Кіріспе

The Spitfire Grill (Спитфайр грилі) – 1996 жылы түсірілген американдық драмалық фильм. Оның сценарийін жазып, режиссерлік жұмысын Ли Дэвид Злотофф атқарды. Басты рөлдерде Элисон Эллиот, Эллен Бёрстин, Марсия Гей Харден, Уилл Паттон, Киран Малруни және Гейлард Сартен сомдады. Фильм түрмеден босатылған әйелдің "Спитфайр Грилл" деп аталатын шағын қаланың кафесінде жұмыс істеу туралы әңгімелейді. Ол 1996 жылғы Санденс кинофестивалінде көрермендер жүлдесін жеңіп алды, бұл оң пікірлерге байланысты бірнеше дистрибьюторларды бәсекелесуге итерді, бірақ көрсетілгеннен кейін сыншылардың пікірі Санденстегіден гөрі жағымсыз болды. Бұл фильм 2001 жылы Джеймс Вальк және Фред Аллидің осы атпен шыққан Бродвей мюзиклінің негізіне алынған.

Сюжет

Мүмкін "Перси" Талбот Мейн штатының Уиндхэм қаласындағы Мейн түзеу орталығында 5 жыл болғаннан кейін шартпен босатылған. Жас қыз жаңа өмір бастау үмітімен Мэн штатындағы Ғилақад деген кішкентай қалаға келеді. Ол Ханнаға тиесілі Спитфайр грильінде официантка болып жұмыс істейді, оның сыртынан мейірімді жүрек және Персидің құпия өткені туралы күдікті және ашық сөйлейтін Гриллдің тұрақты клиенттеріне төзімділік аз. Персиді үнемі сынға алып, оның өткенін өзі тергейтін Ханнаның немере інісі Нахумнан басқа ешкім де күдікті емес. Оның әйелі Шелби мейірімді қызығушылық танытып, Персиге хабарласады, қаладағы оның бірнеше достарының бірі болады. Ханна қатты құлап, төсекке жатып қалған кезде, ол Персидің пісіру және ас үй дағдылары туралы тәжірибесі болмаса да, Персиді грильге жауапты етіп қояды. Персидің көмекке мұқтаж екенін көріп, Шелби Гриллде жұмыс істеуге кіріседі және Персиге Ханнаның мақұлдауына ие болуға көмектеседі, ол оған достары қажет екенін біледі. Джо, қаладағы тартымды жас жігіт, Персиге ғашық болады және онымен танысуға біраз уақыт жұмсайды, тіпті оны әкесі Ааронмен таныстырады. Джо Персимен үйленуге ұсыныс жасаса да, ол өзінің оның әйелі болуға лайықсыз екенін сезініп, Джоға бала тууға қабілетсіз екенін айтады. Джо қаладағы ағаштардың дәрілік қасиеті бар екенін, бұл Ғалақад үшін экономикалық жағынан тиімді болатынын ойлаған ғалымның өзіне келгенін айтады. Перси ормандағы жергілікті ермектің Ханнадан консерваланған өнімдер қапшығын алу үшін түнде келіп тұрғанын біледі. Бастапқыда ол босқындармен байланыс орнатуға ұмтылмаған, Перси ақырында оны іздейді және ормандағы оның уақытша мекенін табады, онда ол құс өнерін қабыршақ пен басқа да табиғи материалдардан жасайды. Перси баяу, бірақ сенімді түрде, адамының сенімін иелей бастайды. Сонымен қатар, ол Шелбиден Ханнаның жоғалған ұлы Елидің Вьетнам соғысына қатысып, қайтып оралмағанын, Елидің соғыстағы батыр әкесі Джеймстің жүрек жарасынан қайтыс болғанын және Ханнаның жүрегі қатайғанын біледі. (Жеймстің Spitfire ұшағын ұштырғаны туралы қысқаша сілтеме бар, бұл Grill-ге оның атын берді деп болжауға болады.) Ханнаның Гриллді сатуға бірнеше жыл бойы сәтсіз тырысқанын білген Перси лотерея арқылы Гриллге жаңа иесін табу үшін әр қатысушыға 100 долларлық эссе конкурсын өткізу туралы идеяны ұсынады. Ханна байқауды Шелбидің идеясы деп санайды, идеяға ашылады және ақыр соңында, Персидің бұрынғы камерадастары түрмеде жұмыс істейтін туристік байланыс орталығында жұмыс істейтін жарнамалық көмегімен байқау өте сәтті болып шығады. Гриллге ақшамен келген поштаның саны көбейіп, басқа қала тұрғындары да эсселерді сұрыптауға көмектесуге тартылады. Перси Шелбиге өткен өмірі туралы көбірек айтып береді. Алайда Нахум Персиге күдікпен қарайды және оның адам өлтіргені үшін түрмеде отырғанын біледі. Ол Персидің конкурстық қаражатты ұрлауды жоспарлап отырған алаяқ екенін айтқанынан кейін, Шелби ашуланып, Персиге кепілдік береді. Сол түні Нахум Гриллге кіріп, сейфтегі ақшаны қапқа салады. Перси одан әрі ештеңе істей алмай, қасқырды аңғара алмай, орманға алып кетеді. Келесі күні Ханна сейфті бос табады және Перси ақшаны ұрлап, қашып кетті деп болжайды. Нахумның ықпалымен жергілікті шериф Перси мен оның қылмыскері деп саналатын серіктесін іздеу үшін мемлекеттік әскерлер мен Ғилақадтың кейбір азаматтарын (кейбіреулері қан иттерімен) жинады. Шелби Персидің бұрын барлаған тасталған шіркеуге жалғыз кетіп қалғанын дұрыс тұжырымдайды. Онда Перси Шелбиге өзінің 9 жасынан 16 жасқа дейін өгей әкесі Мейсон Талботтан жыныстық қорлық көргенін, оны жүкті етіп, кейін оған шабуыл жасағандығын, оның тумаған сәбиінің өліміне әкелгенін айтады. Мейсон оны ауруханадан қонақ үйге алып шыққаннан кейін, Персидің сәбиінің есіне маскүнемдікпен қорлап, оны ұстап, оны ұстап алды. Жергілікті шериф өзінің жасағымен тастап кеткен шіркеуге келіп, Персиді қамауға алады. Шелби Персиге қарсы айыптаулар бойынша Ханнамен кездескенде, Ханна Перси ақшасы бар қапты ермектерге бергенін түсінеді. Ол оңашаның өзінің шоктағы, Вьетнамда болған ұлы, Вьетнам соғысынан оралған және Ханнаның оны қайтарып алуына қарамастан, қоғамнан оқшауланған, соның ішінде грильді сатуға тырысқан Ели екенін айтады. Елі өлтіріледі деп қорқып, Ханна мен Шелби шериф кеңсесіне жүгіріп барып, Персиді Еліне көмектесуге көндіреді. Перси Елідің ізімен орманға жүгіріп бара жатып, Еліге ескерту үшін өзен арқылы жүгі...

Тақырыптар

Жалпы алғанда, фильм кешірім, жек көру, қайырымдылық, тәуелсіздік, шағын қалалардың экономикалық қиындықтары, Вьетнам соғысының ардагерлерінің тағдыры және, белгілі бір деңгейде, әйелдердің күш-қуатын арттыру сияқты маңызды тақырыптарды қамтиды. Персидің Элимен алғаш рет кездескен шешуші сахнасында ол "Гилеадта шипа бар" әнін орындайды. Өткені үшін өкініш сезінген Перси, Гилеад, Мэн қаласын өзінің жараларын сауықтыратын шипалы бальзамға айналдыруға тырысады. Жоның жергілікті ағаштардың емдік мақсаттарда қолданылуы туралы айтқан сөздері, Гилеад ағаштарынан жасалған ежелгі дәрі – Гилеад бальзамына сілтеу болуы мүмкін. Сол гимн оның жерлеу рәсімінде органмен орындалады. Фильм көрерменді Перси кешірім табады деп ойлатса да, шын мәнінде Персидің іс-әрекеттері арқылы басқа кейіпкерлер мен қарым-қатынастар, тіпті қаланың өзі жаңарып, кешірім табады.

Өмірбаян

Фильм идеясының авторы – ұзақ жылдар бойы директор және Sacred Heart League, Inc. компаниясының бас директоры, Миссисипи штатының Уоллс қаласында орналасқан католиктік коммерциялық емес қайырымдастық қор жинау және коммуникациялық ұйымы Малкольм Роджер Кортс болды. 1970-жылдардың соңында ол Sacred Heart League-дің айрықша ерекшелігі болған – миллиондаған әдебиеттерді басып, таратуға арналған баспа қызметіне балама ретінде фильм түсіргісі келді. Лига директорлар кеңесінің мақұлдауымен және қолдауымен Кортс, Sacred Heart League кино өндірісінің еншілес компаниясы – Gregory Productions, Inc. арқылы өндірілетін сценарийді іздеуге кірісті. Кортс және оның әріптестері 200-ден астам сценарийді оқыды және олардың көпшілігінде яһуди-христиандық құндылықтар мен әңгіме айту шеберлігі жетіспейтінін анықтады. 1990-жылдардың басында Кортс Уоррен Ститпен танысты, ол кейіннен «Спитфайр Гриль» фильмінің атқарушы продюсері болды. Стит «MacGyver» фильмімен танымал Ли Дэвид Злотоффтың жұмысын білгендіктен, оларды таныстырды. Кортс Злотоффтан сценарийді қарауға келісті, ал 1994-жылдың соңында фильмнің сюжеті Злотоффтың қалемінен туды. Sacred Heart League-тің жеке қаржыландыруымен фильм 1995-жылдың сәуір-мамыр айларында Вермонт штатының Пичем және Трой қалаларында 35 күн ішінде түсірілді. Фильм монтаждалғаннан кейін, ол Санденс кинофестиваліндегі толық метражды фильмдер конкурсына ұсынылып, 1996-жылы Юта штатының Парк-Сити қаласында өткен фестивальде көрсетуге қабылданды. Санденсте көрсетілімге дейін Кортс композитор Джеймс Хорнерді фильмнің музыкалық сүйемелдемесін жазуға шақырды. Санденс фестиваліне үш актриса қатысқандықтан, Кортс және оның командасы фестиваль көрсетілімдері кезінде көрермендердің ынталы қолдауын алды. Фестивальдің бірінші көрсетілімінде Castle Rock Entertainment компаниясының өкілі фильмді көріп, Лос-Анджелестегі басшыларымен байланысқа түсті. Фильмнің екінші данасы Castle Rock штаб-пәтеріне оның басшылары үшін қарау үшін курьер арқылы жіберілді, олар фильмнің құқықтары үшін дереу 10 миллион доллар ұсынды – бұл тәуелсіз толық метражды фильм үшін тікелей төленген ең ірі сома. Castle Rock Entertainment компаниясына сатылғаннан кейін фильм Санденс фестивалінде көрермендер жүлдесін жеңіп алды. Фильм бүкіл әлем бойынша таратылды, бірақ одан аз табыс алып, сыншылардың ыстық пікірлерін күтпеді. Фильмді сатудан түскен пайда Миссисипи штатының Саутхейвен қаласында, Sacred Heart League штаб-пәтерінен 10 шақырым жерде орналасқан 450 балаға арналған балабақша мен сегізінші сынып мектебін салуға жұмсалды. 2001-жылы Фред Аллей мен Джеймс Валкк жазған фильмнің музыкалық адаптациясы Нью-Брансуиктегі Джордж-стрит-плейхауста Дэвид Сенттің режиссерлігімен премьераланды, содан кейін Нью-Йорктегі Playwrights Horizons театрына көшті.

Сыни қабылдау

Spitfire Grill фильмi көбінесе жағымсыз пікірлер алды. Тәнтігерлер фильмнiң тырысқандығына риза болды, бiрақ сценарийдiң тым әлсiз дамығанын және басқа фильмдерге ұқсас екенiн айтты. Роджер Эберт былай деп жазды: "Осы сюжеттiң дамуын көрiп, өткен аптадағы Sundance фестивальiнде көрсетiлген "Ауыр" фильмін еске алдым; оның кафесiн жасы үлкен әйел (Шелли Винтерс) басқарды, сондай-ақ тәжiрибелi официант (Дебора Гарри) мен жас официант (Лив Тайлер) болды, ал тұрақты тұтынушысы Джо Грифаси ойнаса да, аты Лео едi. Менiң естелiгiмде тағы да бiрнеше фильмдер жатты: "Қайғылы кафе балладасы", "Жасыл помидорлар", "Бiрге қалу" және әрине "Багдад кафесi". Эберт осы фильмдi Джин Сискельмен бiрге қарап, екеуi де жақтырмады. Роберт Ротен Laramie Movie Scope басылымында: "Бұл жеңiл кейiпкерлердi зерттеу фильмнiң соңында толығымен мелодрамаға айналып, ескi клишелердi қолданады, мысалы, жоғалған ақша, орманнан табылған жалғызбасты адам және күлкiлi мелодрамалық суға бату. Бiзге де тыныс алғыз. Егер сюжетi көбiрек ойластырылған болса, бұл керемет фильм болғаны жөн едi, бiрақ қазiр ол тек C+ деңгейiнде." Spitfire Grill қазiргi уақытта Rotten Tomatoes сайтында 29 шолу негiзiнде 38% рейтингке ие.

Үй медиасы

Ол 1999 жылы және қайтадан 2013 жылы Warner Archive лейблі астында DVD форматында жарық көрді. Оны Amazon Prime арқылы цифрлық түрде сатып алуға болады.