Кіріспе

Артур Уильям Каттен (6 шілде 1870 – 24 маусым 1936) – Канадада туған, АҚШ-та тауар нарығында спекуляция жасап, зор байлыққа және танымалдыққа ие болған америкалық бизнесмен. Ол 1929 жылғы Уолл-стрит құлауының себептерін зерттеу үшін Банктік және валюта комитетіне шақырылды. 1936 жылы Чикагода қайтыс болған кезде салықтан қашу айыбымен күдіктелді.

Гюльфтағы қайырымдылық

Артур Каттен өзінің Онтарионың ауылдық жерлеріндегі тамырларын ешқашан ұмытқан жоқ және көптеген қоғамдық қайырымдылық ұйымдары мен жергілікті жобалардың құрылысына қаржы жұмсады. Мансабының басында ол Вудлон зиратына және YMCA-ға көмек қолын созды. 1925–26 жылдары ол Әулие Георгий Англикан шіркеуіне карильон, орган, хор тұрағы және әйнек суреттер сыйлады. Оның ең есте қаларлық сыйы – «Каттен Филдс» гольф алаңы. Құрылысы 1929 жыл шамасында, оның қаржылық жетістігінің ең биік нүктесінде басталды, ал алаң 1931 жылы ашылды. Гольф алаңының жері ақырында Гвельф университетіне сатылды, ал гольф клубы 2015 жылға дейін жұмыс істеп келеді.

Спекуляция айыптары мен өлім

1920-ші жылдардың өркенді кезеңінде Каттен АҚШ-тың ең ірі тауар және акция нарығының спекулянттарының бірі ретінде ұлттық даңққа ие болды. Ол Атлантик-Ситиде (Нью-Джерси штаты) үй сатып алып, Уолл-стриттегі маңызды ойыншыға айналды, оның табысы тіпті әйгілі акция спекулянты Джесси Ливерморді де басып өтті. Ол көбінесе «бұқа» ретінде танымал болды, ал Ливермор көбінесе «аю» болып сауда жасады және олар жиі қарсылас болды. 1929 жылғы құлдырау кезінде Ливермордың әулеті жаңа биіктерге көтерілді, ал Каттеннің байлығы азайды (бірақ Ливермор бірнеше жылдан кейін мүсірлік күйде қайтыс болды). 1925 жылы ауылшаруашылық өнімдерінің бағасы тұрақты түрде төмендеді және 15 жылдан астам уақыт бойы толыққанды қалпына келмеді. Дегенмен, сол кезде Артур Каттен американ экономикасына үмітпен қарады және 1928 жылдың 10 желтоқсанындағы «Time» журналының мұқабасында 1920-ші жылдардың «үлкен бұқа» нарығының жетекші «бұқаларының» бірі ретінде танылды. Бірақ бір жылдан кейін Каттен 1929 жылғы Уолл-стрит құлдырауы салдарынан 50 миллион доллардан астам шығынға ұшырады. АҚШ Сенатының Пекора комиссиясы құлдырауды терген кезде, нарық бағасын манипуляциялау үшін сауда тобын құрып, үлкен пайда тапқан Каттен сияқты бай спекулянттарға қатысты халықтың наразылығы күшейді. Нарықты манипуляциялауға жол беруге қарсы жаңа заңдар қабылданды және АҚШ үкіметі белгілі бір спекулянттарды нысанаға алды. Сол кездегі АҚШ Ауыл шаруашылығы министрі Генри А. Уоллес Каттенді заңсыз сауда әрекеттері жасады деп айыптады және оны АҚШ-тағы барлық фьючерстік биржаларда сауда жасаудан шеттетуге тырысты. Бұл мәселе АҚШ Жоғарғы сотына дейін жетті және «Уоллес против Каттен» ісі ретінде танылды (298 U. S. 229, 1936 жыл).

Содан кейін үкімет оның салық төлемеушілік қылмысын тергеді. Салықтық дауды тек оның мұрагерлері ғана шеше алды, өйткені Артур Каттен акция нарығының құлдырауынан және үкіметтік сот процестерінен қорғану үшін адвокаттарға жұмсалған шығындардан байлығының көп бөлігін жоғалтып, алпыс алтыншы туған күніне бірнеше апта қалғанда Чикагода жүрек талмасынан қайтыс болды. Оның денесі туған жері Канадаға жеткізіліп, Гюльф қаласындағы Вудлон зиратындағы отбасылық жерлеу орнына қойылды.