Франциск Юний ескісі: Реформатор және теолог өмірі

Кіріспе

Гугенот теологы (1545–1602)

Франсиск Юни Старший (туған Франсуа дю Джон, 1 мамыр 1545 – 23 қазан 1602) – реформат ғалымы, протестант реформаторы және теолог. Францияның орталық бөлігіндегі Бурже қаласында дүниеге келген ол бастапқыда құқық білімін оқыған, бірақ кейіннен Женевада Иоанн Кальвин мен Теодор Безадан теологияны оқыды. Ол Антверпенде пастор болды, бірақ 1567 жылы Гейдельбергке қашуға мәжбүр болды. Ол Еммануэль Тремеллиуспен бірге Библияны латын тіліне аударды, ал оның "Нағыз теология туралы" трактаты (De Vera Theologia) реформаторлық схоластикада көп қолданылған мәтін болды.

Өмір

Франсиск Юниус Бурже қаласында дүниеге келді және он екі жасынан бастап Франсуа Дуарен мен Хьюго Донелл басшылығымен университетте құқық тағылымдады. Грек және құқық саласындағы білімімен көзге түскендіктен, оған Константинопольдегі Сулейман I сарайындағы француз елшісінің көмекшісі лауазымы берілді, бірақ ол Лионға жеткенге дейін елші кемемен жолға шықты. Юниус Лиондағы гимназияда екі жыл оқыды, грек және рим классикасын зерттеді. Цицерон мен Эпикурды оқығанда атеист болуға жақын болды, бірақ Иоаннның бірінші тарауын оқығаннан кейін Құдайға адалуға көнді және француз реформаланған шіркеуіне қосылды. 1562 жылы ол Женеваға Иоанн Кальвин мен Теодор Безаның лекцияларын тыңдауға барды, онда Франциядағы азаматтық соғыс салдарынан үйден ақша түспегендіктен кедейлікке ұшырады. Ол Буржеде Юниус отбасының қорғауында болған қарапайым досынан тек қана күн көрісіне жететін азық-түлік қана алды, және оның денсаулығына қайтымсыз зиян келді. Көптен күткен үйден ақша жөнелтуге жақын уақытта Иссудан қаласында католик фанатигі оның әкесін қатыгездікпен өлтіргені туралы хабар келді; Юниус Женевада қалуға шешім қабылдады, онда оның беделі оқыту арқылы өмір сүруге мүмкіндік берді. Алайда 1565 жылы ол Антверпендегі валлон шіркеуінің пасторы болып тағайындалды. Юниусқа 1561 жылы алғаш дайындалған Бельгиялық құпиялылығына шағын түзетулер енгізу міндеті жүктелді, сондай-ақ ол консенсусқа жету үшін оны Женевада таратты. 1566 жылы Нидерландыда иконаға қарсы көтеріліс болды, бірақ Юниус оған қатыспады. 1566 жылы Вильгельм II Испанияның Филипп II-сімен протестанттарды қорғау туралы келісімге келді, бірақ тек Төмен елдерде туғандарды ғана, бұл Юниусқа қауіп төндірді. Ол бірнеше рет тұтқынға түсуден мүжілді, және соңында Лимбургте алты ай уағыздағаннан кейін 1567 жылы Гейдельбергке қашуға мәжбүр болды. Ол жерде оны сайлаушы Фридрих II құшақтап алды және уақытша Шёнаудағы реформаланған шіркеудің басшысы болды; бірақ 1568 жылы оның демеушісі оны Нидерландыға сәтті аяқталмаған жорық кезінде Принц Вильгельм Оранскиймен бірге капеллан ретінде жіберді. Юниус өз шіркеуіне оралып, 1573 жылға дейін сонда қалды. 1573 жылдан 1578 жылға дейін ол Гейдельбергте болды, оның қызымен үйленген Эммануэль Тремеллиусқа көмектесті; олардың баласы, сондай-ақ Франсискус Юниус деп аталды, герман филологиясының алғашқы ғалымы болды. 1579 жылы алғаш рет жарық көрген Tremellius Junius Библиясының латын аудармасы реформаланған дәстүрмен ерекшеленді. Ол 1579 мен 1764 жылдар аралығында отыз үш рет басылып шықты және реформаланған догматикаға үлкен әсер етіп, протестанттық теологияны он сегізінші ғасырдың соңына дейін қалыптастырды. Тремеллиус Юниус Ескі өсиеті Теодор Безаның Жаңа өсиетімен жиі жұптастырылды. 1576 жылы Фридрих III-тің орнына лютеран Людовик IV келді, және Гейдельбергтегі реформаторлар Конкорд формуласына қол қоюдан бас тартты. 1579 жылы реформатор Иоанн Казимирдің досы және неміс ханзадасы Казимирианум Нойштадт қаласын құрды. Юниус Хайдельберг катехизисінің авторы Захария Урсинуспен бірге алғашқы профессорлардың бірі болды. Юниус Урсинмен дос болып, 1583 жылы қайтыс болған кезде оның жерлеу рәсіміне арнап сөз сөйледі. 1583 жылы Иоанн Казимир регент болды, және Юниус Гейдельберг университетінде теология профессоры болуға шақырылды. 1580-жылдардың соңынан 1592 жылға дейін Юниус Буйон герцогының Франция мен Германиядағы дипломатиялық миссияларына қатысты, бұл Франция королі Генрих IV Наваррамен жеке кездесуді қамтыды. 1592 жылы ол Лейден университетінің теология профессоры болып тағайындалды. Сол жерде ол өзінің ең танымал еңбегін – «Нағыз теология туралы трактат», De Vera Theologia, жазды, ол реформаланған схоластикалық теологияның негізгі тасы болды. Ол сол кезде «Мұса заңнамасы, De politiae Mosis observatione» (1593) атты еңбегін де жазды, онда ол заманауи саяси мәселелерде Мұса заңнамасының маңызын қарастырды. Осы соңғы еңбегінде Юниус шіркеу мен мемлекет арасындағы қарым-қатынасты талдап, гуманизм мен схоластика міндетті түрде қарама-қайшы емес екенін дәлелдейді. Юниус Мұса заңдарының моральдық, рәсімдік және соттық болып жіктелуін қарастырады және рәсімдік заңдар әдетте «моральдық, соттық және рәсімдік заңнан құралған жиынтық негіздемеге» ие екенін айтады. 1602 жылы Юниус қайтыс болғаннан кейін, оның орнын теология кафедрасының меңгерушісі Якоб Арминий басты. Латын тілінің ғалымы Дэвид Ной (Кальвин колледжінің профессоры) оның қайтыс болған күні туралы «Bibliotheca Reformata, D. Francisci Junii Opuscula Theologia Selecta» кітабының 1-томында Авраам Куйпердің хронологиясында қарама-қайшылық бар екенін анықтады. Алайда бұл күн Франсискус Гомарус Лейден университетінде жерлеу рәсіміне арналған сөз сөйлеген күн. Гомарус Юниус қайтыс болған екі күнді атап өтеді: 13 қазан және 20 қазан. Көптеген зерттеу кітапханалары, анықтамалық материалдар мен кітапханалық каталогтар Юниус қайтыс болған күнді 13 қазан деп көрсетеді.

Franciscus Junius was born in Bourges, and beginning at age twelve studied law at the university there under François Douaren and Hugo Donellus. On account of his abilities in Greek and law, he was given the position of aide to the French ambassador at the court of Suleiman I in Constantinople, but before he reached Lyon, whence he was to travel by boat, the ambassador had departed. Junius studied for two years at the gymnasium at Lyon, reading Greek and Roman classics. He nearly became an atheist while reading Cicero and Epicurus, but after reading the first chapter of John he was convinced to commit himself to God and he entered the French Reformed Church. He went in 1562 to study at Geneva under John Calvin and Theodore Beza, where he was reduced to poverty by the failure of remittances from home, owing to civil war in France. He would accept only the barest sustenance from a humble friend who had himself been a protégé of Junius's family at Bourges, and his health was permanently injured. The long expected remittance from home was closely followed by the news of the brutal murder of his father by a Catholic fanatic at Issoudun; and Junius resolved to remain at Geneva, where his reputation enabled him to live by teaching. In 1565, however, he was appointed minister of the Walloon church at Antwerp. Junius was tasked with making a minor revision to the Belgic Confession, which was first prepared in 1561, and he also distributed it in Geneva in order to build consensus. In 1566, an iconoclastic uproar ensued in the Netherlands, but Junius did not take part. William the Silent made an agreement with Philip II of Spain in 1566 to protect Protestants, but only those who were natives of the Low Countries, placing Junius in danger. Several times he barely escaped arrest, and finally, after spending six months preaching in Limburg, he was forced to flee to Heidelberg in 1567. There he was welcomed by the elector Frederick II, and temporarily settled in charge of the Reformed church at Schönau; but in 1568 his patron sent him as chaplain with Prince William of Orange in his unfortunate expedition to the Netherlands. Junius returned to his church and remained there till 1573. From 1573 till 1578 he was at Heidelberg, assisting Emmanuel Tremellius, whose daughter he married; their child, also called Franciscus Junius, became an early scholar of Germanic philology. The Tremellius Junius Bible, a distinctively Reformed Latin translation, was first published in 1579. It received thirty three printings between 1579 and 1764 and was very influential on Reformed dogmatics, shaping Protestant theology into the late eighteenth century. The Tremellius Junius Old Testament was often paired with Theodore Beza's translation of the New Testament. Frederick III was succeeded by Louis IV, a Lutheran, in 1576, and the Reformed in Heidelberg who refused to sign the Formula of Concord were forced out. In 1579, German prince and friend of the Reformed John Casimir formed the Casimirianum Neustadt. Junius, along with author of the Heidelberg Catechism Zacharias Ursinus, was one of the first faculty members. Junius became a friend of Ursinus, and delivered his funeral oration when he died in 1583. In 1583, John Casimir became regent, and Junius was invited back to become professor of theology at the University of Heidelberg. From the late 1580s to 1592, Junius participated in diplomatic missions for the duke of Bouillon in France and Germany, which involved meeting personally with the king of France, Henry IV of Navarre. In 1592, he was named professor of theology at the University of Leiden. There he wrote his most famous work A Treatise on True Theology, De Vera Theologia, which became a cornerstone of Reformed scholastic theology. About the same time he also wrote The Mosaic Polity, De politiae Mosis observatione (1593), which addressed the contemporary political implications of the Mosaic Law. In this latter work, Junius analyzes the relationship between church and state and argues against the idea that humanism and scholasticism are necessarily antithetical. Junius examines the classification of the Mosaic laws as moral, ceremonial, and judicial, and argues that the ceremonial laws typically contain a "composite rationale from the moral, judicial, and ceremonial law." Upon his death in 1602, Junius was succeeded as chair of theology by Jacobus Arminius. As to the date of his death, Latin scholar David C. Noe (of Calvin College) has identified a discrepancy in Abraham Kuyper's chronology in volume 1 of the Bibliotheca Reformata, D. Francisci Junii Opuscula Theologia Selecta, that lists October 26 as date of death. However, this is in fact the date when Franciscus Gomarus delivered the funeral oration at Leiden University. Gomarus notes two different dates for Junius's death: October 13 and October 20. Most research libraries, reference materials, and library catalog authority files list the date of death as October 13.