Индонезиялық саяси белсенді Theys Hiyo Eluay қазасы
Theys Eluay
Индонезиялық саясаткер және тәуелсіздік белсендісі Тейс Хийо Элуайдың өлімі. Папуа аймағының көшбасшысы әскерилер тарапынан өлтірілді. Тарихы мен себептері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Индонезиялық кісі өлтіру құрбаны
Indonesian murder victim
Дортеис Хийо Элуай (Theys Hiyo Eluay; 3 қараша 1937 – 10 қараша 2001) – Индонезияның Ириан-Джая (қазіргі Папуа) аймағынан шыққан жергілікті саясаткер және Батыс Папуа тәуелсіздігі үшін күрескен белсенді. Папуа Президиумы Кеңесінің бұрынғы төрағасы ретінде танымал, ол Батыс Папуа аймағындағы қоғамдық көшбасшы ретінде белгілі болды. Ол Индонезия армиясының арнайы күштеріне қарасты әскерлер тарапынан өлтірілді.
Dortheys Hiyo Eluay (known as Theys Hiyo Eluay; 3 November 1937 – 10 November 2001) was an Indonesian local politician from Irian Jaya (currently Papua) turned West Papuan independence activist. Known as the former leader of Papua Presidium Council, he was known as the community leader in West Papua region. He was murdered by members of the Indonesian Army special forces command.
Белсенділік
1999 жылы Тейс Сентанидегі Ұлы кеңесте (Мубес немесе Мусяварах Бесар) Папуа Президиумы Кеңесінің (Президиум Деван Папуа ПДП) төрағасы болып сайланды. Бұл ұйымды құру үшін ол Вахид үкіметінен, сондай-ақ Индонезия әскерінен қаражаттарды пайдаланды. 2000 жылы президент Абдурахман Вахид Жаяпурадағы екінші Папуа конгресін қолдағанда, ол ПДП басшысы ретінде бекітілді. Амунгме басшысы Том Биналь оның орынбасары болып сайланды. Ол өзін Папуа халқының Ұлы басшысы – Pimpinan Besar Bangsa Papua (PBBP) деп атап, күнделікті дерлік газеттерде пайда болатын. Ол жас папуалықтарды "Сатгас Папуа" (Папуа жұмыс тобы) деп біріктіріп, оларды оқытты. "Сатгас Папуа" үлкен митингілерде, сондай-ақ Мубес пен Папуа конгресінде тәртіпті сәтті сақтауға қол жеткізді. Сатгасқа оның ұлы Бой Элуай жетекшілік етті. Тейс сонымен қатар көптеген ауылдардың кіреберісінде құрылған "Поско Папуа" (Папуа командалық пункті) бастамасын көтерді, ол ауылға кіретін және шығатын адамдарды бақылап, науқас жағдайларды болдырмауға, көршілес Амбондағыдай қақтығыс жағдайын жасауға арналған. Оның Сентанидегі үйінен тәуелсіз Папуаның таңғы жұлдызы туы көтерілді. Бұл жобаларға Сухартоны қолдаған, қылмыстық топтардан тұратын "Pemuda Pancasila" жастар ұйымының төрағасының орынбасары, Серуиден шыққан қытай текті папуалық Йоррис Равеяи жомарт қаржылық көмек көрсетті.
In 1999 Theys was elected at the Great Consultation in Sentani (Mubes or Musyawarah Besar) as the chairman of the Papua Presidium Council (Presidium Dewan Papua PDP). In setting up this organisation, he used funds provided by Wahid government, as well as from Indonesian military. In 2000, on the President Abdurrahman Wahid supported Second Papua Congress in Jayapura, he was confirmed as leader of the PDP. Tom Beanal, the Amungme leader was elected as his deputy. He began calling himself Pimpinan Besar Bangsa Papua (PBBP), the Great Leader of the Papuan People, and he appeared almost daily in the papers. He organized young Papuans in the Satgas Papua (Papua Task Force) and had them trained. The Satgas Papua managed to establish, with success, order at large mass demonstrations and at the Mubes and the Papua Congress. The Satgas were led by his son Boy Eluay. Theys also initiated the Posko Papua (Papua Commanding Post), established at the entrance of many villages to control who would go in or out of the village, to prevent provocators, to create a situation of violent conflict as in neighbouring Ambon. From his home in Sentani the Morning Star flag of independent Papua was being raised. For these projects they have received generous financial support from Yorrys Raweyai, a papuan of chinese descent from Serui, deputy chairman of the Pemuda Pancasila, a pro Suharto youth organisation, consisting of gangsters.
Өлім
26 қыркүйек 2001 жылы Тейс Элуай Папуа провинциясының басшыларына (армия және полиция басшыларының ішінде) ресми түрде кеңес сұрады, Виллем Онде 14 қыркүйекте Мераукеде өлтірілгенінің себептерін білу үшін. Виллем Онде, көрінеу, армия немесе Копасс тарапынан өлтірілген. 10 қараша 2001 жылы Копасс штаб-пәтерінде Батырлар күні тойланды. Шақырылғандардың 1963 жылы Ирианның Индонезияға қосылуымен байланысы болды. Тойға қатысқандардың айтуынша, Копасс командирі түнгі сағат 10-да кетіп бара жатқан Тейске үнсіз қоштасты, микрофонға қатты дауыспен: «Папуаның Ұлы көшбасшысына қоштасу! Қауіпсіз жолмен үйге қайтыңдар!» Сол түні ол үйіне қайтып бара жатқанда, оны көлігіне мінгізген Копасс офицерлері өлтірді. Қайтысынан кейін бірнеше күн өткен соң, Копасс сарбаздары Скайлайндағы оқиға орнын мұқият тазағанын көрді. Тейс қаһармандықпен жерленді. Полиция халыққа жүрегін жәшікте Джакартадағы сот-медициналық зертханаға жібергенін, олар Тейстің инсульттан қайтыс болғанына дәлел іздегенін мәлімдеді. Жүрек қайтарылмады және Джакарта мен Макассардағы ешбір зертхана бұл сұраныс туралы ештеңе білмеді. Тейстің тұншығудан өлгені анық болды. Ол Сентанидегі, халықаралық әуежайға жақын орналасқан, отбасына тиесілі футбол алаңына жерленді. Бұл Арнольд Ап және Томас Ванггай сияқты папуалық белсенділердің күресінде қаза тапқан «Батырлар алқабына» айналуы тиіс еді. Тейсті өлтіруге тек жақсы ұйымдасқан топ қана қабілетті екені бастапқыда белгілі болғанымен, тергеуді бастауға біраз уақыт кетті. Джаяхпуралық Elsham адам құқықтары ұйымы баяндама жариялады, онда кісі өлтіру орталық үкіметтегі белгілі бір топтардың тапсыруымен ұйымдастырылғаны айтылды, олар кез келген құнмен ұлттық бірлікті сақтауды қалайды. Президент Мегавати кісі өлтірудің артындағыларды анықтау үшін, сондай-ақ үкіметтік ведомстволардың немесе армия бөлімдерінің қатысу мүмкіндіктерін қарастыру үшін арнайы ұлттық тергеу комиссиясын құрды. Нәтижесінде төрт Копасс сарбазы сотталды және 3-3,5 жылға бас бостандығынан айырылды. Алайда Индонезия армиясының бас қолбасшысы генерал Эндриартоно Сутарто бұл үкіммен келіспейтінін, өйткені бұл сарбаздар Республиканың ұлттық бірлігін сақтау үшін өлтіргендіктен «қаһарман» деп есептелуі керек екенін ашық мәлімдеді. Тейстің жүргізушісі Аридің өліміне ешкім айыпталған жоқ, ол «жоғалып кетті». Алайда, Ариді Хамадидегі Копасс штаб-пәтеріне кіргенін көрген бес куәгер бар, бұл Сохарто отбасына тиесілі ағаш өңдеу компаниясы орналасқан жерде. Адамдар, соның ішінде оның ата-анасы, Ариді Хамадиде Копасс өлтірген деп қорқады. Индонезия билігіне қарсы наразылықтың барлық түрлерін күшейткен кезең басталды. Тейстің орнын оның орынбасары Том Бинал басты. Алайда, ПДП Тейс Элуайдың қысқа ғана басшылығымен болған беделін және әлемдік танымалдығын қайта қалпына келтіре алмады. Дегенмен, ПДП Папуадағы қақтығысты бейбіт жолмен шешуге бейілді болды. Бұл 2001 жылы Папуа үшін Арнайы автономия заңының қабылдануына қолдау көрсетуімен аяқталды. 2018 жылдың 10 қарашасында Тейс Элуайдың ұлы Янто Элуай, Тейс Элуайдың қайтысының 17 жылдығында оның туыстарымен бірге қылмыскерлерді кешірді. Ол сондай-ақ 2015 жылы Шығыс Джакартадағы Цижантунда Бой Элуайдың Копасс штабының 63 жылдығына барғаннан кейін, ол әкесін өлтіргені үшін арнайы күштердің мінез-құлқындағы өзгерістерді және кешірімділікті мақтағаннан кейін, Тейстің өлтіруін «адам құқықтарын бұзу» деп атамауды және оны саяси мақсаттар үшін пайдаланбауды сұрады.
On 26 September 2001 Theys Eluay approached officially the consultation of leaders (including the army and police chiefs) of Papua Province to ask for the reasons for the killing of Willem Onde, a Papuan community leader, on 14 September in Merauke. Willem Onde was, apparently, killed by the army or by Kopassus. On 10 November 2001 Heroes Day was celebrated at the headquarters of Kopassus. The people who were invited had some link with the integration of Irian into Indonesia in 1963. According to people present at the party, the commander of the Kopassus got his microphone and said loudly goodbye to Theys when he left at around 10 o'clock in the night. "Goodbye to the Great Leader of the Papuans. Have a safe journey home!" On that night he was killed by Kopassus officers, whom he had given a lift in his car on his way home. A few days after the abduction and murder Kopassus soldiers were seen cleaning the place of the abduction in Skyline very thoroughly. Theys was given a heroes funeral. He was buried without his heart, as the police told the public it had sent it in a box to Jakarta to a forensic laboratory to look for evidence that Theys had died from a stroke. The heart was never returned and no laboratory in Jakarta or Makassar knew anything of this request. It was quite clear that Theys had died because of suffocation. He was buried on a soccer field his family owns in Sentani, close to Sentani International Airport. This was supposed to become a new "Acre of Heroes", who had died in the struggle of Papuan activists, like Arnold Ap and Thomas Wanggai. Though it was from the beginning clear that only a very well organized group could have killed Theys, it took some time to have the investigation on its way. Elsham, the Jayapura based human rights organization, published a report, which suggested that the murder was organized at the instigation of elements in the central government, which want to maintain national unity, at all cost. A special national investigation commission was set up by President Megawati to investigate not only the brains behind the murder, but also to look for possibilities of involvement of government departments or sections of the army. In the end four Kopassus soldiers were convicted and sentenced to 3 3.5 years in jail. The Commander in Chief of the Indonesian army, General Endriartono Sutarto, however, publicly said that he disagreed with the sentence, as these soldiers should be considered "heroes" as they had killed in order to maintain the national unity of the Republic. Nobody was charged with the murder of Ari, the driver of Theys, who "disappeared". There are, however, five witnesses who have seen Ari enter the Kopassus headquarters in Hamadi, which, by the way, is at the same location as a logging company owned by the Soeharto family. People, and also his parents, fear that Ari was killed by the Kopassus in Hamadi. A period of increased repression of all forms of protests against Indonesian rule began. Theys was succeeded as chairman of the PDP by Thom Beanal, his deputy. The PDP, however, never regained the authority and worldwide publicity it had had under the short leadership of Theys Eluay. The PDP, nevertheless still devoted in peaceful movement to solve Papua’s conflict. This culminated in its support for the creation and passing of Special Autonomy Law for Papuans in 2001. On 10 November 2018, Yanto Eluay, son of Theys Eluay, along with relatives of Eluay, during the 17 year anniversary of the Theys Eluay killing, declared forgiveness for the perpetrators. He also asked Theys’ killing to not be called a “human rights violation” or used for political reasons, following Boy Eluay's visit to Kopassus 63rd birthday in Cijantung, East Jakarta, in 2015, who praised the changes in the special forces conduct and forgiveness for killing his father.
Мұра
2020 жылдың 20 қазанында Папуаның губернаторы Лукас Энембе, Көлік министрлігінің және Папуа облыстық халық өкілдер кеңесінің келісімімен, Папуадағы ең ірі әуежай – Сентани халықаралық әуежайын оның құрметіне Дортхейс Хийо Элуай халықаралық әуежайы деп атады. Оның ұлы Янто Элуайдың сөзіне сәйкес, бұл атау папуа халқының құқықтары үшін күресіне және 1969 жылғы ПЕПЕРА-ға қатысуына байланысты берілді, ол Батыс Ирианды Индонезиямен біріктіруге көмектескен. Әуежай Элуай отбасының дәстүрлі жеріне салынған, бұл жерді Нерон Нихиве Элуай голландтарға берген.
On 20 October 2020, the Governor of Papua Lukas Enembe, with the approval of the Ministry of Transportation and the Papua Regional People's Representative Council, renamed Sentani International Airport, the largest airport in Papua, into Dortheys Hiyo Eluay International Airport after him. According to his son, Yanto Eluay, this naming was in honour of his efforts of fighting for the rights of the Papuans, and also as one of the participants in the 1969 PEPERA that help to integrate West Irian with Indonesia. The airport was constructed on customary land of the Eluay family that was released to the Dutch by Nero Nihiwe Eluay.