Кіріспе

Құрттардың түрлері

Аилантус желкенді құрты (Atteva aurea) – қазір Америка Құрама Штаттарында кең таралған ерминді көбелек. Бұрын ол Atteva punctella ғылыми атауымен белгілі болған (Таксономия бөлімін қараңыз). Ұшпағанда бұл кішкентай, өте әдемі көбелек нағыз қоңыздай немесе қабыршақ құрттай көрінеді, ал ұшқанда – шершеңге ұқсайды.

Қонақ өсімдіктер

Ailanthus желкен құрттарының тегі Оңтүстік Флорида мен Америка тропиктерінде (Коста-Риканың оңтүстігіне дейін) пайда болған деп есептеледі, бұл оның бастапқы личинкаларымен қоректенетін өсімдіктердің мекені болды: жұмақ ағашы (Simarouba glauca) және Simarouba amara. Қытайдан шыққан тағы бір ағаш – көктегі ағаш (Ailanthus altissima) – кеңінен ландшафттарға енгізіліп, табиғи орталарға таралды, онда Atteva aurea осы жаңа қожайын өсімдікке бейімделіп, оның кең таралған атына себеп болды. Ailanthus altissima инвазивті түр деп саналады, бірақ оны әлі де балабақшаларда аулаға отырғызу үшін сатады, себебі ол өте ластанған немесе өзге де қиын жағдайларда өсетін сирек түрлердің бірі. Atteva aurea балабақшаларда шағын зиянкес болуы мүмкін, бірақ ол көбінесе елеулі зиян келтірмейді.

Климат

Бұл тропикалық көбелек жаз айларында АҚШ-тың барлық континенттік бөлігінде және кейде Канаданың шығысында кездеседі (оның солтүстік шегі – Шығыс Онтарио және Оңтүстік-Батыс Квебек, бұл оның тамақтанатын өсімдіктердің ареалынан тыс). Бұл түр суық аймақтарға бейімделіп жатқан сияқты, немесе климаттың өзгеруі салдарынан солтүстікке қарай жылжып жатыр.

Өмірлік цикл

Құрттар қоныс тегінің жапырақшаларын босаң жіптерден құралған желіге тартып, соның ішінде ұя салады. Содан кейін олар жапырақшалар мен қабықты жейді. Гусеницаның арқасында кең, ашық жасыл-қоңыр жолақ, ал бүйірінде ақ және зәйтүн жасыл түстер кезектесіп орналасқан жіңішке жолақтар болады. Түс диапазоны ашық қоңырдан қараға дейін өзгереді. Ересек көбелек гүлдерге қонады, күндіз белсенді және тозаңдаушы болып табылады. Жұмыртқадан жұмыртқаға дейінгі өмірлік цикл төрт аптаға созылады. Бұл түр жылы аймақтан келгендіктен, оның тоқтау кезеңі (диапауза) жоқ. Личинкаларды көктемнің ортасынан қатты қырауға дейін кездестіруге болады. Жазда көптеген буын пайда болады, жұмыртқалар басқа личинкалардың желілеріне түсіріледі. Бұл бірнеше буынды – жұмыртқадан бастап түрлі личинка сатыларына дейін, содан кейін қуыршаққа дейін – қамтитын ортақ желіге алып келуі мүмкін. Жұптасу таңертең, ал жұмыртқа салу көшке қарай жүзеге асады. Жұмыртқалар топтаспай, жеке-жеке орналасады, тіпті бір желіде көптеген жеке жұмыртқалар болуы мүмкін.

Таксономия

Вилсон және басқалар (2010) морфологиялық жағынан ұқсас Attevid көбелектеріне екі түрлі атау берілгенін анықтады: Коста-Рикадағы Atteva ergatica және Солтүстік Америкадағы Atteva punctella, бірақ олардың ДНК штрих-кодтары бірдей болды. ДНК штрих-кодтарын, морфологияны және қоректік өсімдіктер туралы мәліметтерді біріктіру Коста-Рикада ДНК штрих-кодтары және сыртқы пішіндері арқылы анықталатын екі симпатрикалық түрлердің кешенін ашты. Дегенмен, ешбір атауды ең дұрысы ретінде екі түрдің біріне қолдануға болмады, себебі A. ergatica кіші синоним, ал A. punctella – кіші гомоним еді. Ұлғыларды морфология және ДНК штрих-кодтары арқылы типтік материалмен байланыстыру арқылы, Коста-Рикадан Оңтүстік Квебек және Онтариоға тараған түрді A. aurea деп атау керектігін, ал Орталық Америкада кездесетін ұқсас және ішінара симпатрикалық түрді A. pustulella деп атау керектігін анықтады. Phalaena (Tinea) punctella атауы сипатталғаннан кейін бірден кіші гомоним ретінде танылды, бірақ бірнеше маңызды еңбектерде сақталды. Ұсынылған екі объективті алмастыру атауы – Tinea punctella (Fabricius, 1787) және Crameria subtilis (Hübner, 1822) болды. Phalaena punctella-ны алмастыруға болатын ең көне жарамды атау – Tinea pustulella, бірақ бұл жақында ғана назарға алынды. Уақыт өте келе тағы жеті номиналды таксон Atteva pustulella-ның синонимі ретінде қарастырылды: Deiopeia aurea (Fitch, 1857), Poeciloptera compta Clemens, 1861, Oeta compta floridana (Neumoegen, 1891), A. edithella (Busck, 1908), A. exquisita (Busck, 1912), A. ergatica (Walsingham, 1914) және A. microsticta (Walsingham, 1914). A. aurea және A. pustulella әртүрлі түрлерді білдіруі мүмкін деген күдік туған еді, біріншісі – АҚШ-та, екіншісі – Оңтүстік Америкада таралған, бірақ сол кезде бұл пікірді қолдауға жеткілікті мәлімет болмады (Walsingham 1897). Жаңа әлемдегі Atteva түрлерінің жаңа таксономиялық шолуы бірнеше номенклатуралық өзгерістерді енгізіп, A. pustulella ұғымында бұрыннан қалыптасқан үш жеке түрді мойындады: A. pustulella, A. aurea және A. floridana. Соңғы зерттеуде A. floridana Atteva aurea-ның синонимі ретінде сақталды.