Кіріспе

Индонезияның әскери қайраткері (1932–2004)

Генерал (қызметтен шыққан) Леонардус Бенджамин Мурдани (сонымен қатар Л. Б. Мурдани немесе Бенни Мурдани деп белгілі, шетелдік БАҚ-та Мурдани деп аталды; 2 қазан 1932 – 29 тамыз 2004) 1983 жылдан 1988 жылға дейін АБРИ қолбасшысы болды, сондай-ақ Индонезияның қорғаныс және қауіпсіздік министрі қызметін атқарды. Ол Индонезияның саяси және әлеуметтік өміріндегі маңызды жағдайлардағы қатаң ұстанымымен танымал. Ол, сонымен қатар, басым көпшілігі мұсылман болған қоғамда католик дінін ұстанған көшбасшы ретінде де елеулі рөл атқарды.

Ерте өмір

Мурдани 1932 жылғы 2 қазанда Орталық Явадағы Блора ауданындағы Сепу қаласында, теміржол қызметкері Р. Г. Мурдани Сосродирджо мен оның жартылай неміс, Үнді-Еуразия әйелі Жанна Роуч отбасында дүниеге келді. Мурдани 11 баланың үшіншісі болды. Мұсылман болғанына қарамастан, Мурдани Сосродирджо әйелінің және балаларының католик дінін қабылдады.

Әскери мансабының алғашқы жылдары

1945 жылы 17 тамызда Индонезия тәуелсіздік жариялағаннан кейін, Мурдани ұлтшылдық толқынына ілесіп кетті. 1945 жылдың қазан айында 13 жасында Мурдани Индонезия әскерлеріне бас иесіздік танытудан бас тартқан Солодағы Кемпетай штабына шабуылға қатысты. Индонезия Қарулы Күштерінің алдағысы – Халықтық қауіпсіздік армиясы (ТКР) құрылғанда, Мурдани Индонезия армиясының бригадасына бағынатын Студенттік армия (Тентара Пеладжар) бөліміне қосылды. Екінші голландтық әскери операциясы кезінде Мурдани Суракарта қаласын қорғаған Тентара Пеладжардың Абдоел Латиф ротасының құрамында болды. 1948 жылдың 21 желтоқсанының кешкісінде, оның бөлімшесі голландтық универсалды тасымалдағышпен шайқасқанда Мурдани жараланды. Зымырандық оқтан бірі оның мылтығының салдағын қиратты, ал оқ сынықтарынан жарақат алып, есінен айрылды. Тентара Пеладжардың басқа мүшелері оны дереу қауіпті жерге шығарды.

Тәуелсіздік алғаннан кейін

Индонезия тәуелсіздік алғаннан кейін Моердани білімін аяқтады, орта мектепті бітіріп, содан кейін жоғары мектепке түсті; осы уақытта оның таяғысының тауар сатуына көмектесе отырып, жарты күндік жұмыс істеді. 1951 жылы Индонезия үкіметі демобилизацияны бастады, бірақ Моерданидің бригадасы өз әскерлерінің ABRI-де қызмет етуді жалғастыруға лайық екендігіне байланысты жақсы көрсеткендігі үшін танылды. Моердани өз бригадасымен бірге Армия офицерлерінің білім беру орталығына (P3AD) тіркеліп, 1951 жылдың қаңтарында оқуды бастады. Сонымен қатар, Моердани жаяу әскерлерді даярлау мектебінде (SPI) оқыды. Моердани P3AD-дегі әскери білімін 1952 жылдың сәуірінде, ал SPI-дегі білімін 1952 жылдың мамырында аяқтады. Оған сондай-ақ аға сержант атағы берілді. 2 жыл өткен соң, 1954 жылы Моердани екінші лейтенант атағын алып, Батыс Яваның қауіпсіздігін қамтамасыз ететін TT III Siliwangi-де орналасты.

KKAD/RPKAD

Дарул Ислам қатеріне қарсы күресу мақсатында ТТ III Силивангидің командирі полковник Алекс Эверт Кавиларонг ТТ III Силиванги арнайы жасақ бөлімін (Кеско ТТ III) құрды. Олардың жетістіктері Джакартадағы Армия штабының арнайы күштер бөлімін құруды мақұлдауына ықпал етті. Осылайша, 1954 жылы Армияның арнайы жасақ бөлімі (Korps Komando Angkatan Darat немесе KKAD) құрылды. Мурдани ККАД-ға қосылғысы келетін сарбаздарды даярлаушы ретінде тағайындалды және Оқыту бюросының басшысы болып бекітілді. 1955 жылы ККАД атауы өзгертілді және енді ол Армияның паракомандалық полкі (Resimen Para Komando Angkatan Darat немесе RPKAD) деп аталды. Ұзақ өтпей Мурдани рота командирі болып тағайындалды. RPKAD мүшесі ретінде Мурдани Индонезия Республикасының Революциялық үкіметін (PRRI) басу шайқасына қатысты. 1958 жылдың наурыз айында Мурдани Пеканбару және Медан қалаларының жау тылына парашютпен түсіріліп, екі қаланы басып алу үшін ABRI-ге жағдай жасады. Бір айдан кейін, 1958 жылдың 17 сәуірінде Мурдани 17 тамыз операциясына қатысты, бұл операция PRRI көтерілісіне түпкілікті соққы берді. Мурданидің келесі міндеті Сулавесидегі тағы бір көтерілісшіл топ – "Жалпы күрес хартасына" (Перместа) қарсы күрес болды. Суматрадағыдай, Мурдани және оның әскерлері Перместаға қарсы толыққанды шабуылға негіз салды, ол 1958 жылдың маусымында жеңіліске ұшырады. PRRI және Перместаның жеңілісінен кейін Мурдани Ачехке жіберілді. 1960 жылдың басында ол Армия авиациясының ұшқышы болуды ойлады, бірақ Ахмад Яни оны АҚШ-қа жіберіп, Джорджия штатының Форт-Беннинг қаласындағы АҚШ Армиясының жаяу әскер мектебінде оқуға бағыттады. Мұнда Мурдани жаяу әскер офицерлерінің жоғары курсына қатысып, 101-ші әуеде десантталатын дивизияда оқу-жаттығудан өтті.

Папуа

Моердани 1961 жылы Индонезияға оралғанда, ABRI Батыс Ирианды басып алуға дайындалып жатқанын көрді. Оның алғашқы тапсырмасы – жау тылына түсіріліп, ішкі әрекеттер жүргізуге тиіс десантшыларды даярлау болды. Айлар өте келе, ішкі әрекеттер күтілген нәтиже бермеді. 1962 жылдың мамыр айында Моерданиге РПКАД және Кострад әскерлерінен құралған десант тобын басқару тапсырылды. 1962 жылдың маусым айының соңында Батыс Ирианға қонғаннан кейін, Моердани өз әскерлерін голланд теңіз жаяу әскерлерімен ұсақ шайқастарға жетектеді, 1962 жылдың тамызында Біріккен Ұлттар Ұйымы араласып, Батыс Ирианды Индонезияға беру туралы шешім қабылдады. Оқ атуды тоқтату келісіміне қол жеткен соң, Моердани Батыс Ириандағы барлық партизандық күштерге жауапкер болып тағайындалды. 1964 жылы Моердани тағы да Джакартаға оралды. Батыс Ириандағы әскери науқандағы жетістіктері президент Сукарноның назарына ілігіп, ол оны президенттік күзетке алуды және қыздарының біріне үйлендіруді ұсынды. Моердани екі ұсыныстан да бас тартып, өз принципінде тұрды.

Конфронтациялар

1964 жылы Мурдани мен RPKAD батальоны Индонезия-Малайзия қақтығысы аясында Малайзия және Ұлттар Достастығы әскерлеріне қарсы Борнеода партизандық соғыс жүргізу үшін жіберілді. Бірақ ол Борнеода ұзақ қалмай, қыркүйек айында Джакартаға қайтып келді. Осы кезде Мурдани өзінің мансабын қайта кеңейтуді ойлады, бұл жолы Борнеодағы аумақтық командирлік қызметі мен әскери атташе қызметінің арасында таңдау жасауға тырысты. Ол соңғысын таңдап, Пекинге тағайындалуды сұрады.

Кострадқа ауысу

1964 жылдың соңында РПКАД офицерлерінің кеңесі өтті, және Мурдани шақырылды. Кеңесте РПКАД-дан жарақат алған әскерлерді шығару мәселесі талқыланды, бірақ Мурдани бұған қарсылық танытты. Мурданидің қарсылығы туралы хабар енді әскер бас қолбасшысы болған Яниге жетті. Яни Мурданиді шақырып алып, оны бағынбаушылықпен айыптады. Кеңес Янидің Мурданиге РПКАД-тан Кострадқа ауысуды бұйырғанмен аяқталды. Мурдани 1965 жылдың 6 қаңтарында РПКАД батальонының басшылығын тапсырды. Мурданидің РПКАД-тан Кострадқа ауысуы күтпеген болып келді, және оған ешқандай лауазым дайындалмаған еді. Оның алғашқы қызметі – Операциялар және оқу бюросында офицер болып тағайындалуы. Оның бағы осы кезде полковник Али Муртопо Кострад құрамында екенін білгенде өзгерді. Батыс Ириан операциясы кезінде Мурданимен танысқан Али оның әлеуетін танып, оны одан әрі дамытқысы келді. Сәйкес келіп, сол кезде Али 1-ші шабуылдық команданың барлау жөніндегі көмекшісі болды, Кострадтың Суматрада орналасқан бөлімшесі Сукарноның 1963 жылдың күзінде Малайзия құрылғаннан кейін тапсырған қарсыласуға дайындық жүргізіп жатқан еді. Али Мурданиді барлау жөніндегі көмекшісінің орынбасары етіп тағайындады және оған барлау жұмысының алғашқы тәжірибесін берді, осы кезде қарулы күштер Малайзия қарулы күштерімен және Ұлттар Достастығы елдерінің әскерлерімен бірге Борнеоның тығыз ормандарында күресіп жатқан еді.

Гаруданың сатушысы

Мұрдани бас барлаушы көмекшісіне тағайындалғаннан бөлек, ол Әлидің арнайы операциялар (Опсус) барлау тобының құрамына да кірді. Оның міндеті – Бангкоктен Малайзия туралы барлау ақпаратын жинау, бұл үшін ол "Гаруда Индонезия" билет сатушысы болып жұмыс істеді. 1965 жыл бойында оның қызметіне Малайзия үкіметіне, қақтығысқа қатысуға құлқы жоқ, шаршаған және әлсіз әскер офицерлерінен бейбіт шешім табу мүмкіндігі туралы хабарламалар жіберу де кірді.

G30S

1965 жылдың 1 қазанында Кострад қолбасшысы генерал-майор Сухарто 30 қыркүйек қозғалысын басып жаншудан кейін, Мурданидің қызметі күшейді. Оған Әли қосылды және олар екеуі Конфронтацияны аяқтау үшін негіз қалау жұмыстарын бастады. Олардың күш-жігері 1966 жылдың 11 тамызында Индонезия және Малайзия үкіметтері екі елдің қарым-қатынасын қалыпқа келтіру туралы келісімге қол қойғанда жемісті болды.

Дипломатиялық мансап

Бейбітшілік орнаса да, Мордани Малайзияда іскерлік уәкіл ретінде қалды. Оның бірінші міндеті – Қарсыластық кезінде ұсталған индонезиялық сарбаздар мен партизандардың босатылуын қамтамасыз ету болды. 1968 жылдың наурыз айында Малайзияға елші тағайындалғаннан кейін, Мордани Батыс Малайзиядағы Индонезия консулдығының басшысы болды. Сонымен қатар, ол Вьетнам соғысының жағдайын бақылауды жүргізуге міндеттелген Опсус құрамында жұмысын жалғастырды. 1969 жылдың соңында Мордани Сеулге Оңтүстік Кореядағы Индонезияның бас консулы болып тағайындалды. Сеулдегі қызметін бастамас бұрын 1970 жылдың ақпанында ол полковник шенінен бригадир-генерал шеніне көтерілді. 1973 жылы Морданидің мәртебесі бас консулдан шарже д'афферге дейін жоғарылатылды.

Ақпараттық қызметкер

Моерданидің дипломатиялық мансабы 1974 жылғы қаңтарда Джакартадағы Малари оқиғасымен күрт аяқталды, ал оқиғадан бір апта ішінде Моердани Джакартаға қайтып келді. Президент Сухарто оған бірден көптеген өкілдік лауазымдарды берді, осылайша оған зор билік берді. Моердани Қорғаныс және қауіпсіздік министрінің барлау жөніндегі көмекшісі, Қауіпсіздік пен тәртіпті қалпына келтіру жөніндегі операциялық команданың (Копкамтиб) қолбасшысының барлау жөніндегі көмекшісі, Стратегиялық барлау орталығының (Пусинтелстрат) басшысы және Ұлттық барлауды үйлестіру агенттігінің (Бакин) басшысының орынбасары болды.

Шығыс Тимор - " Серожа " операциясы

1975 жылы Мурдани Шығыс Тимордың отаршылдықтан құтылу мәселесіне терең үңілді. 1975 жылдың тамызында Мурдани Шығыс Тиморға еріктілер кейпінде индонезиялық әскерлерді жіберіп, олардың елге жасырын кіруін бастады.

Garuda GA206 Ұшып кету

1981 жылы 28 наурызда Джакартадан Меданға бағытталған Garuda Indonesia 206 рейсі қашқындар тарапынан басып алынды. Бұл жаңалық Моерданиге Амбон қаласында ABRI басшылығының отырысында болғанда жетті, онда ABRI қолбасшысы М. Юсуф та қатысты. Моердани дереу отырысты қысқарып, Джакартаға іс-қимылға дайындық үшін аттанды, ал осы уақытта қашқындар ұшақты Бангкок қаласындағы Дон Муанг әуежайына қондырды. Моердани Сухартомен кездесіп, барымтадағыларды босату мақсатында күш қолдануға президенттің рұқсатын алды; себебі қашқындарға ұшақ пилоттарын қорқытып, басқа елдерге ұшыруға мүмкіндік бермеу қажет болды. Бұрынғы RPKAD, қазіргі Kopassandha әскери барлау бөлімінің әскерлерімен бірге Моердани Таиландқа жол тартты. Оның жоспарына, әсіресе Тайланд үкіметі тарапынан қарсылық болғанымен, әскери операция жүргізуге келісімге келді. 1981 жылдың 31 наурызы күні таңда Моердани жеке басқарып, Kopassandha әскерлері ұшаққа шабуыл жасап, оны қайта бақылауға алып, барымтадағыларды құтқарып алды.

Тағайындау

1983 жылғы наурыз айында Мурдани әскери мансабының ең жоғары нүктесіне жетті, сол кезде Сухарто оны АБРИ-нің Бас қолбасшысы етіп тағайындады және толық генерал шеніне көтерді. Салтанатты рәсімде Сухарто Мурданидің адалдығын мойындап, оның иығына жеке өзі Мурданидің эполеттерін тақты. Мурдани бұл лауазымға батальоннан үлкен бөлімшеге ешқашан басшылық жасамаған, сондай-ақ Өңірлік әскери қолбасшы (Кодам) және Армия Бас штабының бастығы қызметін атқармаған күйінде келді. АБРИ Бас қолбасшылығынан өзге, Мурдани Kopkamtib қолбасшысы болып тағайындалды және Pusintelstrat-тегі лауазымын сақтап қалды, ол Стратегиялық барлау агенттігі (BAIS ABRI) деп қайта аталды. Жаңа тәртіптің бұрынғы АБРИ қолбасшыларынан өзгеше, Мурдани бір уақытта Қорғаныс және қауіпсіздік министрі болып тағайындалмады.

ABRI-ді қайта ұйымдастыру

Мұрдани дереу Қарулы Күштерді қайта ұйымдастыруға қадамдар жасады, шығындарды қысқарту, тиімділікті арттыру және кәсібилікті жетілдіруді өзінің негізгі мақсаттары ретінде белгіледі. Оның қызмет ету кезеңінде, 1985 жылы Қарулы Күштер ресми түрде Қорғаныс министрлігінің операциялық бақылауынан бөлініп, жеке институтқа айналды. Ол Президент кеңсесіне (Бас қолбасшы ретінде) тікелей есеп берді, ал Қорғаныс министрі конституциялық міндеттемелерге қатысты мәселелерде көмектеседі. Командалық құрылымды өзгерту бағытында Моердани 1969 жылы құрылған Өңірлік қорғаныс басқармаларын (Ковильхан) және бірлескен ұлттық стратегиялық басқарманы ("Кострана") таратып жіберді. Содан кейін ол Армия, Әскери-теңіз күштері және Әуе күштері үшін өңірлік басқару жүйесін қайта жаңартты. Армияның әскери өңірлік басқармалары (Кодам) 16-дан 10-ға дейін, Әскери-теңіз күштерінің 8 өңірлік теңіз басқармасы (Кодаэрал) 2 флоттық штабқа, ал Әуе күштерінің 8 өңірлік әуе күштері (Кодау) 2 әуе операциялық басқармасына дейін қысқартылды. Барлық басшы офицерлер әскери аймақтардағы байланыс офицерлері деңгейіне төмендетілді, ал олар барлық әскер түрлері үшін стратегиялық, тактикалық және аумақтық операциялардың негізгі аймақтық ұйымына айналды. Ұлттық полиция да қайта ұйымдастырылды, бюрократиялық кедергілерді жою арқылы полиция күштеріне ең төменгі деңгейде қылмыстық әрекеттерге қарсы дереу шаралар қабылдауға мүмкіндік берілді. Мұрдани сонымен қатар Қарулы Күштер академиясының (Акабри) оқу бағдарламасындағы әскери емес бөліктің үлесін азайтуға ұмтылды. Академияға түсетін студенттердің сапасын жақсарту және ұлттық идеологиялық негізін нығайту мақсатында Моердани жоғары (Академияға дейінгі) мектеп ашты. Бұл мектептің мақсаты – елдің ең дарынды жастарын даярлау, олар кейіннен ұлттық элиталық топқа енуі керек. (Бұл мектеп, Таруна Нусантара, қазірде Магелангтағы Әскери академияның жанында орналасқан және жұмыс істеп жатыр). Моердани сондай-ақ АСЕАН елдерінің Қарулы Күштері арасындағы ынтымақтастықты күшейтті.

Танжунг Приок оқиғасы

Моерданидің католиктік өкілі 1984 жылы KODAM V/Jaya командирі Трай Сутрисномен бірге Джакартадағы Танжунг Приокта ислами наразылықтарды басуға бұйрық бергенде айқын болды, бұл адам өліміне әкеп соқты. Моердани наразылық білдірушілердің қастыққа салынып, бейбіт түрде бақылау мүмкін емес деп мәлімдеді, сондықтан басу шарасын бұйырды. Моердани мұсылмандарды қуғындауды ешқашан қаламағанын айтып, мұсылмандар арасындағы беделін жақсарту үшін Ява айманындағы мұсылман мектептерін аралады. АБРИ Бас қолбасшысы ретінде Моердани, Сухартодан кейін, Республиканың әлеуметтік және саяси салаларындағы де-факто екінші ең ықпалды тұлға болды.

1988 жылғы Халықтың консультативтік ассамблеясының (ХАА) жалпы отырысы

1988 жылға қарай Мурдани мен Сухартоның қарым-қатынасы ушығып кеткен еді. Сухартоға адал болғанымен, Мурдани президенттің режимдегі сыбайлас жемқорлық пен жекқорлық үшін сынауға батылдық танытты. Осы кезде Мурдани Сухартоның күйеу баласы Прабово Субиантоны да қарсы етіп алған болатын. 1988 жыл маңызды жыл болды, себебі ол МПР-дің кезекті жалпы отырысының жылы еді, онда президент және вице-президент сайланатын. Жалпы отырысқа жақындағанда Сухарто Судармононы өзінің вице-президенті етіп алғысы келетінін аңғартты. Прабовоның жақын досы Кивлан Зеннің сөзіне сүйенсек, бұл Мурданидің өзі вице-президент болу ниетіне қайшы келді. Осылайша, 1988 жылдың ақпанында Мурданиді ABRI қолбасшысы лауазымынан босатудың себебі осы болған болуы мүмкін, бірақ Роберт Элсонның пікірінше, Судармоно тағайындалғанда Сухарто Мурданидің Қарулы Күштерді бақылауында болғанын қаламағандықтан жасалды. Роберт Элсон Судармононың вице-президенттікке тағайындалуы Индонезия президенттігіне дейінгі соңғы қадам болуы мүмкін деген болжам жасады. Мурдани мойынсұнбады. Сол айда Голкардың жоғары лауазымды өкілдері МПР-дің кезекті отырысын талқылау үшін жиналды. Вице-президенттікке кандидат мәселесі бойынша бюрократтар мен Функционалдық фракциялар бірауыздан Судармононы ұсынуға келісті. ABRI фракциясының кандидатурасын ұсыну кешіктірілді, Мурдани Сухартомен вице-президенттікке кандидатты әлі талқыламағанын айтып, уақытты созуды жалғастырды. Қысымға ұшыраған Мурдани Судармононың тағайындалуына алаңдаушылық білдірді, бірақ нақты себебін айтпады. Бір кезде ол Трайды вице-президенттікке ұсынуға ишара жасады. Трай бұл сигналды қабылдамады және басқа офицерлермен бірге АБРИ фракциясының вице-президенттікке кандидаты Судармоно болатынына Мурданиді көндірді. Көптеген адамдар Мурданиді Судармононың кандидатурасын қоршаған дау-дамайға себепкер деп есептейді. Бригадир генерал Ибрагим Салехтің Судармоноға жасаған шабуылы мен Біріккен Даму партиясының (БДП) төрағасы Джайлани Нароны вице-президенттікке ұсынуы – Мурданидің ісі деп саналды. Дегенмен, Сухартоның еркі соңында жеңіске жетті және Судармоно вице-президент болып сайланды.

Қорғаныс және қауіпсіздік министрі

Сухарто Судармононы тоқтатуға тырысқанына қарамастан, Мурданиді төмендетпей, оны қорғаныс және қауіпсіздік министрі етіп тағайындады. Бірақ, 1988 жылдың қыркүйегінде Копкамтиб таратылғаннан кейін Мурдани өкілеттіктерінің басым бөлігінен айырылды. Министр қызметін атқару кезінде Мурдани Сухартоға қарсы төңкеріс ұйымдастыруды жоспарлаған деп айыпталды. Бұл Сухартоны конституцияға қайшы түрде оның орнын бағдарлауға батыл болғандарға қатаң шара қолдануға уәде беруге мәжбүр етті.

1993 ж. MPR жалпы отырысы

1993 жылғы МПР Төрағалар кеңесінің отырысына дейін Мурдани ABRI-нің Try-ді вице-президенттік лауазымға үміткер ретінде алдын ала ұсынуын ұйымдастырушысы деп есептелді. Сухарто бұл ұсыныстан наразы болды және Try-ді мәжбүрлі түрде қабылдады. Сухартоның көңілі тынышталғаны – ол Мурданиді келесі үкіметке кіргізбеді.

Өлім

Моердани 2004 жылғы 29 тамызда Джакартада инсульт салдарынан қайтыс болды.

Атаулар ауыстырылуы

2021 жылдың 3 қазанында Папуа облысының Мерауке ауданындағы Бас LB Моердани модульді ауруханасы (Индонезия: Rumah Sakit Modular Jenderal TNI L. B. Moerdani) президент Жоко Видодо тарапынан салтанатты түрде ашылды.