Кіріспе

Индонезияның алтыншы вице-президенті Трай Сутрисно (; 15 қараша 1935 жылы туған) – 1993 жылдан 1998 жылға дейін Индонезияның вице-президенті қызметін атқарған, зейнеткердегі индонезиялық әскери генерал. Голландтік Оңтүстік Азияда (қазіргі Индонезия) Сурабая қаласында туған Трай 1959 жылы Армиялық техникалық академияны бітірген. Мансабы барысында Трай Индонезия армиясының бас штабының бастығы (1986–1988) және Индонезия Республикасы Қарулы күштерінің бас қолбасшысы (1988–1993) лауазымдарын атқарды.

Ерте өмір

Три Сутрисно 1935 жылғы 15 қарашада Голландияның Шығыс Индиясында (қазіргі Индонезия) Сурабая қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Субанди жедел жәрдем көлігінің жүргізушісі, ал анасы Мардия үй шаруасымен айналысқан. 1945 жылы Индонезия тәуелсіздігі жарияланғаннан кейін Индонезия Ұлттық революциясы басталды. Три және оның отбасы Сурабаядан Можокертоға көшіп кетті. Әкесі кейін Понковати әскер батальонының фельдшеры болып жұмыс істеді, бұл Триді мектепті тастап, темекі мен газет сату арқылы күнкөріс табуға мәжбүр етті. 13 жасында Три Понковати батальонына қосылып, күресуге ниеттенді, бірақ оны ешкім қабылдаған жоқ, соңында ол курьер болып жұмыс істеді. Тридің міндеті – голланд армиясы басып алған аймақтар туралы ақпарат жинау және Индонезия армиясы үшін дәрі-дәрмек әкелу болды. Ақыры 1949 жылы голландтықтар шегініп, Индонезияның тәуелсіздігін мойындады. Три және оның отбасы Сурабаяға оралып, 1956 жылы білімін аяқтады. Жоғары мектепті бітіргеннен кейін Три 1956 жылы Әскери техникалық академияға (Атекад) түсті.

KODAM V/Jaya және Tanjung Priok оқиғасы

1982 жылы Трай KODAM V/Jaya аймақтық қолбасшысы болып тағайындалды және Джакартада орналасты. 1984 жылы үкімет саяси және саяси емес барлық ұйымдарды Панчасиланың ұлттық идеологиясын жалғыз басшылық принцип ретінде қабылдауға міндеттейтін заң қабылдады. Осы жылы ислами наразылық өзінің шыңына жетті, себебі уағыздаушылар Панчасиланы ұлттық идеология ретінде қабылдауға, үкіметтің христиандану саясатына, отбасылық жоспарлау бағдарламасына және индонезиялық экономикадағы қытай индонезиялықтарының басымдығына қарсы уағыздай бастады. 1984 жылдың 7 қыркүйегінде Сержант Херману Солтүстік Джакартадағы тексеру кезінде әйелдерге хиджаб киюді талап ететін үнқағаздар ілген мешітке тап болды. Бұл үнқағаздар мұсылмандарды әйелдерді хиджаб киюден тыюға бағытталған үкімет саясатына қарсы шығуға шақырып отырды. Сержант Херману үнқағаздарды алып тастауды сұрады, бірақ оның бұйрығы орындалмады. Ертесі күні Херману қайта оралып, үнқағаздардың үстіне лас суға малынған қағаздарды жабыстырып, жапты. Кенеттен Хермануның мешітке аяқ киімін шешпей кіргені туралы қауесет тарады. Содан кейін Трай Халық өкілдері кеңесіне (ДПР) шақырылып, өзінің әрекеттерін түсіндіруге міндеттелді. Трай өз шешімін қорғап, наразылық білдірушілердің әскерлерді қаузағандарын, ал наразылықтар бейбіт болды деген мәлімдемелердің жалған екенін айтты. 1993 жылдың ақпанында Трай АБРИ қолбасшысы лауазымынан босатылды.

Вице-президенттік

1993 жылдың ақпан айында, Три лауазымынан босатылғаннан кейін және Халықтың Кеңесші Ассамблеясы (MPR) жаңа президент пен вице-президентті сайлауға бір ай қалғанда, ABRI-ден MPR мүшелері Триді вице-президенттікке ұсынды. Техникалық тұрғыдан алғанда, MPR фракциясының мүшелеріне вице-президенттік лауазымға өз кандидаттарын ұсынуға рұқсат болған. Бірақ Сухартоның режимінде президенттің өзі таңдаған үміткерін ұсынуын күту – жазылмаған қағида саналған. Бірлескен даму партиясы мен Индонезия демократиялық партиясының өкілдері Тридің кандидатурасын жылдам мақұлдады, ал Голкар өз мүшелеріне Голкар Триді вице-президенттікке ұсынбағанын түсіндіруге тырысты. Сухартоның қарулы күштердің бұл қадамын алдын ала болжауына ашуланғаны айтылды, бірақ ол ассамблеядағы олардың делегациясымен ашық қақтығысқа түскім демеді. Соңында Сухарто Триді қабылдады, ал Голкар бұл алдын ала сайлауды азайту үшін, басқа партиялар мен ABRI-ге өз вице-президенттік үміткерлерін ұсынуға рұқсат бергендей көрсетуге тырысты. ABRI 1988 жылғы MPR-дың кезекті отырысында Сухартоның ABRI-ге ұнамайтын Судармононы вице-президент етіп таңдауына жауап қайтарды. Қорғаныс министрі Бенни Мордани 1993 жылғы MPR-дың кезекті отырысында ABRI Сухартоның вице-президентін таңдауын қалыптастыруға бекінді. Егер ол алдын ала болмағанда, Сухарто Б.Ж. Хабибиді вице-президент етіп сайлаған немесе Судармононы қайта сайлаған болар деген болжам бар. Триді вице-президент ретінде қабылдағанына қарамастан, Сухартоның өзі сұрамаған вице-президентке деген наразылығы, кабинеттегі ABRI өкілдерінің саны ең аз болуынан көрінді. Сүхарто Триге көп мән бермеді, тіпті кабинет құру процесінде онымен де кеңеспеді. Тағы бір бейтараптық белгісі 1997 жылдың соңында Сухарто Германияға денсаулығын емдетуге баруға мәжбүр болған кезде орын алды. Президенттік міндеттерді орындау үшін Триді қалдырудың орнына, Сухарто Мемлекеттік хатшы Моердионоға президенттік міндеттерді алу үшін өзінің резиденциясына келуді бұйырды.

Төралқаның орынбасары

1998 жылдың мамыр айында Сухартоның құлауы қарсаңында Трай, Умар Вирахадикусума және Судхармономен бірге Сухартоның резиденциясына барып, мүмкін болатын нұсқаларды талқылады. 1998 жылы Трай ABRI ардагерлер одағының (Pepabri) төрағасы болып сайланды. Ол Пепабриді өзінің төрағалығымен біріктіріп ұстады, сол кездегі бағытта Қарулы Күштердің әр саласының өз ардагерлер одағы болуы қалағанмен. Трай осы лауазымдағы қызметін 2003 жылы аяқтады. Трай генерал Эди Судражаттың "Әділет және Бірлік" партиясының партиялық ақсақалы қызметін де атқарды. 2005 жылдың тамызында Трай, Абдуррахман Вахид, Мегавати Сукарнопутри, Виранто және Акбар Танжунгпен бірге "Ұлттық ояну – Бірлікке қарай қозғалысы" (Gerakan Nusantara Bangkit Bersatu) деп аталатын форум құрды. Бұл форум Сусило Бамбанг Юдхойоно үкіметін Азат Ачхе қозғалысымен (GAM) жасасқан келісім шарты үшін сынады. 2005 жылдың қыркүйегінде Юдхойононың отын бағасын көтеру шешімі де сынға алынды. 2005 жылдың қыркүйегінде вице-президент Юсуф Калламен өткен кездесуден кейін Трай үкіметке қатысты ұстанымын сәл жұмсартты. Калла ГАМ-ға қатысты және отын бағасын көтеру саясатының себептерін түсіндіру үшін жіберілді. Кездесу соңында Трай үкіметтің позициясын түсінетінін айтып, халықты олардың шешімдерінде үкіметті қолдауға шақырды.

Отбасы

Трай Тюти Сутиаватиге үйленген, одан 7 баласы бар – 4 ұлы мен 3 қызы.

Шетелдік марапаттар

: "Тан Шри" орденінің Құрметті командирі (П. М. Н.) (1988)