Кіріспе
Нидерландтың Шығыс Үнді колониясындағы әскери күштері – Нидерланд Корольдік Шығыс Үнді Армиясы (Koninklijk Nederlands Indisch Leger; KNIL) – Нидерланд Корольдігінің Шығыс Үнді колониясында, қазір Индонезияның бір бөлігін құрайтын аймақтарда сақталған әскери күш болды. KNIL-дің әуе күштері Нидерланд Корольдік Шығыс Үнді Армиясы Әуе күштері еді. Нидерланд Корольдік Әскери-теңіз флоты мен Үкіметтік Әскери-теңіз флотының бөлімдері де Шығыс Үндіде дислокацияланған.
The Royal Netherlands East Indies Army (Koninklijk Nederlands Indisch Leger; KNIL, ) was the military force maintained by the Kingdom of the Netherlands in its colony of the Dutch East Indies, in areas that are now part of Indonesia. The KNIL's air arm was the Royal Netherlands East Indies Army Air Force. Elements of the Royal Netherlands Navy and Government Navy were also stationed in the Netherlands East Indies.
18141942 жыл
KNIL 1814 жылғы 14 қыркүйекте патша жарлығымен құрылды. Ол Нидерланд Корольдік Армиясының құрамына кірмеді, бірақ Нидерланд Шығыс Үндістанында қызмет ету үшін арнайы құрылған жеке әскери күш болды. Оның құрылуы Голландияның 17 ғасырдағы бақылау аймағынан, жетпіс жылдан кейін Нидерланд Шығыс Үндістанының құрамына кіретін әлдеқайда үлкен аумақтарға дейін колониялық билікті кеңейту талпынысымен сәйкес келді. KNIL аймақтағы жергілікті топтарға қарсы көптеген науқандарға қатысты, соның ішінде Падри соғысы (1821–1845), Ява соғысы (1825–1830), 1849 жылы Бали тұрғындарының отаршылдық билікке қарсы соңғы қарсылығын басу, сондай-ақ ұзаққа созылған Ачех соғысы (1873–1904). 1894 жылы Ломбок пен Карангасем жергілікті бали аристократиясының жергілікті сасак халқын қанау фактілеріне жауап ретінде аннексияланды. Бали Нидерландтың Балиге араласуы (1906) және Балиге соңғы голландтық араласуы (1908) арқылы толық бақылауға алынды. 19 және 20 ғасырлардың басында KNIL Индонезия архипелагын жаулауды жалғастырды. 1904 жылдан кейін Нидерланд Шығыс Үндістаны бейбіттендірілген деп есептелді, Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін голланд билігіне қарсы кең ауқымды қарулы қарсылық болған жоқ, ал KNIL Нидерланд Шығыс Үндістанын шетелдік басқыншылықтан қорғау үшін негізінен қорғаныс рөлін атқарды. Архипелаг бейбіттендірілгеннен кейін KNIL көбінесе әскери полиция міндеттерін орындады. KNIL-де едәуір еуропалық әскери контингентті қамтамасыз ету және Еуропадағы қымбат жұмылдыруды азайту мақсатында, отарлық үкімет 1917 жылы еуропалық құқықтық санатындағы барлық резидент ер адамдар үшін міндетті әскери қызметті енгізді. 1922 жылы қосымша заңнамалық акт 32 жастан асқан еуропалық әскери қызметшілерге арналған "Жергілікті қауіпсіздік жасағын" (Landstorm) құруды қарастырды.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Голландтық күштер Индонезияда 1940 жылы нацистік Германияның Нидерландыны басып алуынан және жеңілісінен қатты әлсіреді. KNIL Нидерландтың сыртқы көмегінен, тек Нидерланд Корольдік теңіз флотының бөлімшелерінен басқа, үзіліп қалды. KNIL асығыс және толық емес түрде, Голландтық Шығыс Үндістанды шетелдік шабуылдан қорғай алатын заманауи әскери күшке айналуға тырысты. 1941 жылдың желтоқсанына қарай Индонезиядағы голландтық күштердің саны шамамен 85 000 адамды құрады: тұрақты әскерлер 1000 офицерден және 34 000 қатардағы сарбаздан тұрды, олардың 28 000-ы жергілікті тұрғындар еді. Қалғаны жергілікті ұйымдастырылған милициядан, аумақтық күзет бөлімшелерінен және азаматтық көмекшілерден құралды. KNIL әуе күштері, Militaire Luchtvaart KNIL (Royal Netherlands East Indies Air Force; ML KNIL) барлық типтегі 389 ұшақтан тұрды, бірақ жапондық ұшақтардан кем түсті. Нидерланд Корольдік теңіз флотының әуе қызметі, немесе MLD-нің де NEI-де маңызды күштері болды. 1941–42 жылдардағы Голландтық Шығыс Үндістан науқаны кезінде KNIL және басқа одақтас күштердің көп бөлігі тез жеңіліске ұшырады. Іс жүзінде барлық денегейлі индоевропалық еркектерден құралған еуропалық сарбаздардың көпшілігі жапондықтармен тұтқынға алынды. Тұтқынның 25%-ы интернацияда көз жұмды. Көптеген сарбаздар, көбінесе жергілікті тұрғындар, жапондықтарға қарсы партизандық күрес жүргізді. Бұл күрес соғыс аяқталғанға дейін одақтастарға көбінесе белгісіз болды және қолдау көрсетілмеді. 1942 жылдың басында KNIL-дің бір бөлігі Австралияға қашып кетті. Кейбір жергілікті тұрғындар жапондықтарға симпатия танытуы мүмкін деген күдікпен Австралияда тұтқынға алынды. Қалғаны қайта топтасудың ұзақ процесін бастады. 1942 жылдың соңында Шығыс Тиморға қонуға жасалған сәтсіз әрекет, партизандық күрес жүргізіп жатқан австралиялық командаларды күшейту мақсатымен, 60 голландтық қызметкерінің өлімімен аяқталды. ML KNIL қызметкерлерінен құралған төрт «Голландтық Шығыс Үндістан» эскадрильясы (RAAF NEI эскадрильялары) Австралия Корольдік әуе күштерінің басшылығымен және австралиялық жердегі қызметкерлермен құрылды. KNIL жаяу әскерлері (Ұлыбританиядағы әріптестері сияқты) бүкіл әлемдегі голланд эмигранттарының және Голландтың Батыс Үндістанынан келген отарлық әскерлердің есебінен толықтырылды. 1944–45 жылдары кейбір шағын бөлімшелер Жаңа Гвинея және Борнео науқандарында қатысты. Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Казино қаласының оңтүстігінде 1942 жылы KNIL техникалық батальоны үшін лагерь құрылды. Индонезия Республикасы жарияланғаннан кейін, сол батальондағы голланд сарбаздары 500 индонезиялық әріптесін лагерьке қамап, түрмеге отырғызды. Голландтықтар тәуелсіздікке ұмтылған кез келген сарбаздарға қатаң жазалар мен айыптар салды. Бұл екі KNIL сарбазының өліміне әкелді; біреуі өзін-өзі өлтірген болуы мүмкін, ал екіншісі наразылық көшбасшысы болды. Бұл жағдай австралиялық жергілікті тұрғындардың наразылығын тудырды, олар австралиялық билікті бұрынғы көмек сұрақтарына құлақ аспағанына қарамастан, тұтқынға алынған барлық сарбаздарды елге қайтаруға мәжбүр етті.
1945-1950 жылдар
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін KNIL 1947 және 1948 жылдары Индонезиядағы голландтық билікті қайта орнату үшін екі ірі әскери науқанға жұмылдырылды. KNIL және оның амбондық қосымша күштері осы "полициялық әрекет" кезінде соғыс қылмыстарын жасады деген айыптамалар таралды. Голландияның колониясын қайта құру әрекеттері сәтсіз аяқталып, 1949 жылдың 27 желтоқсанында Нидерланды Индонезияның тәуелсіздігін мойындады. 1950 жылдың 26 қаңтарында KNIL-дің бір бөлігі Бандунгте Реймонд Вестерлинг және Сұлтан Хамид II жоспарлаған сәтсіз төңкеріске қатысты. Төңкеріс сәтсіз аяқталып, Индонезия Біріккен Штаттарының федеративтік Республикасының тарауына ықпал етті. KNIL 1950 жылдың 26 шілдесіне дейін таратылды, ал оның жергілікті қызметкерлеріне демобилизацияға түсу немесе жаңа құрылған Индонезия әскеріне қосылу мүмкіндігі ұсынылды. Бірақ, бұрынғы KNIL бөлімшелерін интеграциялауға тырысулар, негізінен амбондық KNIL әскерлері мен явандықтар басымдық құрған Республикалық әскер арасындағы өзара сенімсіздік салдарынан қиындыққа тап болды. Бұл Макассарда сәуір айындағы қақтығыстарға және шілдедегі Оңтүстік Малуку тәуелсіз Республикасының (RMS) бөліну әрекетіне әкеп соқты. Бұл көтерілістер 1950 жылдың қарашасына дейін басылды, ал шамамен 12 500 амбондық KNIL қызметкері мен олардың отбасылары Нидерландыда уақытша орналасуды таңдады. Осыдан кейін KNIL құрамында болмай қалды, бірақ оның дәстүрлері қазіргі Нидерланд Корольдік армиясының Ван Хьюц полкі арқылы сақталды. KNIL таратылған кезде 65 000 саяхатшыны құрады, олардың 26 000-ы жаңа Индонезия армиясына қосылып, бірдей шенде қабылдануы керек еді. Олардың кейбіреулері 70-ші жылдарда Индонезия армиясында генерал-майор шеніне жетті. Қалған KNIL әскерлерінің шамамен 39 000-ы, олардың көпшілігі Амбоннан келген, зейнеткерлікке шығуды немесе Нидерланд Корольдік қарулы күштеріне қосылып, Папуа немесе Суринамда қызмет етуді таңдады. Олардың кейбіреулері Корея соғысына (1950-1953 жж.) қатысқан голланд контингентіне қатысты.
Жұмысқа қабылдау
Оның құрылуы кезінде KNIL құрамына еуропалық және жергілікті сарбаздар кіретіні айтылды. Бастапқыда KNIL тең бөлінді, яғни армияның жартысы еуропалық сарбаздардан, ал екінші жартысы жергілікті сарбаздардан тұрды. Алайда 1830-шы жылдардың соңынан бастап еуропалық сарбаздар мен жергілікті сарбаздар арасындағы қатынас 1:1-ден 1:3-ке дейін өзгерді. Мұның себебі - жергілікті сарбаздарды жалдауға жеткілікті еуропалық еріктілер болмады. Еуропалық еріктілер мен жергілікті жауынгерлерден басқа, KNIL 19-ғасырда бірнеше ұлттың шетелдік жалдамалыларын да жалдады. Ұзаққа соққан Ачех соғысы кезінде еуропалық әскерлердің саны 12 000-ға дейін сақталды, бірақ ачехтіктердің қарсыласуы жалғасқандықтан 23 000-ға дейін жергілікті сарбаздарды (негізінен Ява, Амбон және Манадодан) жұмылдыру қажет болды. Тіпті Ашанти құлдары (Кот-д'Ивуар және Ганадан) да Шығыс Үндістандағы қызметке шектеулі түрде қабылданды (Belanda Hitam деректеріне қараңыз). Шетелдік және жергілікті әскерлердің голланд әскерлеріне қатынасы 60% - 40% деп хабарланды. Ачех соғысынан кейін голланд емес еуропалық әскерлерді жалдау тоқтатылды және KNIL Голландияда жалдаған голланд әскерлерінен, индонезиялықтардан, индо (еуразиялықтардан) және Шығыс Үндістанда тұратын голланд отаршылдарынан құралды, олар әскери қызметін атқаратын. 1884 жылы әскери құрамда 13 492 еуропалық, 14 982 индонезиялық, 96 африкалық (бірақ кейбір дереккөздер африкалықтардың санын әлдеқайда жоғары көрсетеді) және кем дегенде 1666 еуразиялық сарбаз болды. Офицерлер корпусы толығымен еуропалықтан тұрды және шамамен 1300 адамды құрады. Сондай-ақ, шамамен 1300 жылқы да болды. Жыл сайын 1000-нан астам голланд азаматы және 500 шетелдік әскери қызметке қабылданатын. Шетелдік әскерлер фламанд, неміс, швейцариялық және француз еріктілерінен тұрды. Валондар, арабтар және Ұлыбритания мен АҚШ азаматтарына әскери қызметке қатысуға тыйым салынды. Голланд немесе неміс тілдерін білетінін дәлелдей алмаған шетелдіктер де қызметке қабылданбады. Жапондық оккупация кезінде көптеген голланд және амбондықтар тұтқын лагерьлеріне қамалды. Индонезия Ұлттық революциясы кезінде KNIL офицерлерінің көп бөлігі голландтар мен еуразиялықтар болды, бірақ оның сапына негізінен индонезиялық христиан этностары, әсіресе батак, молукк, Тимор және Манадодан сарбаздар қабылданды. Голланд қызметінде жавандықтар, сундандықтар, суматрандықтар және басқа да мұсылман сарбаздары аз болғанымен, олар христиан әріптестеріне қарағанда салыстырмалы түрде төмен жалақы алды, бұл наразылық пен сенімсіздікке әкелді. Голландтар бұл этникалық шиеленісті пайдаланып, амбондықтар явандықтар басым үкіметте ерекше артықшылықтары мен зейнетақыларынан айырылады деп мәлімдеді. Жоғарыда айтылғандай, бұл факторлар 1950 жылы демобилизацияланған KNIL бөлімшелері мен Индонезия Республикасының әскерлері арасындағы қақтығыстарға ықпал етті.