma are very small wasps, and they will puncture the eggs of almond moths and leave their own progeny inside. These parasites will kill the larva inside and later emerge from the egg themselves. Other kinds of wasps, including Bracon hebetor and Venturia canescens, parasitize almond moth larvae in the later instars.
Өмір бойы жұптасу әдеттері
Бадам шыбықтары көбінесе көп әйелділікке бейім; көптеген еркектер бірнеше рет жұптасады, бірақ әйелдердің шамамен 20% ғана қайта жұптасады. Еркектердің кезекті жұптасуларында сперма мөлшері азаятын болса да, бұл әйелдің салған жұмыртқаларының және одан шыққан балалардың санына ешқандай әсер етпейді. Дегенмен, үлкен сперматофорлар еркек шыбықтарына пайдалы бірнеше нәтижемен байланысты. Біріншіден, үлкен сперматофор әйелдің қайта жұптасу мүмкіндігін төмендетеді, ал егер ол жұптасса, онда үлкен сперматофор бірінші еркек шыбыққа бала әкесі болу мүмкіндігін арттырады. Жұптасу еркек және әйел шыбықтарының қыз шыбықтарына қарағанда өмір сүру ұзақтығын қысқартады.
Almond moths are largely polygynous; most males will remate multiple times, but only around 20% of females will remate. Although the amount of sperm produced by males decreases across subsequent copulations, this appears to have no effect on the number of eggs laid and offspring hatched by the female. However, larger spermatophores are correlated with several outcomes that benefit male moths. First, a large spermatophore decreases the likelihood that the recipient female will remate, and if she does, a large spermatophore ensures a better chance of paternity for the first male moth. Mating decreases lifespan for both male and female moths relative to virgins.
Әйелдер мен ерлердің өзара әрекеттесуі
Бадам күйесінде аналықтары еркектерді қызықтыру арқылы жұптасуды бастайды, олардың жұптасуға дайын екенін көрсететін бірнеше позаларды қабылдайды. Аналық күйелері шақыру позасының әртүрлі нұсқаларын қабылдаудан бастайды, әдетте іштің иілуі, қанаттарды жаю және аналықтың жұмыртқа қоймасынан феромондардың бөлінуі осыған жатады. Еркек жақындағаннан кейін, аналық қабылдау позасын қабылдайды. Бұл іш бұлшық еттерінің ширығуымен сипатталады, ол ішті көтереді, қанаттарды жайып, жұмыртқа қоймасын қысқартады. Жұптасу кезінде еркек алдымен тұқымдық қосылыстарды, содан кейін сперматофорды жеткізеді. Бұл тұқымдық қосылыстарда аналықтың қайта жұптасуын азайтатын және аналықтың салатын жұмыртқалар санын арттыратын химиялық заттар бар болады. Сондай-ақ, сперматофорға дейінгі эякулятта болашақ ұрпақ пен аналықтың денсаулығына үлес қосатын қоректік заттар бар. Бадам күйелерінде қайта жұптасу жиі кездеспесе де, бұл көбінесе аналық тек тұқымдық қосылыстарды ғана алған және сперматофор болмаған жағдайларда болады. Сперматофорда екі түрлі сперматозоид бар: генетикалық материалды қамтитын эупирен сперматозоидтары және стерильді апирен сперматозоидтары. Апирен сперматозоидтарының болуы аналық күйесінің көбелек жолдарын толтырып, оның қайта жұптасуға дейінгі кезеңін ұзартады деп есептеледі. Личинкалардың тығыздығы жоғары популяцияда өмір сүретін еркек күйелері апиренге шаққанда эупирен сперматозоидтарының жоғары арақатынасын шығарады, бұл себебі личинкалардың жоғары тығыздығы сперма бәсекелестігінің қаупін арттырады.
In almond moths, females will initiate courtship by attracting a male through the adoption of several positions which indicate her receptivity for copulation. Female moths will start by taking on some variation of a calling posture, which typically involves a bowed abdomen, spread wings, and the release of pheromones from the female's ovipositor. Once a male has approached, the female will assume an acceptance posture. This is marked by tensing of the abdominal muscles, which raises the abdomen, spreads the wings, and retracts the ovipositor. During mating, males first deliver a volume of seminal compounds followed by the spermatophore. These seminal compounds appear to contain chemicals which decrease female remating, and enhance the number of eggs laid by the female. The prespermatophoric ejaculate also likely contains nutritive compounds, which contribute to the health of future offspring and the female herself. While instances of remating are low in almond moths, it is most likely to occur in instances where the female received only seminal compounds and no spermatophore. The spermatophore contains two different kinds of sperm: eupyrene sperm, which contains genetic material, and apyrene sperm, which is sterile. The presence of apyrene sperm is thought to produce a larger refractory period in the female moth by filling her reproductive tract, and thus prolonging the time period before she can remate. Male moths living in a population with high larval density produce higher ratios of apyrene to eupyrene sperm, presumably due to the fact that high larval population density increases the threat of sperm competition.
Түрлер аралық жұптасу
Бадам күбәсі көбінесе басқа түрлермен, әсіресе үндістандық астық мотылымен (Plodia interpunctella) көбейісуге қатысады. Дегенмен, түрлердің арасында сәтті жұптасу өте аз мүмкіндікке ие, себебі олар механикалық тұрғыдан бір-бірінен оқшауланған. Еркек жыныстық феромоны түрлерді танудың маңызды сигналы болып табылады. Бұл, сондай-ақ ұрықтандыруға кедергі келтіретін басқа да механикалық факторлар, жұптасуды сирек кездесетін жағдайға айналдырады.
The almond moth often takes part in courtship with other species, especially with the Indian mealmoth (Plodia interpunctella). Even so, successful mating between the species is highly unlikely since they are mechanically isolated from one another. The male sex pheromone serves as a key species recognition signal. This, in addition to other mechanical barriers to insemination, make copulation rare.
Адамдармен өзара іс-қимыл
Бадам шыбығы көбінесе зиянкес саналады, себебі оны әртүрлі құрғақ тағамдарда табуға болады, мысалы: құрғақ жемістер, бидай өнімдері, ұн, жаңғақтар және тұқымдар сияқты.
The almond moth is commonly regarded as a pest because it can be found in various kinds of dry food products including, but not limited to: dried fruits, wheat products, flours, nuts, and seeds.